HLIM TLAN LAI

Kei changin lunglen ka tuar bik lo, Ka tir ang che chhimtlang kawlrawnah sawn e, Kei mi iang lelte va pawl ang che, tih ang mai khan, Khuangchawi thla kan thleng ta der mai a, lunglen chuan chhimtlang a hrut a, a ni, hmartlang a ni a thlen chu. Nikum 2017 Khuangchawi thla eng kan lawm zan tak te kha aw, kum dang ang bawkin kan lawm kha a ni a, mase ruahpui vanawn kha a sur tluk tluk mai a, arsa lah chu kg 8 lai kan lo lei ve tawh laklawh si, Khuangchawi thla hleinga zan chuan kan kang a, zanlai dar 12 kan thleng chung pawhin kan thla eng lawm kha kan hmu lo hrim hrim.

Mahse chhumpui leh khawdur, ruah surin a tihbuai phak loh van thiang sang takah a bial eng kulh tho tih thinlungin a hriat avang erawh chuan kan thulh chuang si lo. Nangni zawng elektrik eng nei lo mah ula, in thinlung lam a eng e, tih ang deuhin kan thinlunga thlapui kha a eng a ni ta ber mai.

Sangha a lo fuan leh ang a, a tuipai leh pai lo, nghalim pum chhum, a tuihang al thak a hang tui, antam leng leh mah a hang kan ti, a hang tui ngei e, nuthlawi leng leh an nemi, tih hla ang mai khan, tumthang a lo par vul eng leh sir ser ang a, sangha nena chhum a tuizia thuin ka hril seng lo. A ni, nghafuan a lo rem zo tawh mah ang a, tumthang par erawh a chul mai dawn lo, chu hun chu thlirin kan lung a leng a, hmangaihna par tlanin a zunzam phuar velin kan awm rih a ni ber mai. Lamkawiah thingsiri par lo tla, Ka chhar dawn lo zaiin ka pel mai dawn e, ka di rim reng reng a nam lo ve, tih hla ang mai khan.

Tin, heti hi a ni a, keini India ram hi khawvela inthlang thin ram lian ber pawl kan ni a, keini Mizoram pawh chu India ram bung khat, 1987 kum bul lam aṭanga State puitling ni ve ta kha kan ni. Dr. Thangchungnungan a nupui thih zana ding meuha a sawi kha ka hrereng thin. Keini doctor-te chuan cancer damdawi chu kan nei tha a lawm, a cancer a dam a, mahse a mihring erawh an thi thung, a ti. Kan nui dar dar a nih kha. Damdawi an lo nei tha chu a nih hmel viau mai.

Chutiang deuh chuan hmana khuangpui nena lo awi dur dur thintu Mizo Union an tih chu a thi tawh a, a ral tawh a, mahse khatia khuangpuia an lo awih, Aw lo eng rawh State ram, thal tui ang kan nghak che, lo eng thuai la kan Zoram dung leh vangah, chutin Zofa kan zalen tawh ang, tia khuanhpui nen an lampui mup mupa an awih kha an awm tawh loh hnu, India leh MNF-ten remna thu an thlun hnu 1987-ah a lo eng ta chauh kha a ni a. Tichuan, Sap tawng han zep tel ve ila, Democracy ram kan nih avangin rorela dan siamtu tur kan thlang thin a nih hi. Chuvangin chutianga mipuiten kan aiawha kan thlan thin, MLA/MP kan tihte hi dan siamtu, Legislator, an ti.

Keini Mizoramah pawh tumthang par hun, Sahmulphah thla, November tawp lamah dan siamtu tur kan thlang dawn ta, chu ram ka thlirin ka lung min len, Beram No leh a tlansate an leng, tih ang maiin mi tam tak chuan chu hun chu an lo thlir lawk a, a phur zual tan phei chuan urlawk zan an hmang hi a ni tawh ber mai awm e. Keini ang rualin kan hriatthiam ve loh, lawmluh, hnawhchhuah, ban, te hi an ti a. Thenkhatin an duh loh hnu kha a dangin an lo duh em em thung a, ih, pasalin a mak hnu enngah mah a tih tawh loh nuthlawi, kan Ukil Rualkhuma Hmar ten, nang hi i lo tha ber nge nge e, an lo ti thin ang hi a ni ang.

Mafaa angin Sap tawng ka thiam lo tih chu ka pha lo, chuvangin Democracy chu inthang ram, tiin ka dah ve tawp mai. State Legislative Assembly, an ti a, chu chu kan rama dan siam tura roreltute thutkhawmna ti ila, kan hre thiam ang. Chu in nuama cheng ve turin chi tin hnam tin an sawm a, tih ang deuh khan, chuta tel tur chuan a duh duhin chuh ve ngawt a thiang lo. India danpuiah a tel thei tur chin kha siama dah a ni thlip thlep a, danpui chng 173-ah chiang takin tarlan a ni.

India mi, a khua leh tui a ni tur a ni a, kum 25 aia naupang a ni tur a ni lo, upat lamah bituk a awm lo, kum 90 pawh a theih tho tihna a ni ang, tin, khawi bialah emaw ber vote thlak thei, electoral roll-a hming chuang a ni tur a ni. Chu deuh zawng chu a ni tawp mai, mahse dan dang eng eng emaw a awma siam a nih chuan chuntiang zel chu a ni thung ang. Kan danpuia a lan dan chuan khi deuh mai khi a nih chu. Lehkha thiam san lam pawh bituk a awm chuang lo. Tichuan Election Commission of India-in a hun leh ni a ruat angin dan siamtu turte chu thlan an ni thin a, zawm tur leh tur loh, tih turte RPA an tih dan angin a sawi ang zelin zawm a ngai a. Dan siamtu tura inpe tan chuan dan kha ngaih pawimawh a tul bik em em tihna a nih rualin, dan hrim hrima chu kan vaia zawm a tul tho.

Tichuan in thlang ram kan ni a, a kal tluan chuan kan thlan dan siamtu tur, keinin MLA kan tih mai ang chite kha kum nga hun atan a ni. Tin, India danpui chang 170-na angin MLA kan tih hi State pakhatin 500 thleng a nei thei a, a aia tam a nei thiang lo. A tlem berah 60 tal a ni thung tur a ni. Tichuan dan siamtu tur kan thlan hma hi a nawma kanhlim tlan ber lai a ni fo, krismas dawn a vuakvet vel a nuam a, a hun tak erawh chuti teh he hu lem lo ang deuh hi a ni ang. Tun hi kan hlim tlan lai ber a ni awm e. Dan anga kan inthlan a, vote an chhiar zawh hnu hi chuan e, kan hlim tlang tak tak thei tawh thin lo. Tling thelh apiang pawitih a zual, A tlai lu ta an la ti ang, Nazaret Isua kal liam ta, tih hla ang deuh khan.

Mahse India leh MNF ten remthu June thla tawp, 1986 zana an siam tak avang leh India danpui pawh siam that a nih a, chang 371-G avang khan, keini Mizoram chuan, Danpuiin a tlem berah 60 ti mah sela, MLA 40 chauh kan neih theih phah ta a ni, a lawmawm hle mai. Khatiangin special provision kha nei lo ila chu, 60 tal kan neih ve a tul dawn tlat tihna a ni. Dan siamtu, Legislator nih tum leh duh hi rin aia tam kan neih thin avang erawh chuan, nih tuma inpete zawng zawng duhsakna thinlung aṭang chuan, danpui ngaihtuah lek lova sangkhat tal ni zawk se, an tling vek mai tur, tih pawh a awl khawp ang.

Mahse kan duh ang ni loin, danin a tih ang hi a lal ber a, MLA 60 a tlem bera neih tur a nih laiin danpui chang 371-G avangin 40 kan neih theih phah a nih hi. Chu chuan dan lalzia leh zawm vek hi kan bat a nihzia a lantir a ni lom ni?