THEIHNA TLEM SI

Amah ka u Revd Chuauṭhuama, hlimsang pa tihdan ang deuhin, A lungngaih a thlaphan ang khan, Tanpui a ngai reng a; A duhzawng thil ti zel turin ka theihna a tlem si, han tih lai hian min vel ve tawh thin a nih chu. A ni e, lei leh van siamtu, engkim titheia khan, Kalvaria a lungngai a, a thla a phang ang khan nang leh keia tanpui hi a ngai a nih chu, mahse a duhzawng thil ti zel tur hi chuan kan theihnate hi a va tlem tham si em.

Chhandamtu chu ka sual tlanin, Leiah a vakvai a, Mi sual nung tlak lote angin, Thingah an tuartir a, tih phuahtu Rev. Thangngura chanchin hi kan sawi tawh a. 1891 khan Lailen khuaah a piang a, heta tang hian Senvawnah an pem a. Mission Sap, Saptlangvala Mizoin kan tih sikulah lehkha a zir a, Senvawna 1914-1917 harhnaah khan a piangthar a, Middle English a pass bawk, an khuate chuan sawrkar hnathawkah an it a, Mission Sapte chuan Pathian rawngbawl turin an duh thung a. A inkhap buai hle a, Senvawn leh Lungthulian inkar, Vawmpalung kham bul lungpuiah chuan a tawngtai a. Lalpa Mission hotuten zirtirtu thawk turin min duh a, khawtlang hotuten sawrkar hna thawk turin min ti thung a, a eng nge maw ka thlan tak ang le? tiin Pathian a au va.

A tawngtai zo chuan kraws-a Isua khenbeh lai hi fiah takin a hmu ta tlat mai a, a han tawngtai leh pawhin a ngai reng mai a, chutah ‘aw’ hian, Thangngur, kraw-ah i sual zawng zawng ka tlen faisak tawh che a, suala thiam loh chang chang tur thiam ka chantir tawh che a lawm, a rawn ti a. Chutahzet zawng Lalpan a rawngbawl turin a duh tih a hre ta a. A lung a leng hle mai a, Nunna thianghlim siamtu an duh lo Zion-ah, tih hla hi a phuah ta a ni. 1939-ah Pastor atan nemngheh a ni.

Tum khat chu Vanbawngah khawmpui a awm dawn a, Manipur leh Mizoram inrinaa lui, Tuivai chu a lian hle mai a, chanvo pawimawh tak a neih avangin kir leh ngawt chu a hreh si a, han daikai rual lah ni bawk si lo. A tawngtai ta a, Amen, a han ti chu Mizoram lamah a lo awm daih mai a, mak a tiin a lawm hle mai a, Pathian hnenah lawmthu a sawi a, khawmpui pawh chu a hmang ve thei ta a ni.

Tum khat chu a buh miin an ru a, a lo hmutute chuan, lal hnenah sawi rawh, thuhretuah kan awm ang, an ti a. Mahse lal hnena thlen ta lo chuan zanah thingpui a lum a, chu chu kengin a buh rutu hnenah chuan a kal a, “Kan khuaah chhuanchham in awm tih reng ka lo hre lo va, ka inthiam lo khawp mai, ngaihdam ka ngai a ni e,” a va ti ta zawk a. A buh chu a ruksak leh ngai tawh lo a ni. A ni e, Lalpa pawh chu lei leh vana Lalber ni mah sela, a lungngaih, a thlaphan ang tho khan kan tanpui hi a la mamawh reng a, mahse a duhzawng thill ti zel tur erawh chuan a theihna a tlem sizia chu khi hla mawi leh ropui tak khian a au chhuahpui a, Good Friday laia kan sak lar ber pawl a tling thin a nih hi. December ni 19, 1943 khan Nunna Lal thianghlim hnenah a chawl ta a ni.

Bungkawn Nursery venga kan awm laia thenawm nauin, exam-naah a chhuak emaw chhuak lo emaw, Mauruangi thawnthu a ziak ziah thin ang deuh khan, keini pawh kan theih venate chu tlem hle thin mah sela, chhiartuten an ning a ngem, tih pawh ngaihtuah loin kan hriat ve phak tawk tlem te te dan lampang chu kan sawi thin a nih hi. Democracy rama dan siam pawl, Legislature-in a dan siamte hi kan phak ve ang tawkin Mauruangi thawnthu ang maiin kan sawi thin. A chhan pawh e, mi tinte hi hria ila hre suh ila, mahni ram dante hi hre vek tura ngaih kan nih vang a ni ber. Dan ka lo hre lo a ni, tih kha chhuanlama hman theih a ni tlat lo.

Sap tawnga “abetment” an tih mai hi Mizo tawng chuan, ka theihna a tlem si, tihna ni loin, mi fuihpawrh tihna a ni ta ber zawk awm e. Naupang, kum tling lo kan tihte hi dan bawhchhiain thil sual pawh lo ti ta sela, puitling anga hrema tan ina khung an thiang lo, tih chu kan hriat hnu a ni awm e. Chuvangin, tun hma deuhte khan, MLTP Act damlai khan, ti teh ang, naupang zu la leh pektir an awm chawk thin. Chutiang chu a ni, fuihpawrh kan tih tak ngawt chu. A fuihtu, tihtirtu kha hrem theih a nih chu.

Naupang engmah hre lo emaw, mi dang pawh nise, mi ei tura tur phul turin tir ta ila, ani khan va phulin miin lo thih phah ta sela, a phultirtu kha dan anga hrem theih a ni a, amah taka chuan va phul lo mah sela, amahin a tihtir a nih avangin miin nunna an chan a, chuvang chuan tualthat thubuai siamsaka hrem theih a ni ta, tihna a nih chu. Chuvangin sawrkar leh court lamte pawh hian khua leh tuite dan min hrilh hriata min zirtir hi a duhin a ti thin a, sum leh pai tam tak sengin a huaihawt thin, a chang chuan Supreme Court roreltu meuhte pawh keini Mizoram kilkhawrah pawh chumi tur chuan an lo kal thin a nih hi. Keini pawhin kan theihna chu tlem hle mah sela, kan phak ve ang tawkin kan han Mauruangi thawnthu sawi ve thin a, i ning lo hram ang aw.