LUNGNGAIH DAR RI

Lungngaih dar ri thang velte leh, Buaina tinreng rum ri ka hriatte hian, Ka chatuan ram min ngaihzualtir thin, Ka pa hmel ni anga enna, tiin V.Hawla chuan a lo au chhuahpui a. Tun hma chuan mitthi an awmin dar an vaw thin a, khat deuh hian vuak a ni thin. Tunlaiah erawh chuan aurinna atangin puan a ni thin ta, naupang leh zualte chuan mitthi dar han ri bal bal mai awmzia pawh an hre ta mang lo, chutihrual chuan YMA lamin an puan thulh chuang loin, kohhran thenkhatah chuan an mi leh sa an thihin biak ina dar vuak a ni ve tho thin bawk.

Kan hla phuahthiam V.Hawla hi kum 1903 khan Baktawng khawper Zobawkah a piang a, a pa chu Bansanga a ni. A hming tak hi Challianthanga a ni a, mahse a naupan laiin Vanhawla tiin an ko fiam thin a, chu an kohna thin chu a pu hlen ta a, V.Hawla tiin a indah ta a ni. 1920 khan Middle a pass a, a kum lehah zirtirtu hna Sikul Senah a thawk a. Zirtirtu hna hi kum 47 zet a thawk a, 1967, Mizoram buai hnu khan a chawl chauh a ni. Chumi hnu kum hnihna, 1969 khan Upa atan nemngheh a ni a, pa invawng fel leh uluk taka inchei thin a ni. Kei pawhin ka hmu ve tawh a, lukhum parh, puana tuam chi nalh deuh a khum a, nghawngawrh a awrh zaih a ni. Ziak mi a nih mai bakah hla phuahthiam a niin hla hi 35 vel lai a phuah a ni.

Khawvelah hian mikhual ka ni, Aw ka ngai thin mang e, ka chhungte chu; Ka cham chhungin buaina tinrengten, Tui lian angin ni tin min len... Aw hun min daltu hi a bo hunah, Hmun hlun ram chu ka pan ang, Tahchuan ngai loin ka chenna hi, Buainate nen ka chhuahsan ang, tihte chu khawhar ina sak hlawh berte zinga mi a la ni. A hla pakhat leh, Ka Lal lenna Jerusalem thar chu, Fakna rimawi leh ropuinain a bawm; A ropuizia tawng tinrengten hril thin mah se, A chanve pawh an hril zo lo, tih phei chu thiam tak maia Bawngkawn Pastor bial zaipawlten an sak kan ngaihthlak nin theih loh a nih hi tu’n kan hai awm lo ve.

Mitthi an awm tih veng leh khawtlang hriattir nana dar khat taka a han ri bal bal mai thinte leh mitthi ngaia tap thawm a han hriat changte chuan chi-aia buai nana hmang loin, vanram ngaihtirtuah ani chuan a hmang zawk thin a. Chu a ram ngaih a Lal lenna Jerusalem thar, fakna rimawi leh ropuinain romei chhumin tlang tin mual tin a bawm anga a bawmna hmuna cheng ve turin July ni 23 khan a khawvel a mikhualna ram chu a chhuahsan ta a ni.

Mitthi dar ri kan hriatin kan lungngai a, kan rum thin a nih hi. Keini ang bawkin chungleng savate leh ramsate pawh hi an lungngai ve thei tho mai. Dam takin kan leng chhuak a, accident avangten kan thi fo thin a, lungphuchawlin kan thi bawk thin. Tunah kum a lo thar a, hnah hluite an til mek a, hnah tharin a rawn thlak no hlep hlep a, chung thinghnah chawrnote chu ramsa thenkhat tan chuan an chawi tui ber a lo ni a, sakhi leh sazukte tan chuan hlo thlo si lova an buh thar hun a ni ber mai awm e. Savate pawhin bu an chhep a, Sihalten kua an nei savaten bu an nei, ramhnuaia thingbuk hlimahte chuan, tih hla ang khan.

Chutianga sakhi ram tla kah tuma veh veh mai tawkte hi kan la awm thin a, an kap a nih phei chuan e, sakhi chhungte chuan dam taka leng chhuak kha a thi ta a, a ruang pawh hmu loin ei ral turin an la bo tihna a ni dawn a, an va mangang dawn em. Hetianga ramchhuah hrat mite tan chuan tun ang hunlai hi an chhuah duh hun a lo ni leh tawh der mai. Mi tam takin silai siamchawp, U.T.Silai an tih mai chu an hmang fo va, chu chu Arm Act an tih mai pawhin a khap leh phal loh niin, siam leh kawl phalna license pawh nei loin an ramchhuak fo thin. Mana hrem theih kan ni tih leh jail tan theihna leh pawisa tam tak chawi theihna a ni, tih hi kan hriat nawn fo a van tul em.

License pawh neia silai kawl pawh ni ta tehreng ila, ramsa kah tuma kan han ramvak hrim hrim pawh kha, Wildlife Protection Act an tih mai bawhchhe tura kal kan ni tih hi a chiang em em a. Sakhi emaw sa dang emaw kan va kap a nih phei chuan e, an tan chuan silai ri chu lungngaih dar ri a lo chang dawn a, a chunga dan khi kan bawhchhia tihna a ni ve thung ang, hrem theih kan ni ta tihna a nih chu. Khi danin a khap tel ve lem loh zu-pawl pumchhuma ei duha tuiti mite tan erawh a ziaawm mahna!

Dan bawhchhe tur ringawta ramchhuaka mahni thiante sa emaw tia an la kap hlum lehnghal phei hi chu a zahthlak dan a thuah hnih a, IPC an tih mai chang 304-A anga thubuai siamsaka hrem theih kan ni tihte hi i hre thar fo teh ang u. Ramsate tana lungngaih dar ri siamsak tu chuan ama tan pawh a siam ve si thin.