Guest writer
KL Liana
GREP NUNG
Lunglenah damdawi a awm chuang lo, Hawh teh thiani mual li liai tlang khanthuamah, A thapin lunglen i thap dun ang, tih ang deuh khan, a then tan chuan a lunglen thlak pawh a ni mahna, mahse a lama lam mite tan thung chuan lam hla tha tak a ni thung awm e, chu chu hlim lai deuha Mizo Kristianten kan sak lar ber fo thin, Ka thlarauin a zawm ta a, Krista gerep nung chu; Rei tak ka lo thlahthlam ta a, Mahse ka nei leh ta. Pathianah mi hrang ka lo ni, Isuan min lak hma chuan, Hlauhawmah ka thla a chhanchhuak, Sual zawng min ngaidam bawk, tih hla hi a ni.
He hla hi Sap hla a ni a, Brig. Kawlkhuma, Salvation Army pawl Mizorama dintu lehlin a ni a, 1890 khan Lungtian khuaah a piang a, a pa chu Chhimthangvunga a ni a, Chawngmo-ah an pem a, chuta tang chuan Riltuiah an pem leh a, naupang te kum 9 lek a la nih laiin a pain a thihsan a. 1900-ah khaw thar an kai leh a, lehkha zir a duh avangin sipai bel nawtah awmin 1902 khan Aizawlah a lut a, 1904 khan Lower Primary zoin a kum lehah Upper Primary a pass leh a. Kum 1900 kum tawpa Topeka, Amarica-a Pentecost Nia Thlarau Thianghlim harhna lo thleng leh, khawvel ram hrang hranga a darh avanga keini Mizoramah pawh Khasi ram aṭanga an zu puak chhuah avanga kan rama a lo thlen kum. 1906 khan Kristianah a inpe ve nghe nghe a ni.
1908 khan Middle pass-in damdawi thiam mi compounder hna a zir a, Diarkhaiah damdawi sem hna a thawk a, chumi hnu chuan Dr Fraser, amah vanga Mizorama Bawih chhuah phah a nih kha, a zui a, 1911 khan Khuangi nupui atan a nei a. Tin, PWD-ah tunlaia S.A. kan tih ang hi a ni ang, Mohurir hna a thawk a. Kohhran dan anga a neih a nupui chu thenin mi dang a neihsan a, chuvangin kohhran thunun a tawk nghe nghe a.
1911 March thlaah harhnain a nuai a, sual inhriatna a nei a, a nupui ngai Khuangi chu a nei leh a, a hnathawh leh Pathian thuawi chu inmilin a hre thei lo va, a basan ta a. Chutia sawrkar hna a bansan ta mai chu mite chuan a an ti hle a ni. Khawvel thil khawvel mit aṭanga thlir chuan a at thlak lahtak bawk reng a. Salvation Army belchiang turin 1916-ah Simla-ah a kal a, Bombay-ah Officer training-in a kal nghal a, a kum leh April ni 26-a Salvation Army uniform dik tak nena a lo haw zet chu Mizorama SA din ṭanna a lo ni ta a ni. 1955-ah Lt. Col. a kai a, a kum leh kum tir lamah a pension a ni. Lalpa leh SA tana rim taka a thawh hnuin April ni 16, 1971 khan ropuina ramah min kalsan ta.
Kohhran avanga inhnawh chhuah hi a vang hle a, SA te hi a tawk hmasa ber an ni awm e, an din tirh chuan mite hmuhsit leh endawng an tawk nasa thin hle a, mahse, Isuan ram neih a thulh thei lo, chang tura man pek hnu a tho, Pa Pathianin a kaihthawhin, A hming a ziak ram lehkhaah, tih ang khan ram erawh a zau zel a, tun hun hi an lo thleng ta. Aizawl aṭanga hnawhchhuah an niin Durtlang lal Suakan a lo hum ngam lo va, an kal zel a, Sawleng lalin a lo hum a, chuvangin Sawleng hi an tamna pawh a ni ta nghe nghe a. Mitvar zawkte pawhin kan tluk loh Laithangpuia pawhin e, SA Mizorama mi kha a hmunpui London-in a zawmna a tichat a, a hnuah a tihchah chu a phelh leh ta, tih a han hriat chuan a lawm em em a, a lawmzia chu au chhuahpuiin, I angchhung muanna tunah ka thleng ta, Kan lawmna thangchhuak se lei leh van mi zawng zawng hnenah, Sual thihna thim ata min chhan chhuak leh ta, Ngaih man i awm ka tawng chhan Lalpa, a lo ti ta nghe nghe a nih hial kha.
A ni e, kan thlarauin Krista gerep nung a zawm ta ang khan, dan siam pawl, a kengkawhtu leh dan anga ro lo reltu chu a inzawm tlat a. Dan siam pawlin a siam a, a kengkawhtuin a kengkawh a, chumi anga ro lo reltuin a rel thin. Dan kengkawhtu chu keinin kan hriatthiam dan tur chuan police-te hi an ni ti ila, a dik ber zawk awm e. Dan siam pawlin a dam siam kha miin an bawhchhiaa thil sual tihna a lo awmin a titu nia an hriat leh rinte kha police chuan an man thin. Police-ten mi an man hi mi sual ni loin suala an puh leh rinte an ni chauh a, an sualna rorelna court hmaa finfiah a nih hma chuan mi sual lo anga ngaih tur a ni a, court-in thiamloh a chantir erawh chuan, mi sual thiamloh chang tawh hnu, tih hla sak hnan a thiang tawh thung.
Tichuan, ranthleng leh thing anchhedawng leh vana lallukhum a inzawm ang khan dan leh a chunga mite khi a inzawm tlat a, police-ten mi an man hian anmahni thuin darkar 24 bak an kawl thiang lo va, thu zawh fiah an la duh thei a, chutiang a nih chuan Magistrate a dil a ngai a ni. Darkar 24 a ral hmain an mi man kha Magistrate hnenah an hruai a ngai a, kawl an la mamawha an duh a nih chuan ziakin Magistrate kha an dil ang a, roreltu khan a phal chuan leh a phal dana zirin an kawl thiang chauh a, a phal lo thei a, a phal thei bawk. A phal loh chuan jail lamah a thawn daih thin.
Tin, roreltuin phal pawh nise, ni 15 aia rei police-ten an kawl thiang lo va, a awmzia chu magistrate pawhin ni 15 bak police kawl a phal thiang lo tihna a nih chu. Tin, jail-ah pawh vawi khatah ni 15 bak a dah theih loh va, jail tangte court-in an thubuai a ngaihtuah lai emaw, police-ten an la chhui mek lai emawte chu ni 15 danah court-ah an hruai zel thin a nih hi. Kan sawi thin a, han sawi leh ila, dan bawhchhiaa an mante hi maw, thubuai an siamsakna kha damchhung tan theih emaw khaihlum theih emaw a nihin ni 90, kum 10 hnuai lam chauh hrem theihna a nihin ni 60, chumi hun chhunga a mantu lamin an chhui zawh hman loh a, charge-sheet court-a an thehlut thei lo a nih chuan mi tang kha bail-a chhuah a ngai tawh thung a, chu chu a dikna a right a ni.
Chutiang avanga bail-a chhuah hi tam tak an awm tawh a, an awm meka an la awm zel ang, keini engmah chinchang hre mang hlei lote hian tapchhak zawlah kan lo inhrosa ve a, court lam lah hian bail hian an chhuah zung zung a, te hi kan ti ve thazen fo thin. Hria sela chuan ropuina Lalpa an khengbet lo tur ang deuh hi a ni ber mai. Chuvangin, mi bail-a court-in a chhuah hian a chhuah nachhan a awm a ni, tih hria ila, a chhuah loh pawhin a chhan a awm a ni, tih hre bawk ila a tha mai awm e. A thawka phita court lam dem ngawt chin hi a zia lo lam deuh thin e.