Guest writer
KL Liana
CHINTAWK AWM
Chenna ngai loh ram fan chu, tih ang deuha 1983 August thlaa vawi khat pawh la kalna ngai loh, rambuai lai la ni si, Lungleia kan kal tuma sipaiin kawnga vawi riat kan chuanna bus an tidinga min han check thin kha chu thlen tlai loh rual a ni lo, kei phei chu ka sawi tawh thin angin jean pawl kekawr tawt zuih tawk leh Kung-Fu pheikhawk mawza tel loin ka bun a, ka sam a sei bawk si, sipai tan chuan ka rinhlelhawm ve bawk a, min ringhlel thei khawp mai.
Mi dang engtinmah an tih loh pawhin kei kha min thur chhuak nelh ziah bik a, ninawm duh ve tak chu a ni. MNF emaw min ti kha a nia, a tawpah kha chuan ka inpuang ve ta chu a ni ber mai. Hnahthialah min lo tiding leh a, sipai khan ka tukkhumah thamin min nem chhuah an tum kher kha chu ka thinin a tuar ta bik lo, tha te tea min hruai mai awm, tukkhuma han innem kher kha chu ka chekin a ngeih thlawt tawh lo. Ka ipte ka zen a, ka ID Card a kawm sen, red card a nih ber chu kan hmuh ve chu sipai kha a zak deuh a ni ang, ka lo hmu chiah lo va, a lei a chhuah vak, an ti.
Mi sual nia an rinhlelh kan police-ten an man te hian mi tam tak chuan mi sualah kan ngai nghal ngawt a, police hnenah pawh a inpuang tawh, te hi kan ti ngawt zel, police hnena inpuanna hi court-ah chuan thu tling a ni lo. Hei tak hi a ni ka sawi duh em em chu. Inpuan hian chintawk a nei a, a awm ka tih chu. Bethel uar lai khan pitar pakhat pasal sun tawh Bethela piangthar pawh a inpuang a, Upa pakhat nen kan chesual a, ka inpuan loh chuan ka inthiam thei ngang lo, a ti. Ani lah tar tawh, Upa lah tar tawh bawk, a inpuang ta lutuk a, court hial an thleng ta a ni. Aizawl veng pakhata nu pakhat pawh, a veng hming hmanah ka theihnghilh daih, biak inah a testimony a sawi a, a inpuang ta mah mah a, a nulat lai chanchin thlengin Lalpa hmaah ni loin Kohhranhote hmaah a inpuang a, an inkhawm bang chu a pasalin a ma hmaks.
Mi sual leh dan bawhchhia nia an rinhlelh an mante hi, police hmaa an inpuan chu sawi loh, court-a an inpuanna meuh pawh hi dan ang taka tih a nih loh chuan amah thiamloh chantirna turin a hman theih miah loh leh si lawi chu mawle. Hetianga an inpuanna hi Cr PC an tih mai chang 164-ah a lo chhinchhiah dan tur tarlan a ni.
Mi sual leh dan bawhchhia nia an rinhlelh an man kha Magistrate hmaa a inpuang duh a nih chuan, Magistrate khan police officer a nih loh thu a hrilh tur a ni a, inpuang turin tihluih theih a ni lo tih a hrilh ang a, a inpuan chuan amah hremna turin a hman theih dawn tih a hrilh bawk ang a, chhia a chhamtir tur a ni lo va, a hmaa an rawn hruai khan a inpuang duh tak tak em tih inngaihtuah nawn leh turin darkar thum hun a pe tur a ni a, chumi chhung chuan police-ten an awmpui tur a ni lo. Tin, chumi hnuah chuan a inpuang duh ngei tih a sawi a, Magistrate pawhin a duhthu ngeia inpuang duh, vau leh tihthaihna awm loin, nia a hriat chuan a inpuanna kha a ziak chauh tur a ni.
Tin, a chunga dan kan sawi tho, chang 281 angin kha a inpuanna kha, ama tawng hman anga ziak hram tur a ni, a theih chuan. Entir nan, inpuang duh kha Mizo a ni a, a inpuanna lo ziaktu roreltu kha Mizo bawk a ni a, chutiang a nih chuan Mizo tawnga ziak tur a ni tihna a nih chu. Mahse kha a tawng hman kha roreltu khan a thiam ve loh chuan court-in a tawng hman Sap tawng emaw pawha ziak a pawi lo va, mahse tawng letlingtu an awm tur a ni a, tawnglettu an awm chuan a leh hmain diktakin a let ang tih chhia a chham hmasa tur a ni. Kha inpuang duh khan Magistrate hmaa inpuan a duh leh loh thu a sawi chuan a inpuanna a ziak theih loh tihna a ni a, police hnenah an kawl turin a dah thiang lo va, jail lamah zawk a thawn tur a ni.
Ama duhthhu ngeia tihluihna leh vauna vang ni lova mi an inpuan chuan a sawi ang diktak khan ziak tur a ni a, inpuang khan a hming a ziak ang a, a lo ziaksaktu Magistrate pawhin a hming a ziak bawk tur a ni. Khitiang thlapa inpuanna kha ziak a nih loh emaw tih a nih loh chuan inpuanna kha amah hremna tura finfiahna atan hman theih a ni lo tihna a nih chu. Tun hma tawh khan, Magistrate pakhatin mi inpuanna a ziaksak a, thubuai kha ngaihtuah a ni a, court-ah a lo ziaktu Magistrate kha thu zawhfiah a ni a. Amahin a ziaksak ngei a nih thute tha takin a sawi a, lehlam ukil khan a nih leh a inpuanna i ziahsak hma khan chhia i chhamtir em kha? A ti a. Ani lahin chhamtir e le, a ti awlsam ve et mai bawk a, mahse chhechhamtir kha a thiang si lo va, kha a inpuanna Magistrate ngeiin a lo record kha finfiah nan a tlak ta lo va, engmahlo mai a ni zo ta.
Kan sawi tawh thin a, chuti chung chuan kei takngial pawh hian Police hnena an inpuan tawh berte chuan a tawk a ni mai lom ni? Tih zawhnate hi ka la tawng fo thin. Magistrate hmaa an inpuana an ziak thlap a, hming pawh a inpuanga leh a lo ziaktuten an ziah hnan thlap meuh pawh hremna tura hmanrua atan a rintlak loh theih a nia, chuvangin police hnena inpuanna chu court-ah chuan anmahni hremna turin finfiahna hmanruaa hman a thiang lo a ni.
Pawngsualah bik hi chuan a hmeichhiain court-ah an pawngsual ngei thu a sawi loh hi chuan pawngsualtua puh hi hrem theih a ni lo, ti ta ila kan daw tampui awm lo ve. Hman deuh khan court-a evidence pe tur hmeichhe doctor pakhat sawi ka hriat chu, Nizan chu pawngsual tawka puh hmeichhia min endiktir a, pasal nei lai a ni si a, kum thum kal tawha an pawngsual kha a ni bawk si a, a har duh ngei mai, a ti! A dik ang, kei chuan, e, hmeichhia pawh chuan pawngsual a nih kum thum hnua han hriat chauh chu, a va hre har ve aw, ka ti chu kan nui tawp. A ni e, pawngsual a nih a inhre har ve deuh mah mah lahtak a.
Mahse lehlamah chuan maw, hman kumah pawngsual rawna puh mi pahnih chu a hmeichhia court hmaa inlan miah loin court-in thiamloh a chantir a, kum sawm a tantir tlat si thung. Kolasib thlang lama mi leileta thawk an ni a, zanah an thlamah an lut a, a pasal kha an phuar bet a, silaiin an tin a, a hmuh lai ngeiin a nupui chu tlangval pahnih khan an pawngsual chhawk a nih chu. An hlauh em avangin anni nupa chu awm ngam tawh loin an khaw lamah an haw daih a, an awmna chin hriat a nih loh vangin koh theih an ni lo.
Chumite pahnih inpuanna chu ziakin diktakin Magistrate khan a siam a, a ziaktu magistrate pawh court-in a exam vek bawk a, an pawngsualnu chuan court-ah min pawngsual e, a ti lo va, ti turin an awmna chin hriat a ni tawh lo, chu an inpuanna leh finfiahna dang awmte en chungin ADM(J) khan thiamloh a chantir a, kum sawm ve ve tang turin a ti a, High Court-ah an appeal a, mahse High court pawhin ADM(J) rorelna kha a tidanglam chuang lo. A awmzia chu inpuanna hi dik thlapa ziaksak a nih chuan hremna tur hmanraw pawimawh tak a ni thei tihna a lo ni e.