PIALRAL KA NGAI

Pialral ka ngai ka lal lenna, Lungngaih awm lohna ram mawi chu; Engtikah thleng i maw, ka lungngaihna mittui hi, Engikah hul ang maw, tia ka ngaihtuahin, Ka ngaih Lalpa, min lo hruai rawh, tih phuahtu Rev. V.T. Kappu hi March ni 1, 1894 khan Senvonah a piang a. A hming tak chu Kaplianthanga a ni a, mahse a naupan tet atanga an lo koh thinna Kappu tih chu a pu hlen ta zawk a ni.

A hlate hi Hmar tawnga phuah a niin sawmli vel lai a phuah a. Khi hla khi Lusei tawngin kan hla phuahthiam Patean a letling a, chuvang chuan Patea phuah emaw tih a ni thin. A pa Sawia hi Kristian a ni ve lo va, ani erawh chu 1910 khan Kristanah a inpe a. Tum khat chu a pa chuan chawlhnia bahra lai turin a tir a, mahse ani chuan a duh lo va, Rev. Taisena te inah a leng a, tlaiah chuan Rev. Taisena chuan an in thlengin a va thlah haw a, a pa chu a lo thinrim em em mai a, thingfakin a lu-ah a vua a, a tlu tawp mai a. Thisen a chhuah hnem em avangin a thi emaw an ti a, rei fe chu nikhua hre loin a tlu a. Rev. Taisena pawh chuan, a va pawi em ve aw, ka fapa Kappu, a ti a, a chiau vawng vawng a, mahse a lo thi em lo a, a harh chhuak ve leh ta a.

1914 khan Senvawnah harhna a thleng a, chutihlai chuan, Ka thla thlawk la thuro angin, i tlanchhuahna ram va fang teh, tih hi an hlim hla ber a ni a. Vawi khat chu chu hla ngei chu len khawmnaah an han sa leh ta ngei mai a, Kappu chuan nuam a ti em em mai a, Lalpa thlarau zarah a thlawhin aw kan thlawh ang ni, tih leh thlawh chhuah chu a rual ta mai a. Chulai hmun chu tuna Manipura EAC-ho biak in hmun hi niin an sawi a, khatia a thlawh khan a thlawh thui lam chu fit 150 vel a ni. Thil mak dangdai ve tak chu a ni.

Tirhkoh a nih laiin vawi khat chu Hmar bial leh Churachanpur inkar chu kea kalin a zin a, a haw lam chu Kaihlam tlang a liam a, a tui a hal ta em em a, fur laia tui awmna thinah chuan tui a awm ringin a pan a, mahse a lo awm i khaw lo mai a. Chutia a chawlh lai chuan tlangval pahnih Imphala lehkha zir haw lam hian an rawn hmu a, khawia kal nge a nih tihte an zawt a, ani chuan Pathian thu hrila kal a nih thu a sawi a. Pathian thute hrilhin an thu a, a tawpah chuan a tawngtai a. A tawngtai zo chu an bulah chuan tui thianghlim tak hi a rawn luang ta hiau hiau mai a, mak an ti em em a, an in a, an kal leh ta a ni. Fapa pathum lai a sun a, a khua a harin a lungleng thei hle mai a. Tum khat chu Tuithaphaiah a zin a, a zin hlan chuan a nupui chu thih ngamin a damlo a, a nupui chuan a ngai em em mai a, mahse tunlai anga telephone te awm ni ve hek lo le, han inhrilh ngaihna a awm si lo va.

Mahse a thinlungah Lalpan thu a sawi a, haw a duh ta tlat mai a, hawna tur chu a thlen in nulaten motor an zawng a, mahse an hmu zo mai si lo. A beidawng lutuk chu kawng sirah a tawngtai ta ringawt a, a tawngtai zo chiah chu Senvawna mi Pu Hmingthanga a lo kal a, kan haw dawna i duh leh rawn chuang ve vat rawh, a rawn ti ta mai a. A lut nghal a, an tlan char char a, chu chu ni 26-12-1976, Krismas nawn ni a ni .Lailak tuikhura nuho chu chanchin an zawt a, a nupui thih thu an lo hrilh a. Phum turin an lo buatsaih mek hi a lo ni a, a nupui ruang chu a hmu hmanin thute pawh a sawi hman ta a ni. Ani pawh chu a zinna lam, Tuithaphaiah June ni 3, 1982 khan, Pialral a ngaih em em a Lal lennaa Nunna thing daihlim zar hnuaia chawl ve tawh turin khawvel hi a chhuahsan ta a ni.

Keini erawh chuan tunah rih hi chuan kan chenna ram hi kan Pialral ve a ni a, kan chhuah a, kan zin pawhin kan chenna khua leh veng hi kan ngai ber thin a, Mizoram chu tlang ram, thing leh maua hring nghulh mai a nih hi. Khua a lo thalin a ro ta, tun ang hunah zet hi chuan kan chenna Pialral ve hi kan vena kan enkawl a tul takmeuh a, kangmei mawlh hi a chimawm fo thin, kan fimkhur a van tul tak tawh em. Nang leh kei chu indi bang lo te hianin, Si-ar lungrualah i chuang dun ang, tih ang deuh khan, nang leh kei hi lungrual taka kangmei laka fimkhur tur chu kan lo ni e.

Mei si te tak te avangin kangmei rapthlak tak a chhuak thei a, meizu mite tan pawh ram kalin meibung laka fimkhur a ngai ta, tihlum lova pawng paih ngawt a chi hauh loh a nia. Fimkhur loh emaw ninhlei emaw avanga ram tihkante hi a zahthlak a, a pawi a, IPC chang 427 angin hrem theih a ni a, in tihkan ngat phei chu chang 436 angin damchhung lung in tan theih a ni, tihte hi i hre thar leh ang u. Pialral kan Lal lenna kan la thlen ve hma si chuan kan ram hi kan lei Pialral a ni a, khua a lo thal hian mei laka kan fimkhura kan tihkan loh hi kan tihtur a lo ni e.