Guest writer
KL Liana
BAWNG TALH
Khatia kum 20 zet rambuai kan nih hnu a, India sawrkar leh MNF-ten Remna Thuthlung June ni 30, 1986 zana an han siam thei ta kha chu Mizo mipui kan lawm a, Aizawl khawpui khami zana a hlimzia tak kha chu aw, Laithangpuian, I angchhung muanna tunah chuan ka thleng ta, Kan lawm hla thangchhuak se, lei leh van mi zawng zawng hnenah, Sual thihna thima awm min chhanchhuak leh ta, Ngaih man i awm ka tawng chhan Lalpa, a lo tih kha a takin, a ba ni loin kan sa a ni ber.
Kum kha leh chen rambuaia awm a, thihna te, lungngaihna te, manganna leh hlauh thlaphan hreawmna tinreng chhumpuiin min tuam a, Aw sual thim lungngaih thlak tak hian chhumpui zing angin min tuam, mahse khua a lo var dawn ta vana Chhandamtu eng khi, tih kha kan hla thunawn a ni fo va, zanlaia zalenna kawl a lo eng ta uar mai kha chu a mak a, a ropui a, a hlimawm em bawk a ni. Tunge hre lo awma haider awm thei ang le?
Kha Remna Thuthlung avang khan India Danpui pawh siam danglam hial a nih phah tain, kan hriat fo tawh angin chang 371-G chu belh a ni ta a. Mizoram pawh chu a kum leh lawkah State puitlinga hlankai a ni ta. Hmana Mizo Union-ten khuangpui nena an lo awih dur dur thin kha kan nei ta, mahse a awih dur dur thintu Union erawh a awm tawh lo mai pawh a ni. A awmzia chu India Danpuiah meuh keini Mizoram chuan special taka enkawlna kan nei, ti ila kan thlelh tampui lo vang chu maw. Chungte chu a vaiin sawi ka tum lem lo ve, tawngkam khat chauh a ni, thlur bing ila ka duh chu.
Tunlaiah hian chanchinbu lam atangin kan hmu fo va, chumi khamite chuan bawng talh khap an duh lo, chumite chuan an duh thung, tih ang tiat vel hi a ni a. Mizorama zu khap duh leh duh lo kan awm thin ang deuh a ni ta ber awm e. India ram pumpuia dan hman tur chu Danpuiin thuneihna a pek angin Parliamnet khuan a siam thei a, a siam tur pawh a ni reng bawk. Democracy ram kan nih avangin mipuiten dan siam turin kan aiawh kan thlang thin a nih hi. Chung dan siam tura kan thlante chu Sap chuan Legislator an ti a, Mizo tawnga a awmzia chu dan siamtu tihna a ni. MLA kan tih te, MP kan tihte hi an nih chu. Keini Mizote zingah a awmzia hre mumal lo, dan siamtu ni reng si kha a ni lo emaw tia contactor emaw ti ta mai tawkte hi kan awm thin, khua a var lo teh e.
Entirna lo siam ta ila, Parliament khuan India ram puma hman turin bawng talh khapna emaw, vawk talh khapna emaw dan siam ta se, keini Mizoram chu Danpuiin special provision a pek kan nih avangin kan State-ah hian, India ram puma hman tura tih mah nise, hman ve kher a tul a ngem? Bawng saruhkawl tuihang tuiti hnam, vawksa thau tawk a thithun nena tuiti, damloh rawp chang pawha a thau chaka chil lem thinte tan hian chutiang dan chu hmang ve loin kan awl thei mai lawm ni? Tih hi dan atang zawkin inhnial theih fe a ni mai thei.
Tichuan, India Danpui chang 371-G-ah chuan, Parliament-in a dan siam reng reng chu, Mizoram U.T. a nih lai atanga dan lo hman mek a nih loh chuan, sakhaw thil leh ram leh khawtlang mipuiin a lo tihdan thin khawih a nih chuan, Mizoramah State dan siam pawlin hman ve tur a ni, a ti nih ngawt loh chuan hman ve theih a ni lo ang, tih a ni. Chuti a nih chuan, keini Mizote hian bawng leh vawk talh, a sa tuiti taka ei, zawrh leh hralh hi kan lo chin dan thin, a Sap tawngin han sawi ve ngial ila, social practices a ni dawn lom ni? Pu G.L. Hnamtea te leh Pu K.C.Thanga te, vawksa thau hmawm hmaks tum lem lote hi chuan e, vawk hi chuuu…an ti pawh a ni mahna, mahse keini thung chuan e, vawksa ber zawk hi a lawm leee, kan ti ang.
Krismas nikhuaah nise vawk leh bawng mai bakah ar kan talha a sain ruai kan siam mup mup a, tuk tin mai vawk talha a sa zawrh tur a ngek rawng rawng a, bawng nise a bu ul ul bawk a, mi tam takin eizawn nan an hmang a ni, tih chu phat rual a ni lo ve. Chuti a nih si chuan bawng leh vawk talha a sa eia hralh leh zawrh chu Mizoten kan chin thin leh tih mek lai, social practices a ni dawn lawm ni, tih hi ngaihdan tam ber a ni mai thei. Chutianga kan ngaia thuneitu lam pawhin an ngai a nih phei chuan, Parliament hian bawng leh vawk talh khapna dan pawh chu ram pum hman turin lo siam ta ang pawh nise, India danpui angin keini Mizoramah chuan a hman ve theih loh a ni mai dawn lom ni? Hmang ve tur chuan kan dan siam pawl, State Legislative Assembly-in hman ve tur a ni, tia a remtih kher kha a ngai zawk a ni ngei ang.
Tun hma deuhin sakawlh hlauten ration card te an ti duh lo va, hun a lo kal zel a, thenkhatin chu sakawlh avang bawk chuan chhiarpuiah pawh an hming an pe duh loin, Adaar card duh lo pawlte pawh kan awm a ni em kha? Khawchhak lungpui hlaua khawchhak lama pem chho leh lawi si ang deuh kan ni awm e. Hlauh hi kan ngah phian mai a, indem tur kan ni hauh lo, Pu Rualkhuma Hmar ten nupui an hlau em em a, Pu R.TRhangkanglova ve thungin sazu note a hlau leh em em a, keiin pangang ka hlau a, dawihzep intih ngawt theih pawh a ni lo. Di in leh rangva ina awmten thlipui kan hlau a, concrete in sanga awmten lirnghing an hlau thung, chutiang chu a ni deuh ber mai. In hmun rem lo leh awiha awmten ruah leh leimin an hlau bawk.
Tichuan, vawk emaw bawng emaw talh khapna dan an siam ang a, vawksa kan ei thei lo ang a, bawng ruhkawl a thling awm tuihang kan hawp thei lo palh ang, tih hlau tawkte pawh a lo awm theih dawn khawp mai. Mahse chutiang dan pawh chu lo awmin, Parliament-in lo siam ta pawh ni sela, keini Mizote chuan a sa ei leh talh vel kha, kan hnam lo chin dan phung leh tihdan thin, social practices a nih si chuan Mizoramah chuan hman ve ngawt a theih dawn em ni? India danpui chang 371-G khan min humhim a ni lawm ni, tih hi ngaihtuah tham leh inhnial tham ngial a ni mai thei.
Khitiang dan khi lo awm ta tak tak se, Mizoramah a hman ve theih a ngem, tih kha India danpuiin special provision min pek en hian, kan danhremite khan han sawi ve teh u le. Chutiangin dan lo awm pawh nise, vawksa tui mite tan hlauhawm ni theiin kei chuan kan ngai lo ve deuh ngawt a.