FAM NGAIH ZUNLENG

Fam ngaih zunleng a tho leh e, Thal-favang, fur khaw thiang hnuai­ah; Chung khaw ri leh hlimthla lengin, Lung­len a din thar leh e, tiin Rev. P.D.Sena chu a au chhuak a. A hming tak chu Pangdailova a ni, Kawlhawk khuaah 1901 khan a piang a, kum thum emaw lek a nihin a pa Hangkhawian a thihsan a. A nu hoin a pami Piangrova, Khawhai an bel ta a. A nu chu khawhring neiah an puh ta tlat mai a, khua aṭang chuan an hnawtchhuak a, nuin a fa a hmangaih em emte chu mittui tla chung leh tap zawih zawih chungin a kalsan ta a nih chu. He lei anchhedawngah hian an inhmu leh tawh lo vang.

Sena chu a u Vawmkaia nen a pami hnenah an awm a, 1913-ah Primary a zo va, France ram kal kum 1917 khan Middle a zo leh a. Chutah Loch Printing Press-ah a thawk a, chumi hnuin Serchhip Primary Sikulah a thawk leh a. Tin, Cherra-ah kum hnih Pathian thu a zir a. Unauten, Kan zirna khawl zawng a dang mang e, Cherra val leh BD an vai ta si a, Kan nambar sang lur e, sang lur e, an ti thin a nih kha. A zir zawh hnuin Sub-Inspector of Schools-ah kum sawm zet a thawk a, 1927 khan Tirhkoh atan nemngheh a niin 1934 khan Pastor-ah dah a ni.

Vanduaithlak takin 1936 khan a nupui Saizovi a thi a, a hnuah Tlauzingi a nei a, ani pawh chu 1952 khan a sun leh ta hlauh mai a. An fapa Zairemthanga, kum hnih mi lek chuan a nu thlalak banga intar chu a en a, a nu ngen chuan a tap ta chiam mai a, Sena chuan a fapa naupang te nu ngena tap chu mittui tla zawih zawihin a thlir a, pa tan chuan thlem thiam a van har dawn tehlul em. Tichuan mittui tla chungin: Rawn thlir ve maw rauthla lengin? Awih lai a nuam ve dawn mang e, A chun rihsang kai hnu hlimthla, A hrai riangin lo ngen e…tih chu a tah hla a lo ni ta a nih chu. A nupui a sun leh hnu hian Lalthangi a nei leh a.

1959 khan Durtlangah sawn a ni a, Mizoram buai kum 1966 khan a pension a, a vanduai hle mai a, a nupui pathumna pawh chu 1968 September thla khan a sun leh ta a, chutiang khawpin vanduai mah sela, Pathianah a vui ngai lo. Nupui pathum lai a sun a, a naupan tet laiin a pain a thihsan a, a nu khawvela hmangaihtu ber lah chuan, puithuna atthlak avangin nung reng chungin a kalsan ta bawk si a. A lung a leng thei em em a, zaite hi nuam a ti hle bawk. Hla phuah a thiam a, eng emaw zat a letling bawk. Krista thisen hlu tak chhuak chu, Ka tan a hlu a ni, Hlauhna leh rinhlehna ata ka thlarau a chawl ta, tih Sap hla a lehlin phei hi chu kei ka duh tawp thei lo thin.

Ka chantawkah ka lungawi lo, Ka dam chhan ka luah zo si lo, ti ve ngai lo, chantawk khuarela lungawi mi, mahni hnaa rinawm, music thiam, hla phuah leh lehlin thiam, mi nun ngil mi rel ngai lo chuan a thih dawn hnaih chuan, “Ka hming tharin min ko ta e…ka chhang tawh mai ang e aw…. Ka nunna pawtsei tur chuan tawngtai tawh suh u, nachhawkna pawh a ngai tawh lo ve…,” tiin a rawng a lo bawlsak thin Lalpa hnena chawl turin April ni 25, 1974 khan a khual zinna ram khawvel chu a chhuahsan ta a ni.

Thi ni si loin tap zawih zawih chungin a nuin a naupan laiin a kalsan a, kan tunlai khawvel hun ang hi chu ni tehreng sela aw, nuin a fate a hmangaih a rila rah chu khawhring nei tia puithuna atthlak lutuka puh avangin a kalsan bik lo vang a, hmangaih takin a chawi seilian tur a nia le. Kristianna chuan hriat lohna thim kha a la chhem kiang zo rih lo si a lawm le. Chutiang bawk chuan tun hunah hian e, savate pawhin bu an nei tan mek a, mihringte angin an lungngai ve thei asin.

Wildlife Protection Act-in savate tihhlum a khap chu thudang nise, kan chhia leh tha hriatna aṭang pawha kan ngaihtuah chuan savate an bu neih lai, no neih laia kan thah chuan e, Rev.P.D.Sena a naupan laia a pain a thihsan ang leh a nu an hnawh bosak ang mai khan an note chu an awm dawn tihna a lo ni dawn a, an lungngaih mangan hlain an au chhuahpui ve thiam lo, mahse e, savate kan thah loh chuan maw, a note chu hmangaih takin a enkawlin a chawi seilian ang a, kan thah thung chuan khawhring neia puha hnawh bosak ang kan lo ni dawn ta tihna a nih chu. I khawngaih lo em ni?

Dan ka zawm dawn e, tia iak vak a ngai hran lo, sawiin au kher mah suh ila, savate kan kah thlak loh va, kan perh thlak loh va, thanga kan awh lohva engtinmah kan tih loh hian e, dan zawm kan lo ni reng mai a nih chu. Dan zawmte hi a va awl si em, nungchate chunga zahngaihna lantir kan ni bawk si a. Zu nghei tumten an thei lo fo, tum lova in duh ta miah lote chuan an nghei zawk si thin ang hi a ni ber mai. Hawh u, tawng kher lo pawhin dan hi i zawm zel mai ang u aw.