A CHUL TAWH HNU

A chul tawh hnu kum leh kan nun hlui te, Rial ang an ral zamual an liam ta e; Maurua ang tuai leh tahrin a mawi lo, An ngir lo’ng e, ngaiin au mah ila, tiin kan hla phuah thiam Pu Vankhama chuan a lo au chhuahpui a. Vankhama hi hla thu danglam deuh hman a chingin a hlate hi a ril em em thin, College kan kal laiin kan zir tel thin a, kan sawi laih laih thin a ni.

1906, August ni 24 khan Diarkhaiah a piang a, Pastor Vanchhunga fapa a ni. A nu chu Thanglianpuii a ni a, lehkha hi Vankhama hian a zir sang lo va, pawl riat emaw thleng chauh a zir a, mahse mahni kutkawih ngeia eizawn hi a tum tlat a, chuvang chuan thlalak a zir a, 1935 aṭang khan bul a tan a, a hlawhtling hle a, keini Mizote zinga thlalaka eizawng hmasa ber a ni ta nghe nghe a ni. Ramchhuah leh rimawi hi a ngaina em em a, Sap hla rimawi chawi lartu Mizote zingah a ni. Sap hla lehlin a uar a, Sap hla thluka hla phuah pawh a ching bawk.

A hmangaih em em Sapbawiin a thihsan avanga a tuarzia leh chumi avang a hla phuah lungrun thinlung khawih tak chungchang hmam deuhah kan sawi tawh nghe nghe kha. Amah hi Mizo paah chuan pa lian ber pawl a ni awm e, fit ruk leh inches hniha sang a ni a. A tleirawl lai, kum sawmpariat lek a la nih aṭanga hla phuah tan a ni a, hla hi sawmnga vel a phuah a ni. Rimawi ngaina a nih avang pawh a ni ang e, a fate Vanhlupuii leh Vanlalruati (L) pawh zaithiam hmingthang Zoram dung leh vang dengchhuak an ni. Kan Zoram rimawi ram leh thiang karah, Herhse, khiang leh ngiau par rimin min thawi, a lo tih thin chu November ni 29, 1970 khan a lo chawlhsan ta a ni.

Pu Vankhaman, Rimawi Ram, a lo tih thin Mizoram chu rimawi ram a ni zel a, tunah pawh nipui therengin min awi leh tan ta. Thereng aw mawngtawlh mawngtawlh, i lu lamah ral a awm e, a bul thlengin tawlh tawlh, tiin Thingsaum zara chhun ni sat laia a hram kan au a, a mawngtawlh ve herh herh thin takte kha aw, a lo rei ve ta. Tunlai naupang erawh chuan chutianga auh nachang an hre ve tawh si lo. Khang lai hunte kha tunah chuan a chul zo ta. Thereng hram ni loin, phone an hui khamphei tawh zawk a, tukkhum che lek loin an bih ngar ngar a, a hawihhawm lo zualte phei chuan khawhar in leh biak inah hial pawh, mite aia nei bik ang hrimin phone an khawih a, an thianten hnung lam aṭangin an uih ru tet tet tih reng an hre si lo.

Chul tawh hnu kha a tharin a lo lang fo va, a lo reia a chul leh zawk thin a nih hi. Kan ramah ngei pawh mipa leh mipa, hmeichhia leh hmeichhia inkawp a, nupa anga khawsaa awm ta mai an awm thin a, mak tiin hahipin kan sawi thin. Khawvel ram thenkhatah phei chuan chutianga awmte chu an inneih pawh dan angin an phalsak hial ta a ni lo vem ni? Mahse fa tha erawh an chhawr deuh chuan a rinawm. Thil thar a ni lo ve, Abrahama hun lai aṭanga lo awm tawh a ni a, Lota te chhungkua pawh chutiang hurna avanga hremna pumpelh tur chuan Vantirhkohten an hruai chhuak a nih kha. Chuvangin Sodom khaw hming chawiin mawngkawhurte hi sap tawngin ‘sodomy’ tih a ni ta, tih kan sawi tawh nghe nghe kha kan la hrereng awm e.

Hmeichhia leh hmeichhia lo awm dunte pawh chu thil thar a ni chuang lo va, Paula te hun lai aṭang daih tawha awm a ni a. Tirhkoh Paula pawhin tha ti loin Korin mite a hau a, hmeichhia leh hmeichhia tha lo takin in awm a, tiin a zilhhau a nih kha. Lal Heroda khan nausen a rawt chiam a, keini pawhin nausen kan rawt thin a nih hi. IPC an tih mai chang 312-318-ah hian hetianga nau tihtlak chungchang leh a hremna hi sawilan a ni a. Mahse nau chu nu hriselnain a tuar dawn a, a tana thih mai hlauhawm a nih erawh chuan, nu nun chhan nan naute kawchhunga la awm chu tihtlak mai pawh dan angin phalsak a ni a.

Mahse chutiang pawh ni lo, mualpho emaw duh loh emaw avanga nausen pum chhunga awm tihhlum a, tihtlak chu danin a khap a, hrema lung ina tan theih a nih mai bakah pawisa pawh chawi theih a ni a. A tihtlaksaktu leh a titlatu a paitu kha hrem theih a ni, tihte hi kan hriat sa chu a ni hlawm tho ang, mahse han sawi nawn leh a tul thin a nih hi. Dan mai bakah khawnge Sap tawng thumal pakhat i zir tel ang aw. IPC kan sawiah khian naute pum chhunga awm sawi nan, ‘quick’ tih hi hman a ni a. Kan naupan laia kan zir dan kha chuan quick chu, rang, chak, tihna ni khan kan zir a. Nu pum chhunga nau awm kha a rangin a chak reuh tihna em ni ang aw, ka ti a, ka buai ka buai a, a awmzia ka hre ta mang bar lo va.

Mahse a hre zawkte ka han zawt a, Sap tawnga IPC-a mi ngei, quick tih kha chutiang a lo ni lo va, ‘nung’ tihna a lo daih mai a. Ka Sap tawng thiam ve chhun nen a lo inang lo hle mai. Nuin a pum chhunga naute a pai kha a nung a nih chuan khami nung tih nan khan quick chu Legislature, dan siam pawlten an lo hmang a lo ni daih mai a. Naute nung reng, a thi pawh ni lo, nuin a pai reng chuan a tawrh phah dawn tih pawh ni hauh si lova tihtlak chu dan mitah sual a lo nih chu, chung lam mitah pawh a ni tho ang, i fimkhur ang aw.