Guest writer
KL Liana
KHAI HLUM
Rom sipai em ni ka lal mantu, An rawn chhawm e, kalvari tlang khanṭhuamah, Tihelna laltiang a khai hne hne, an lo ti a. Kan Lalpa kha thi tura a chungthu rel a ni ta mai a, Pastor Chhawna chuan, Jerusalem kulh pawn lamah chuanin, Zawlnei thih dan a ni lo an ti, Mahse en teh kalvari kawng lam saw, Mipui zingah ka Lalpa ka hmu, a lo ti thung a.
Tunlai khawvel ang hisapah chuan, kan Lalpa kha a sualna finfiahna tur engmah reng a awm lo va, chutiang a nih si chuan thiamchanga chhuah tur a ni a, roreltu ber pawhin, a thiamlohna engmah ka hmu lo ve, a ti reng a. Mahse Juda mipuite a hlau a, a thiamlohna engmah awm si loin khenbeh a ni ta. A awmzia chu Pilata court rorelna kha a dik lo a, hlauh neiin a rel tihna a nih chu. Court chuan hlauh a nei tur a ni lo va, dan ang leh dik takin a rel tur a ni. Chutianga rorelna lamthu chu Mosia khan a lo sawi daih tawh a, mi lian leh hausa an nih avanga zah tur a nih loh thu leh rethei a nih avanga khawngaih chuan loh tur a ti a ni. A dik hle mai, court hmaah chuan mi zawng zawng an intluk vek a, a rethei emaw hausa emaw lam ni loin, dan ang leh dik taka an chunga rel a ni mai tur a ni.
Mahse kan Lalpa chungah chuan diklo takin rel a ni a, tunlai tawng angah chuan a Sap tawngin han sawi ve ngial ila, death sentence an pass tihna a ni ber. Tunlai khawvelah hian ram hrang hrangah rorelna court-in thi tura an chungthu a relin an tihdan a inang vek lem lo va. Ram thenkhatah chuan ‘pa’ tawkin an kaphlum hmiah mai. USA angahte thung khu chuan an chiu hlum thung. Chiuhlum han tih khan chemte vih ni loin, damdawia an inchiu ang khan hriauin an chiu a, damdawi an thuna muhil riai riai ang a ni ber awm e. Thi tura an chungthu relte tan pawh na hre vak loin an muhil hlen a ni ber awm e.
America tihdan leh kan Lalpa chunga an tihdan chu inang lo tak a ni, ani chu amah an khenbehna tur kraws kha an puttir a, a nunrawn thlak khawp mai. Kraws chu, aw kraws rit tak mai chu, Isuan ka tan a pu, Lungngai taka a tuarna kha, Kalvari-an a nghat, tiin Mrs Stockton chuan hlain a lo au chhuahpui a, chu chu mawi takin Suakkungan kan Mizo tawngin a letling a nih hi. He hla hian ka lung a tileng em em mai thin a, chang 4-na a, Lallukhum ropui ber mai chu, Hnehtu lallukhum chu, Vanah Isua ka hmuh hunin, Kei pawh ka khum ve ang, han tih te leh a tawp nan leh hnukhar nana a hman, Ka mittui a tla tawh lo vang, Hmangaih reh lohnaah, Khawvel ata mi hruai chhuak la, Lawmna hmun min thlen la, han tite hi chuan thinlung ram hi a fan thin a nih hi.
Pilata court-in thi turin a chungthu a rel a, amah chhan turin tunlai angin Ukil pek a ni lo, a sualna finfiahna turin engmah evidence reng a awm lo, chutichung chuan thiamloh chantir a ni si a nih chu. Khaihlum tur a ni lo va, kah hlum tur a ni hek lo va, America tihdanin chiu hlum tur a ni hek lo. Khenbeh tur a ni a, amah an khenbehna tur kraws chu an puttir a, an sawisa a, rit a tih em avangin a zo lo va, a tlukpui a nih kha. Tunlaiah chuan thi tura an chungthu an rel leh tang tura an relsakte hi sawisak an ni ve ngai lo va, kan Lalpa erawh chu an vaw hrep a, an sawisaka an diriam hnuin an khengbet ta chauh a ni zawk.
Keini india ramah pawh hian thi tura an chungthu rel a ni fo va, chutianga thi tura rel thei chu Session Court a ni. Mahse High Court-in a remtihpui (confirm) a ngai thung a ni. Damchhung tang tur emaw thi turin emaw kan Mizorama separation a awm hma kha chuan DC Court khan thuneihna a nei a. Mahse kum sarih chunglam tantir tur emaw, damchhung tang tur emaw, khaihlum tur emaw a nih chuan Gauhati High Court remtihna a ngai thung thin. Mahse kan ramah Separation a lo awm ve tawh hnu kha chuan thubuai hla buaite chu Deputy Commissioner leh a hnuaia Officer-ten Admistration of Justice Rules, 1937-in thuneihna a pek anga ro an lo rel thinna chu a tawp ta a, Judicial Officers-ten Cr.PC an tih danin a sawi angin an rel ta thung a ni.
Tichuan keini ramah chuan mi thi tura Court-in an chungthu a rel a nih chuan, danin a sawi angin silaia kah hlum theih a ni lo va, chiu hlum tur a ni hek lo va, kraws-a khenbeh tur a ni hek lo. Khai hlum tur a ni zawk. Chu pawh chu maw, “a nghawngah a thih thlenga khai tur,” tiin court khan thupek a siam kher a ngai a nih chu. Court-a sawrkar aiawha ukil ding thin, mi suala an puhte an sual ngei a ni, hrem tur an ni, tia sawia ding thinte hi Public Prosecutor an ti a, court-in thi tura a chungthu a rel, court thu anga khai hlumtu hi an awm thin a, ukil an ni lo va, chutiang chu Excutioner an ti.
Tak tak a ni em tih ka hre lo, mahse an sawi dan ka hriatah chuan hmanlaiin court-in mi khai hlum turin a ti a, an khai hlum dawn khan a nghawnga khai an tum a, mahse a ukil khan, court-in a nghawngah khai tur a ti hleinem, a zakah khai tur a ni, tiin a tang ta a, an ti. A zakah khai tur pawh a ti chuang lo va, khai hlum tur tih kha a ni mai a, khai hlum dawn khan han inhnial buaina deuh kha a awm ni awm tak a ni. Chuvang chuan dan siam pawl chuan mi thi tura an chungthu rel a nih chuan court khan, a nghawngah a thih thlengin khai tur, tiin a ziak kher tur tih dan an siam phah ta a ni, an ti.
Tin, court-in dam chhung tang tura an tih bakah hremna dangah kum chuti zat a tang ang, pawisa chuti zat a chawi bawk ang, a chawi theih loh chuan chutianga khatianga rei a tan belh ang, tihte a awmin chanchinbu lamahte kan hmu thin a. Dam chhung a tan bakah a thih hnuah pawh a la tang dawn tihna em ni? Tia zawhna hi kei takngial pawh hian ka tawng ve fo mai, a awm za ving veng reuh viau lahtak a.
Damchhung han tih hian dan ang chuan kum sawmhnih a ni a, mahse a tan hnu rei lo teah vanduai vangin a thi thei a, damchhung chu a tang a ni ve tho mai. A thi lo a nih chuan kum 20 tihna a ni a, mahse Independence leh Republic Day angahte hian an tan hun chhung pawh tawisak a ni thin a, an nungchang a thata an fel chuan an ti bawk thin. Chutiangin an tan hun chhung tih tawisak pawh lo nise, kum sawmpali tal chu an tan a ngai a, a aia rei lo chu a tang tur a ni lo. Tin, mi tualthat vangin damchhung tang tura tih ni sela, thil sual a tih dangah kum sawm emaw kum sarih emaw tang tura tih ni ta bawk se, a tan hun chhung kha a kal rualin a kal kawp vek thin, chuvangin an thih hnuah tan a ngai lo tihna a nih chu. Mitthi chu tang zel turin jail lamin an duh vak lo a nia, hrethiams?