HNEH THEIH LOH NUN

Mizote hi kan sakhaw rin danah hian kan danglam ve a, tun hma phei chuan, Hnehna Nun nei te, Chhandam nih inhriatna tih te, kha a lar a, Isua ka ni, han ti ta mai tawkte pawh an awm kha mawle. Hna kan thawk a, ka la hriatreng chu, Pu J.Lianchungnunga Manager, Pu Ruma khan, Isua a nih chuan Assam Riffles khenbehtir tur a ni, a tia a nui kur kur kha a ni.

Pi Lalruali pawhin hneh theih loh nun kha a nei a ni ngei ang, Hneh theih loh nun ka nei, Lal Isua min pek kha; Hmangaihna nun thianghlim, Hneh zel tur nunna chu, …Lal Isua tan rinawmah ka inpe, Amah ringin, amah ringin, tih hi a phuah ta nghe nghe a ni. Lalruali hi Sihfa khuaah February ni 13, 1924 khan a piang a, a pa chu Dokunga Khiangte a ni. Naupang te a nih laiin ruhnget a khupah a awm ta hlauh mai a, a dam hleithei lo va, hun rei tak chhung chu Durtlang damdawi inah a awm phah nghe nghe a ni.

Rambuai hma kum, 1965 khan, Thla thum chhung chu Isua tih angin ka ti ang a, a ngaih angin ka ngai bawk ang, tiin Pathian hnenah a intiam a. Hun eng emaw chen chu a ti thei a, mahse amah sawi chhiatna a lo awm a, chungte chu a hriatin a tuar zo lo va, Lalpa rawngbawl zel tlak ni pawhin a inngai lo va, kir leh mai a duh lai chuan a thinlungah, nang pawh kal bo ve i duh ta elo? tih kha a hre chhuak a, a rilruah, a thihnaah baptis-in kan awm tih in hre lo em ni? Tih ziak kha a lo lut a, lungawina thar neiin, he nun hi zawng engmahin a hneh thei dawn lo a nih hi, tiin, Hneh theih loh nun ka nei, tih hi kawnga a kal laiin lehkha chhia a chhar a, a ziak chhuak ta a ni.

Hla phuahthiam Rokunga hnenah a thluk siamsak turin a ngen a, mahse kum khat lai a siamsak mai thei lo a. Rokunga chu Durtlang damdawi ina a awm laiin zan khat chu a muhil thei lo va, hla thluk a dawng nawlh mai a, a ziak a, mahse a hla a nei si lo. Lalruali hnenah a hla kha a dil a, tihdanglam pawh ngai loin a lo inrem thlap mai a. A thluk atan an hmang ta a, Lalruali chuan Pathian min pek a ni, a ti a. Rokunga pawhin a thluk hi Pathian min pek a ni, ka siam a ni lo, a ti ve bawk a, Pathian Hla tiin an vuah ta hial nghe nghe a ni.

1958 kuma damdawi ina a awm laia Pathian hnena a dil, Pathianin hla a pek, Ka chenna ram thlaler a ni Lalpa, Thlemna chhum leh lungngaihnaten; A hliah fo Chhandamtu hmel duhawm, Lalpa i hnena awm reng ka duh, tih pawh hi a tluk Rokunga siamsak a ni. Lalruali hi September ni 3, 2001 khan a thi. A thih hma hian lehkha min rawn thawn ve nawlh mai a, i pa kha ka ngaina a sin…lo la leng ang che, a ti a, amah ka hre si lo va, a awmna chiah ka hre thei hek lo va, Bawngkawn khawi emaw laiah niin ka hria, inhmu loin min kalsan ta a ni.

Lalruali chuan hneh theih loh nun a nei a, keini erawh chuan hneh nuam leh awlsam nun kan nei fo thin a nih hi. Krismas a lo thlen dawn hnaihte hian hneh theih nun kan neih em em avang hian, nu leh pa tam takte chu an lungngai thin a nih hi. Aw Lalpa lungngaiin ka khat thin, tih hla an sa thin. Kan ramah danin a khap chung pawhin, a ni e, MLTP Act a awm lai pawh khan zu hneh theih nun kan neih avangin zu kha an khap pung thur thur ta zawk emaw tih mai a awl hial a nih kha, a hretu kan ni vek mai. Tunah MLPC Act angin dan anga zawrha in phal a lo nih hnu hian, a khap zawka leh dan pawhin a phal loh zawk drugs chu a hluar leh ta hle lawi si a ni lo vem ni? Hneh theih nun kal zelin a hrin a ni ber mai.

Zu leh damdawi hneh theih nun kan neih avangin thalai tam tak thlanmualah an liam a, nu leh pa, chhungte tam takte erawh chuan chutiang vang a nih an puh phal lo va, an ring phal lo va, mahse a hriate erawh chuan an hre ru kir ker lawi si thin. Hengte avang hian, mutmu pawh tuah hman mang loin kan tlawmngai pawlte zan khaw vawtah hun an hmang a, Lal Krista tan dopui turin sipaiah kan insiam, tih ang maiin dan lova awma khawsaa dan kalha chete sawrkar dopui turin an rawn pen chhuak thin a, fakawm thlawt e. Mahse, sakawr tawlailir chu a hnuktu sakawr hnungah a awm tur a ni a, sakawr hmaah tawlailir a awm thei lo ang khan, mahni kut zala dan lo lek kawh ve ringawt emaw, Police emaw Excise emaw te hnunga kal turin kal khalh tlat an tum a nih erawh chuan a dik chuang miah si lo.

Tichuan, Krismas leh Kum Thar vuak vetah khan hneh theih nun nei a, dan lo anga awm tum loin, dan zawma zah chunga awma khawsak hram tum turin kan inchah ṭhin kha a nia, a vuak vet pelhah pawh tum zui zel bawk ila, dan a lala a kalha kan awm loh hian kan tan, mi tan, ram tan hmasawnna leh tha tur, kan hlimna tur a ni.