A THLUKAH KAN BUAI

A pian hma kum thum kal ta aia rei tawha kan lo sak thin, a thluk leh a thu nen lama kan lo hriat hnu pawh ni sela, Ka tan ni leh thla reng a eng tawh lo, tih hla vanduai thlak taka 1922-a mitdel ta, Taivela, Zuchhip khaw bul Kawihthuang khuaa piangin a phuah leh Pastor Chhawnan 1923-a a phuah, Pialral ram nuam ka thlen ve hun chuan, tih Lalruotmawiin thiam tak maia Zoram khawvel nghawr nghing lawih khawpa a rawn sak chiah kha chuan, a thu-ah ni loin, a thlukah ni hek loin, a hmelah a ni zawk ang, ka u Revd, Chuauṭhuama te chu dawl zawrin an zawr a, a men per pur mai kha a nia.

Kan tum ram lam kan pan hmain han peng leh ta zuai ila. Hmana a hmasa zawka Pu R.Thangkanglovan nupui a neih tirh khan, an inneiha a best friend a ukil-pui S.L. Thansanga khan, Kanglo, nupui te hi i nei ve ngawt a, i nei rei thei ngutna maw chu aw, a ti a. Pu Kanglova a ngawi vung vunga a rawn hawi chhuak a, keini pawmlai nei ve lote hi chuan KS kawp duh changte kan nei a, vawi khat (ama sawi dan tak chuan) rawngbawlna puitling neihpui pawhin chengzanga te kan chawi a, nupui chengzaliin kan lei a, thla khat pawh nei ta ila a manhla ka ti tho tho mai, a ti. Economically-a a hisap chu a dikna chen a tam khawp ang.

A thlukah Vala i buai em ni, Engatinge hmangaih ram thilthlawnpek hi, Sual rim nam hiala i lo sawi le? Tih hi han ngaihtuah thuak chuan a dik hmel loh va, mahse a dikna chin erawh a awm ve tho mai. Ka sawi tawh thin kha, ka sawi nawn leh ang aw. Ni Hmingi(L) w/o R.Thanhlira (L), TT Bazara miin pawl sarih kan zir laia mi hrilh kha. Pu Thanga a awm a, nau awih pahin khawvel zai a sa thin tih leh zu in zeuh zeuh a ching, tih avangin kohhranin an phuar a, a ti. Ani khan a ngamtlak Upa a chhal a, a nih ka hla sak thin hi a thluk nge in huat a thu? A ti a. A thluk a tih dawn chuan, hlate chu thluk inang lo deuh vek zawk a ni a, a thluk ringawt han huat chu a dik ber si lo, a thu a tih dawn chuan hla thu tha tak tak kohhran pawi sawi lo ngial ngial sak tur a tam si a, a chhang thei lo va, a ti.

Mizoten keimahni hla, Kristian kan nih hmain kan nei thin a, kan hriatthiam dan tur chuan tlar thum zai ti ila, a fiah mai awm e. Entir nan, Rom sipai em ni ka lal mantu, An rawn chhawm e, kalvari tlang khanthuamah, Tielna lal puan a khai hne hne, han tih ang te. Kei ka en a, ka chhiar a, ka sa a, kohhran dai a thiatin ka hre lo khawp mai a, huat tur chhan awmin ka hre ve lo. Kan Bible-a mi ngei mai hla pawh hi, a thluk erawh ka hre law, Zanah laikhum chungah ka dawn thin ka hmangaih chu... ka zawng ruai e, ka tawng si lo, han tih te, farnu te tak te ka nei, a la umkhel lo a hnute pawh, han tihte ai hi chuan a thu hrim hrim pawh khian ka lung a tileng zawk fe.

Lalpa fakna hla hi kan Mizo tlar thum thluka sak chi ngei khan kan hla phuah thiamte hian han phuah ta sela, biak inah khuangpui leh khuang te nen chumchilhin han sa ta mai ila, a thu-ah ni loin a thlukah zawk kan buai hi ka ring deuh tlat val hi. Englo ang deuh hi a ni ang, mihring la dam leh dam inkara hmangaihna avanga hla lungleng leh rilru zawng zawng, thinlung tak aṭanga an irawma chhuak an phuah chu, love song kan ti a, Upa bulah phei chuan kan sa inthlahrung thin a nih hi. Mahse pakhat zawk a thih tawh avanga an kara hmangaihna avang thova hla an phuahte erawh chu lengkhawm zai emaw khawhar hla emaw emaw kan ti thung a, kan lampui tlut tlut thung si.

A ni e, a thlukah hian kan buai lo emaw kan tih lai hian kan la buai ngei niin a lang fo thin. A chang erawh hi chuan tawnghriatlohtea an zai chang a awm a, a thu chu kan hre chiah lo va, a thlukah kan buai lo thung a ni ber ang, mahse e, tawnghriatloh mah nise, kan hriat chang a tam ve lutuk, Zion, haleluia, tihte phei chu kan hre ve tawh lutuk mawle. Pu Sangluran ka Pu Ngaiha hnenah, Ngaiha kalvari mual lam kan hrut leh tawh dawn em ni, a ti a, zai khawmnaah a nia, a chhanna chu hlain a thluk nei thlap, sa nghal bawkin a chhang a, Kalvari mualpui kan hrut leh dawn e... a ti.

Biate khua, Lalbuana fanu naupang ber, Lili­parmawii 1934-ah a thi a, a u Thandanga, Chaltlanga chengte hnena a awm lai a ni a, tunlai anga kal zung zung theih a ni lo va, Chaltlangah an phum a, an tan Leng lal hla phuahthiam Saihnunan hla a phuahsak a, Ka Lal Isu, hmelma karah, Eden sual hliama thla i fam ni khan, tih hi a phuah a, a thunawna, Au zelin ka thlir dawn a ni, van khua, Hmuh ka nuam e, chul hnu an vul tur chu, Liliparmawii ka ngaih ni a bang lo ve, tih a ni a. Keinin Lal Isua lam thlukin, Lili par mawi... kan ti thin. Mahse an fanu Liliparmawii a ni zawk. A thlukah pawh a thu-ah pawh kan lunglengin kan buai lo thung.

Chutiang chiah chuan dan pawh kan sawi fo va, a changin a thu-ah nge kan buai a thlukah tih ve mai hi a awl fo va, danin thluk a nei em ni, kan ti a ni mahna, a thluk hi kan tisei thei viau zawk niin ka hria. Kha maw MLTP Act, an zu khapna dan kha hman a ni thina kum tam tak, a lo rei hnu khan a thlukah vala kan buai nge a thu-ah tih erawh ka hre hrang chiah lo va, a thlaktu turin tuna kan dan hman mek MLPC Act an tih hi dan siam pawlin an siam ta kha a ni a. Kha dan ang thlap khan miin a thluk pawh tisual loin zu an han zuar ta a, a thluk kha kan lo pawt fan emaw ni ka hre lo va, dawr kawtah miin an zu an lei loh nan thluk sei pui puiin kan duty thin a ni em kha aw?

Amah Pu R.Thangkanglova vekin khatia mi zu lei tur dang tura an duty thin lai khan, a tia lawm, a thlukah an buai a ni, sawtianga mi dawr kawta patling thut thuap mai chu, tihtur an nei lo hlawm awm mang e, keini zu duhten kan lei tur lei lo tura min lo thlem an tum a ni ber a, mahse zu zuarten zu manah pawisa tam tak tak an hui lut a, chu chu an thik a, an itsik ni berin ka hria, zu ti pek a. Pu Kanglo, chungte chu a thluk ni loin, a thu-ah zawk a ni lo maw kan buai, an ti a, a nui a, a kun a, an dak leh a, kei chuan a thlukah an buai niin ka hria, a ti.

Ni e, dan kan tihte pawh hian thluk a nei lo a nih pawhin thluk sei fe nei angin a lang fo va, a thu leh thlukin a daih loh chin a awm ve fo va, Court-in chutiangah chuan a hnawh khatin a siam rem thin a, chu chu Judge-made law an ti a ni. A thluk nge a thu zawk chu ka hre chiah lo, a ni ve ve ti pawh awm se ka Amen tho mai. Chutianga dan siam pawlin a dan siamin a sawi tel loh a thu, hnawh khah ngai thubuai a awm fo thin a, chutiangah chuan court-in dik leh tha a tih anga a rel a awm lo thei lo va, chutiang chu Judge made law an tiin a hnuah chumi ang chuan a hnu-ah dan siam pawlin dan an siam belh tak hi a tam a ni.