LUNGTHU PATHUM

Aw hun leh kumte an chawlhna ralmuangah, Lalpan a buatsaih hmun ropui; Tahchuan hmangaih lungduhte nen, Chatuan par tlanin kan leng tawh ang, ti thin mah ila, tunah rih chuan hun leh kumte chu an ral zel a, chawlhna ralmuang erawh an la thleng rih lo. An hnehna hla thar sak tur chu, khawvel ral hun atan an dah tak kha, sak a nih hma hi chuan khawvel hi a la awm zel dawn.

Mahse kan nun phung leh khawsak erawh chu a danglam zel a, kan ei leh bar zawnna pawh a danglam zel chu a nih hi. Thangthar zingah lungthu hre mang lo pawh kan awm ta zel chu a nih hi. Lungthu chu lung pathum an phun a, a inchen tlang vek tur a ni a, pakhat kha a hniam bik emaw a san bik emaw chuan a dik thei lo a, a chhan chu bel chhuanna tura siam a ni a, chhuan a rem lo a ni. Chuvang chuan khang lungthu pathum zingah a pawimawh ber leh pawimawh lo ber an awm thei lo, a pawimawh dan a inang tlang vek a ni.

Lungthu sawi takah chuan u Lala (L) sawi ka hrereng thin. Khawchhak lamah kan zin a, a ti. Ar an talh a, an pum chhum a, zingah chuan an pitar khan ar kha a thet, a chan darh a, tapah a thu a, an lungthu lah a balin mei hliau thin a dum a, a mang bawk a, pitar chuan a hnap a hnit a, lungthuah chuan a tat a, a kut a tahna lamah lungthu mang kha a kutah chuan a kai a. Sil fai ta chuang lo chuan a arsa theh lai kha an khawih chhun zawm leh chiah chu, kan han ei ta chu arsa hmeh e, ti lo chuan lem a har duh khawp mai, a ti. A dik duh hmel khawp mai.

A ni e, kan tunlai khawvelah chuan Democracy hi a tha bera ngaih a ni a, keini India pawh hi khawvela Democracy ram lian leh ropui ber pawl a ni a, mipuiten kan aiawhin dan siamtu tur kan thlang thin a, Mizoramah pawh kan hma lawkah kan inthlang dawn a, kan urlawk a, kan phe suau suau a ni ber. Kan Pathian thuin, Mi tin thinlung taka inngaitlawmin mahni aiin mi dang tha zawkah ruat theuh rawh se, tih ziak hi chuan kan lung erawh a tileng chiah lo a nih hmel e. Amah Pu R. Thangkanglovan, helai thu hi chu lehkha kan den hian kan zawm ber, mahni lehkhaden theuh ngawi renga kan han thlir hlawm te hi chu, thiante hi mahni aia tha zawkah dah a awl khawp mai, a ti.

Tichuan inthlang ramah chuan thil pathum, lungthu kan sawi anga pawimawh a awm a, chu Democracy lungphum leh innghahna a ni, tih a ni thin a. Lungthu an pawimawh dan a inang vek ang bawk khan an pawimawh dan a inang vek a, pawimawh bik leh pawimawh lo bik a awm lo.

A pakhatna chu Legislature an ti a, chu chu dan siam pawl an ti a. Chumi dan siam pawla tel ve tur chu a ni, mipuiten kan thlan thlan thin hi. Keini chuan MP/ MLA tih hi kan hriatthiam zawng a ni ang. Mizote hian dan siamtu tura kan thlante hi ngaihdan maksak deuh hi kan nei fo, dan siamtu tur tih pawh hre fumfe lo, an biala mi an thiha kal ve ziaha puan emaw pangpar emaw pe tur te, damlo leh mitthi phurhna tur motor ngaihtuahsaka tumsaktu tur emaw ti mai tawk kan awm chawk thin. Kan hre fuh lo deuh a ni, thenkhat phei chuan mi dang hming hawha contractor emaw ti tawk lah bo hek suh, huiham. Anni khan ram leh mipuite tana pawimawh leh tha tur dan an siam thin. Ram pum huapa chu dan siam pawla a hotu ber chu Prime Minister an ti a. State-ah chuan Chief Minister an ti thung.

Tin, khatia dan siam pawlin an dan siamte kengkawh tur chuan lungthu dang pakhat a awm leh a, chu chu Executive an ti. Ram pum huapa a lu ber chu President kan ti a, ani chu mipuiten kan thlan a ni lo va, dan siam tura kan thlante khan an thlang thung a ni. A thlan dan chipchiar thlengin danpuiah a awm a ni. Tin, State-ah chuan Governor, a ni thung a, keini Mizote chuan Larsap kan ti. Ani pawh mipuiin kan thlan a ni lo. President a lal ber a, Prime Minister a thu ber a, State-ah chuan Governor a lal ber a, Chief Minister a thu ber, tiin India danpui kan zirlai chuan kan zirtirtuten an sawi thin.

Chutah a lungthu dang leh pakhat chu, Judiciary an ti a, keini hriatthiam zawng chuan Court lam ti ila a fiah mahna. Dan siam pawlin dan an siam a, kha an dan siam ang khan court chuan ro a rel thin. India rama rorelna court sang ber chu Supreme court a ni a. Chuta a hotu ber chu Chief Justice Of India tih a ni. State-ah chuan High Court a ni a, State pakhat aia tamin High Court an intawm pawh a awm thei tho bawk. High court hnuaiah chuan District court a awm leh a, chumi hnuai lehah chuan Chief Judicial Magistrate leh Magistrate court a awm leh a ni.

Keini Mizote zingah India ram rorelna sang ber Supreme court-a roreltu kan la awm lo a, kan la awm ve zel turah i ngai ila. High court-ah erawh Mizo tlangval pathum roreltu kan nei ve tawh a, Pute T.Vaiphei, a pension tawh a, M.Zothankhuma leh Nelson Sailo te an ni. Nula lam kan la nei lo thung. Kan High Court-a roreltu ni ta, Pu M.Zothankhuma hi pa rilru tluang a ni a, Ukil a nih laiin tum khat chu a lo leng a, kei lah khan a engamah hma khan, i van mawl tak, ka lo ti top. Ani lah hrilhhai, a, engvang ngawt chuan maw? A ti a. Kei khan chumi khami chuan rawih che a tuma i duh lo a, nuai khat pawh inchhiar la, a ngam dawn ropui si, minit nga pawh sawi a tling awm si lo, i thiante dang a ruai ta a, i nuaikhat i thiante i pe a ni ngawt a lawm, ka ti chu, a case a chhe ema khatiang case chhia, dawta tan ngai ka la duh teuh lo, a ti. Mi tam takin Ukil-te pawisa duh em emah an ngai fo thin, a ni ngawt lo, an fee chu pek a ngai, mahse mi tha leh rinawm an tam tih hi ka tarlan duh chu a ni e.

Khitiang khi kan India rama sawrkar kalphung, kan danpuiah awm vek a ni a. Dan siamtu pawl khan India danpui kalha dan an siam chuan court sang khan hei chu danpui kalh a ni, tiin a paihsak thei a ni. Tun hnai lawkah pawh kan rorelna court sang berin IPC-a puitling tawh chin, mipa leh mipa emaw hmeichhia leh hmeichhia emaw an duhthu ngeia lo inngaizawnga awm dunte, hrem theih ni thin kha, danpui kalh a ni, tiin hrem theih an ni lo ve, a ti a. Keini Mizo zingah lo hrethiam lo kan awm hlawm, mipa leh mipa emaw, hmeichhia leh hmeichhia emaw nupa ni tura inneih court-in a phal, ti ta mai kei pawhin ka hria, inneih a phal ni loin, puitling chin duhthu renga sex lo hmangte dan anga hrem theih a ni lo ve, a ti a ni mai chuah zawk. A, duhtawk rih phawt ang aw.