KUM SAWMNA

Dam hi chuan kan ti nek nek a, rei lo te emaw kan tih lai hian kumte pawh hi a ral mai a, minit a ral a, darkar a liam a, ni a rala nimin a lo ni a, chawlhkar a ral, thla a liam, kum a vei, nikum a lo ni a. Hun kal zelah hmanlai a chang thuai zel ta chu a nih hi. Kei pawh kum 2006 tawp lamah Lunglei khawpuiah ka phei a, 1983 kuma Lungleia kan pheia kawnga sipaiin vawi riat min check a, MNF emaw min ti fal bik kei chauh min thur chhuah nelh nelh nen khan erawh a inang lo hle thung. 2008 Khuangchawi thlaah kan khaw lamah ka kir leh ta kha a nia.

Ka ngaihtuah kir a, kum sawmna kan hmang chu a ni ta der mai, 2008 favang lai kha a niin ka hre ta, Treasury Square an tih mai, Secretariat in chhawng hnuai deuhah NIC buatsaihin kan Law Secretary hoin computer kan training a. India ram rorelna sang ber Supreme Court khan laptop an tih mai hi min pe hlawm a, kan thian thenkhat chuan a fun kha kum khat phelh loin khum hnuaiah an dah top. Zirtir chu kan mamawh hle mai.

Chawlhkar khat chhung kan zir a, mahse ka chhawr lem lo, kan District Judge ṭhin, Pu T.Sakunga pawhin a chhawr bik fahran lo, karkhat kan zir chung khan, a hnuah a computer chu lehkhaden an tih mai card rem nan bak a hman vawi khatmah ka hre lo, a zir chhuak hlawhtling a ni zawk ang. A ding lamah nge hmeh kheuh tur a vei lamah zawk, tih hre lo kha kan awm nual a, internet an ti mai a, chumi hrui chu kan thlun zawm a, kan han zir kha a ni a, nuam ve deuh a ni.

Mi thlalak zawn dan kha min zirtir a, chu chu a Sap tawng tak chuan image an ti a ni ang. Chutah chuan an hming kha ziaka zu chuk zeuh tur a ni a. TV-ah te Sap film kan en ve fo a, an zaite pawh kan ngaithla ve thin chung khan, an thlalak kan zawn chhuah theih nan, kei khan Sap hmeichhia film chang thin emaw zaithiam emaw hming pakhat tal hria kan awm em? Ka ti a. Kan ngawi thap a, hria kan awm lo a, an hming kan hriat loh chuan an thlalak kan zawng thei dawn si lo, a tawpah chuan Pu P.Singthanga, Law Deparment lama kan hotu khan, Madona a rawn ti lauh mai a, kan thaw huai. Ani chu tlem chuan a changkang deuh.

Zai ena ngaithla ve thin, Sap film TV aṭanga zan tin deuhthaw en ve thin khan, zaithiam emaw film chang thiam emaw hmeichhe pakhat tal hming pawh kan han hre hlawm lo kha chu, kan thing hlawm a ni ber mai. Tichuan Madona thlalak chu kan zawng chhuak thiam a. Kei chuan inchai mi, Undertaker, The Rock, han tihte chu ka hre ve lutuk, mahse hmeichhia kha kan duh deuh bawk sia, hmeichhe inchai thin a hming hriat ka lo nei lawi si lo. A lo rei deuh chuan India rama film chang thin, nula hmeltha deuh Aiswua Rai an ti emaw ni ta kha ni, a thlalak kan hmu thiam a, kan compuer hmaiah kan dah ta vang mai a.

Kan Law Secretary Pu Chakrobarty, Pu Chaka kan tih khan, Liana kha kha ka duh ve, a rawn ti. A dah ve thiam si lo, ka va dahsak vel, ka inti thei hle. Chutah le, nupui pasal zawnna huang ti mai ila, Shadi-dot-com an ti emaw ni, chutiang deuh lam chu a ni, min siamsak a, a tuka kan han en chu pasala min lo sawmtu pali panga emaw lai hi an lo awm a, kei chu kum 18 tiin min dah kha a nia. Mahse ram dang hla tak an ni a, an thlalak bak kan inhmu thei ta lo remchang hlauh a.

Tichuan ni tin mai hian kan zir a, kan zir zo ve ta hram a, kan zo chiah chu e, hriatrengna aiin theihnghilhna lam hi a lo chak zawk daih mai a, pakhatmah chu ka hre tawh lo, ka hlawkpuina leh ka chhawrna ka ngaihtuah ngial pawh hian ka hre hleithei meuh lo chu a ni e. Kum sawm a lo ni ta der mai a, theihnghilh tawh pawh ni ila ka thiamawm tho ti raw?

Computer khawvela khawsa kan ni bawk a, thil hi tlem tal chu thiam a lo ngai ve lo thei lo va, kan nauten facebook an tih maite hi min siamsak a, chu phei chu 2014-ah daih tawh khan a ni a. Internet an tihah chuan ka thlalak hi a ha kuh a ha kuhin a lo awm ve mial a, chu chu pp an ti emaw ni, chutiang atan chuan an dah a. Vawiin thlengin a la awm a, miin i pp kha a ngai reng mai, thlak ve la, te hi min ti a, a ngai hi a tha e, ka ti. Ka thiam lo, chu ka ti duh bik der lo.

Whatsapp an tihte chu kan ti ve a, buai chang erawh a la tam mai. Thla kan laka a lo awmna thin, gallery an tih maite hi ka hre ve a, thla ka lak khan tah chuan a awm thin a, miin thlalak an post hian amahin a lo tawm thin tih ka hre ve lo a, tunah chuan amaha lo awm ve ringawt thin kha awm lo turin min siamsak tawh. Ṭum khat nula ruak keng kung a lo tawm ve kuk mai a, a kakuk a lang a, ka en thin a, a thla ka lak lai ka hre chhuak zo tawh lo a. Hei a thla ka lak lai pawh ka hre lo, a lo awm ve ringawt ka ti a, an nuih a za hle. Min paihsak ta a, paih dante min hrilh a, ka hre ve ta deuh roh ta e.

Hman ni mai khan kan Ukil pakhatin instagram an tih mai hi computer-ah min siamsak a, ka phone hmaiah amahin a lo lang va a. Vanlalsailova nen kan thlalak kha min tar lansak a. Ka zu hawng ka zu en ve zeuh zeuh a, kan thlalak a dah chu a la ngai reng a, a bak a danglamna ka hre lo, tuten nge lo hmu ve mial an awm em, tih pawh ka hre lo, a intar ve top. Youtube an tihte hi min hrilh a, duh duh engkim a awma a en theih te, an ti a. Zoheri, Zoherliani zai ka ngaithla tawh a, ke en a, a bak chu ka la youtube leh lo.

A ni e, computer khawvelah kan chengin kan social media-te hian kan nun leh khawsak, awmdan thin engkim mai hi min tihdanglamsak vek a, mahni phone theuh kheuhin kan kun ngar ngar kan tlei em em vek tawh mai. Maksak pui puia mi chanchin leh huatzawng sawi an awm bawk. Hei hi kan hriat ka duh em em chu a ni, mahni hming tak pawha siam ngam lo te, mi huat tur zawng ziah ching te, kohhran hmuhsitna lam ziak te, zahmawh tilang te, a tam mai an awm fo thin.

Kan chungah hian Cyberlaw an tih hi a awm a, social media hmang sualtute hian an hriat a tha khawp mai. Mi tam takin dan an kalh a, an bawhchhia a, a pawi hle. Dan kalh leh phal loh zawng hmana tih hi a dik lo a, a Mizo lo a, a Kristian lo va, a YMA lo bawk, chuvangin a bik takin thalaite i fimkhur ang u. Keini kar khat kan zira engmah kan hriat loh laiin zir miah lova thiam em em an tam si. Mahse dan a awm tih hriain dan kalhin social media hi hman loh hram i tum ang u.