MI THIANGHLIMTE LENNA KHAWPUI

I duh leh ngaithiam la thiam lo la, Kan biak dan hi a rual tawh chuang hlei lo’ng e; Kan kal zel mai dawn e, Zion-ah, tih hi a dik khawp mai. A politiks lam ngaihvente hi chuan CAA tunlaia kan buaipui luai luaite hi an buaipui zual a. A hlauhawmzia hahipin an sawi a, a hlauhawm dan leh hlauhawm a nih chhan erawh an sawi hlei law.Thenkhat tute emaw phei chuan Sakawlh aiin a hlauhawm zawk, an ti a ni lom ni kha? Sazaidam aiin a hlauhawm zawk, ti se a awihawm zawk daih lo vang maw?

Chutiang vela keini kan buai lai chuan Upa T.Romama chuan, Mi thianghlimte lenna khawpui, Rinna mitin ka thlir fo thin; Sual leh bawlhhlawh reng a awm lo, Lalpa chenna khawpui mawi chu, a lo ti ve thung a. He hla hian sak a hlawh em em thin a nih hi. Ani hi Chhim lam mi a ni a, hla phuah a thiam hle a, sawmkua lai a phuah a ni.

1953, May ni 8 khan Thingfal khuaah a piang a, a pa pawh Kohhran upa a ni a, Upa Kaphrang a ni a, a nu chu Darhliri a ni thung. Khua a khen vak kum, fartuah pawh a par meuh loh kum, lui tui a kang avanga tuia cheng thin chakai, sangha, kaikuang, chengkawl,  tihte pawh tuiin a kang hnan avangin tam tak an thi a, sikul hialte pawh an khar a nih nghe nghe kha. Khami kum 1979 khan Lalthangliani nen an innei a.

ECM kohhranin Saihaa khawmpui a neih dawn tumin an Thupui chu Thianghlimna tih a ni a. Chutihlai chuan kohhran a chau hle mai a, neuh neuh a tamin inpumkhatna pawh a chhe hle bawk a. Mahse Lalpa chenna khawpuiah chuan chau leh ngui hmel reng a awm tawh dawn lo. Hmun thianghlimah chuan, Chau leh ngui hmel an awm tawh ngai lo va; Chu khawpui mawiah chuan. He khawvel thlalera kan awm chhung hi chuan sualna te buaina ten ni tin min chim a, suala hliam hian kan chau fo thin a ni tih chu a hre chiang em em a. He khawvel thlaler hmunah hianin, Kan cham chhungin hreawm buaina; Sualna tinrengten thla an zar, Sualin min hliam kan chauh leh thin, a ti ta hial a ni.

Chutianga harsatna neuh neuh kohhranin a tawh lai chuan Kohhran chu Krista Taksa kan ti bawk si a, mahse kan thianghlim si thin lo va. Amaherawhchu Krista thisena tihthianghlim tawh kan ni a, chu a thianghlimna  chu kan phu reng vanga dawng kan ni lo va, Pathian khawngaihna avang zawka dawng kan ni a, chu chu kan chhuan tur leh lawmna zawk tur chu a ni e, tiin: Lal Krista thisen thianghlimah chuan, Bawlhhlawh ber pawh silfai kan ni; Chu thisena silfaite chuan, Khawpui thianghlim chu an lut ang, tiin a tlang a kawm ta a ni.

A hla phuah ropui em em pakhat chu, amah chu Upa a ni tih kan hriat kha. A hna lam avangin 1993 khan Serchhipah an pem a, Pathiana mi inhmang leh Upa a nih avangin a awmna tualchhung kohhrante pawhin a lakah beiseina sang tak an nei a. Mahse a kraws put thin chu a awn ta tlat mai a, inkhawm lam ngaihsak loin, Mahse en teh kalvari kawng lam saw, Mipui zingah ka Lalpa ka hmu, tih hla ang deuh khan, inkhawm ngaihsak lova lehkhaden beng thek thek thinho zingah an hmu ta tlat mai thin a nih chu.

Mahse ani chu a inhmu chhuak ta thuai a, Mite hian min lo thlirin kan nunte hi an lo chhiar reng mai a lo ni maw? Thlarau Thianghlim hnara Lal Isua rum nawntirtu ka han ni ta mai chu a va han zia lo tak em, tia inlam letin December 1993 khan: Ka damlai nun dawn changin, Hun leh ni hian min her liampui leh thin; Mahse Lalpa tan thawka a rawngbawlna hlen zel hi, Harsa tiin ka lo zam leh mai thin, tih hla hi a phuah ta a ni. A thunawn mawlh hi mawi ka ti thin. Miten min chhiar, min thlir reng e, Ka awm dan zawng zawng min hai lo; Krista nun mawi leh Chanchin Tha, Keimahah hian hmuh an chak thin.

Kan hlate hi an hlu em em a, chutihrual chuan a phuahtute hlutzia erawh kan hria emaw. Hla hian kan thinlung leh ngaihtuahna ram a luahin nasa takin thu a nei fo thin a, kan lunglen a  kaitho a, a hnem bawk thin a nih hi. Tin, hla hi chi hrang hrang a awm a, hun bik nei te, nei lem lo te, nula leh tlangval inhmangaihna lam hla te, mitthi ngaih hla te, ram ngaih hla, sawi tur a tam khawp mai.

Ka sawi tawh thin a, ka sawi leh ang, hla avangin Pu Thanga an phuar a, chu chu Ni Hmingi (L) w/o R.Thanhlira (L), Ex-MP, Thakthing Bazar, min hrilh  a ni a. A nau awih pahin khawvel zai a sa tih leh zu in a ching zeuh zeuh tih kha an phuar chhan a ni. Upa a ngamthlak ber kha a chhal a, a nih khawvel zai ka sak vanga min phuar chuan a thu nge in huat a thluk? A ti a. A thu a tih chuan Kohhran pawi sawi lo tak tak hla sawi tur a hre teuh dawn si a. A thluk a tih chuan hlate chu thluk hrang vek a ni si a, a thluk huat ngawt thu lah awm suh, a chhang thei lo va.

A nih zu a in zeuh zeuh min ti a. Ka pumah hian amahin lo tling piau ta se in hua a ngem? A ti a. Upa chuan chutia amaha tliang piau ringawt chu huat awm loh tak a ti a. A nih lem loin hmuam ta ringawt ila in hua a ngem? A ti leh a. Lem lova hmuam ringawt te chu huat awm loh tak, a ti a. Pu Thanga chuan ka hla sak lah a thu nge in huat a thluk pawh in hre lo va. Ka puma zu tling in haw lo va, ka hmuam in haw bawk lo va, in huat chu ka lema ka hrawka a luh chhung, ka pum leh ka ka inkara a kal chhung a ni tihna a nia. Khawvel   zai ka la sa duh zeuh zeuh dawn a, zu pawh ka in duh zeuh zeuh dawn a, min phuar zel phawt teh u, a ti e, a ti.

A ni e, miten hla mawi nalh tak tak an phuah a, keinin tui takin kan lo sa thin a nih hi. Mahse kan sawi leh kan tum ram erawh kan phak ve tawka mite dan hrilh hriat a ni fo thin. Democracy ramah chuan dan siam pawl an awm a, keini India ramah chuan Paliament khu a ni a, a member kan thlang thin a, M.P. kan tihte hi an ni. Kan dan siam pawlin tun hnaiah dan a siam a, kan zir hma hmain leh hriat ve hma hmain tam takin a hlauhawmzia an tlangaupui a ni ber a, an thlawhma kawng sawi miah miah mai si avangin leh sakawlh ai hlauhawm zawk hiala sawi ta maite an awm tak avangin enge maw ni le, tiin kei pawh ka han zir ve thuak kha a ni a.

Hlauh zawng hi a inang lo va, pasaltha thenkhat chuan sazu note mit la keu lo te, ara-mawnghawlh te, pa-ngang te hi an hlau em em a, keipui ang sen hum erawh an hlau si lo. Chuvangin  sakawlh aia CAA hlau tawk an lo awmte hi maki  ti suh ang u, chu ai chuan tu pawimah kan sawi loha ruk kan ruk loha eng thil diklo mah kan tih loh hian dan kan zawm a lo ni mai zu nia le. Hriat teuh aiin hriat chhun zawm a pawimawh zawk.