FAM LALZOVA

Hla lam kan sawi thin, bal-hla chenin, Fu leh balhla zawng i rawt ang aw, Charchhawn venga nuthlawi leng thlir a dal e, A sang hlei reng reng ka ngai thei lo, tih ang deuh khan. Mahse hla avanga court hial thlen phahte pawh an lo awm ve thin zu nia. An tunlai danin Sap tawngin han sawi ve ngial ila, Father of Mizo Love Songs, an tih mai, Lalzova hre lo chu Mizo zingah kan awm kher lo vang.

Hmana pi puten an sawi Lalzova, Suihlunglengin a fam an ti, tiin hlatein kan awi a, mahse hmana pi leh puten an sawi chu a ni lo deuh ang, a la rei lo e. Nula leh tlangval, mipa leh hmeichhia inhmangaihna avang leh lunglen vanga hla phuah thiama thang kha, chutiang ringawt chu a ni bik lo, Pathian hla pawh a phuah ve tho mai. I sualna zawng chu simin ka lam lo hawi la, Engah nge he khawvelah tlua i awm le? Keiman ka hum ang che, I hmangaihtu aw ring la, I sualna zawng chu simin lo kal rawh, tih hi a phuah a ni a. A thunawnah, Aw hmangaihna aw nem chu ngai rawh u, Ngaihdamna kawngkhar an hawn chhung zawngin lut la, A tan rinawm takin awm la, a hnung zui rawh, I sualna zawng chu simin lo kal rawh, tih a ni nghe nghe a.

Lalzova Chhangte hi December ni 24, 1924 khan Lunglei Rahsivengah a piang a, hmana pi puten an sawi Lalzova chu a nih hmel loh. Ka Nu nen an inrual tihna a ni, ka nu chu nikum 2016 October tha tawp khan kum 92 mi niin a thi a, Lalzova chu naupang te, kum 21 mi lek niin a pian thla tho December ni 8, 1945 khan a thi a ni. Chuvangin, Hmana pi puten an sawi Lalzova… tih hla phuahtu hi chuan a uar lu deuh emaw chu aw, ka ti deuh.

Tichuan a chanchin leh hla mai bakah a phuah chhante nen chhuiin Pu R.L.Rina khan lehkhabu a siam a, a thu hriatna tam takte chu Lalzova farnu Siamliani a ni awm e. Mahse a hla phuah chhan pakhat a sawi chu a lo dik hlel deuh pawh a ni mahna le, Pi Lalliani chuan Pu R.L.Rina leh Siamliani chu Lunglei Sub-Dist.Council Court-ah a khing a, Court chuan thiamloh chantirin cheng 500 chawi turin a ti a, Siamliani chuan a chawi a. Mahse a lehkhabu siamtu Pu Rina erawh a lungawi lo va, Aizawlah District Council Court-ah a zualko va, mahse court sang zawk chuan a appeal-na chu a hnawlsak a. Gauhati High Court-ah a kal leh a, High Court Judge, K.Lahiri thuremna chu, ani thu thiam leh tui mi a ni nen, a ngaihnawmin a mawi hle. High Court chuan Court hniam zawk rorelna chu paihsakin chawi tura an lo tihna a thiat a ni.

Lehkha zir turin Mizo thu leh hla kungpui C.Thuamluaian Culcutta-ah a hruai thla a, kei ka lo hriat ve dan thinah chuan Shillong-ah zawk emaw ka ti a, mahse ka hresual a ni ang e, mahse ani mi lungleng thei ta chu a lungleng lutuk a haw leh ta a ni. Ka hriat ve danah chuan amah ngeiin hlaa a lo phuah, Leng zawng zawng zinga Sangzuali pawh a lungleng lutuk Lalzova hmu turin a chhuk a, ani Lalzova lungleng lo haw chho bawk si kawngah an insul pel a, Sangzuali chu a zu thleng thla Lalzova a lo awm lo a haw tih a hriatin a um chho ve zel a.

Lunglei a thleng a, Lalzova chu typhoid fever an tih mai, khawsikpui avangin damdawi inah an dah a, chu chu Sangzuali chuan a hriatin in pawh thleng loin damdawi inah chuan a kal nghal a. Hmangaihte an inngai a, an inpan a, mahse an intawng si lo. Paulan hmangaihna chuan mi tir lui, a tih ang khan, hmangaihna avangin Sangzuali pawh a hmangaih hmu turin phaiah a chhuk a, ani Lalzova pawh chu hmangaihna avang vek chuan a hmangaih ngaia lunglengin a haw chho thung a, hmangaihna chuan a tir lui a, mahse vanduai thlak takin kawngah an insul pel a, Sangzualin a um let leh a, mahse a um pha si lo.

Tichuan damdawi in chu a pan nghal a, kawngkapuia a lut tur a han pen lut chiah tih chuan a hmangaih Lalzova chu a thi ve chiah a, chutia Sangzuali a lo lang chiah tiha a han thi ta mai leh Sangzuali hmel a han hmuh chuan a hringtu, a sen tet atanga chawi liantu leh hmangaihtu nu tan chuan tawrh zawh rual a ni lo. A insum zo ngang lo va, awrawl ring taka chhuahin, Lalzo tho rawh, saw leng zawng zawng zinga Sangzuali a lo kal asin…tia a han tap hawm hawm mai chu, damdawi ina awmte leh chulai hmuna awm mittui tla lo reng an awm lo. He lei hi zawng tapa inthenna hmun a ni a, he lei hi chatuan ram a tling lo, lungngaia tahna a ni maw Lalpa? Tih chu an chantawk a ni zo ta.

Lalzova chu kan hla pakhat angin hmana pi puten an sawi ni lo mah sela, a ni, khawvelah hian awm tawh lo mah se, kan thinlungah a nung reng thung a, Mizo hnam a awm chhung chu a hming hi a dai tawh ngai lo vang. Hlate hi a lo pawimawh a, a phuah chhan nen lam hian a lo pawimawh em em a, chumi avanga rorelna court hial han thleng ta a, High Court hial thleng ta pawh an lo awm a nih chu. Ka rawn fang leh hmana kan tuanna tlang, Tuahpui leh vau an vul leh ta, tih pawh hi tun hma khan kan Mizo hla phuah thiam Vankhama phuah tih leh Lalzova phuah, tih kha sawi a awmin chanchinbu lamah pawh kan hmu thin. Keini an phuah lai hre ve ta lo tan chuan a sawi hnuhnung zawk apiang sawi kha a awihawm lek lek zel mai thin a nih kha. Chutihlai karah Ngopa lama mi phuah a ni zawk, tia mi dangin an han sawia a phuah chhan nena an han sawi leh chu, a va ni zawk hmel reuh ve aw, tih mai loh chu sawi tur reng kan hre ve lo a ni ber mai.

Keini hla leh a thluk a thu-ah kan lung a leng fo va, a thu nge lung tilenga a thlukin? Tih mai te pawh hi sawi fe tham phei chu a tling awm e. Chutihlai karah a phuah chhan avanga court han thleng ta te, a phuahtu inchuh avanga a phuahtu ni tawh lo an laina hnai a phuahtu thih hnua court han thleng tate pawh an awm ve leh zauh bawk thin. Court-ah chuan dikna leh dan a lal ber a, chutih rual chuan dikna leh dana rorel tur chuan a finfiahna kha a ngai thin. Finfiahna tha tawk leh court tan pawha innghah ngamna tlak, rinhlelh rual loh a ngai thin.

Ka sawi tawh a, ka sawi leh ang aw. 2014 kha niin ka hre ta, doctor hmeichhe pakhat chuan, nizan chu kum thum kal taa pawngsuala puh a hmeichhia ka exam a, pasal nei lai a ni bawk si a, a har duh kher mai! A ti. A dik ang. An pawngsual tih pawh chu a va hrechhuak har ve, kan ti a, kan nui top. Ngaihtuah ve teh, chu case-ah chuan lo pawngsual ta pawh ni ang sela, a pawngsual ngei a ni tih finfiahna tha tawk awm thei hian i ring bik em ni? A awm si loh chuan court chuan pawngsualtua puh chu thiamloh chantirin a hrem a rinawm chiah lo ti raw? Lalzova chanchin leh hla thute kan sawi lai laia pawngsual kan sawi tak daih chu le, tawp daih ang.