RIH LIPUI KHI

Chawm bawk a, hawp bawk, tih ang deuhin hla leh a phuahtu bakah phuah chhan leh dan kan chawh pawlh thin, a inmil em tih erawh thu hran daih a ni thung. A chang hi chuan a inmil em em a, hun ṭhenkhatah erawh chuan, Aw min tuahrem se ka chung Khuanun, tih a ngai bawk ṭhin a nih hi. Chutiang a nih avangin June ni 20-a kan tarlanah pawh khan Rih lipui khi thlafam leng kaina, tih Damhauha phuah chhan nia ka hriat ka sawi a, behchhan chu ka nei ve tho a nia.

August ni 3, 2017 khan Pu Sanghnuna Hlawndo khan chipchiar takin he hla hi Leng lal Saihnuna phuah a nihzia he kan Vanglaini-ah hian a rawn ziak tawh a, a ngaihnawm ka ti khawp mai. Nia khi hla khi a phuahtu chungchangah inhnialna a awm fo thin a, Leng lal Saihnuna phuah zawk a niin kei pawhin ka hre thin a, mahse a phuahtu leh phuah chhan Damhauha tih a nih ve tho avang khan chu chu kan thlur ta zawk hlauh a ni deuh ber mai. Leng lal Saihnuna leh Mualcheng lal Saihnuna hi a hrang an ni a, ngaihfin kan awm thin a, mi hrang an lalna khua pawh a hran a ni tih hi kan sawi tel duh ve hrim hrim a.

Leng lal Saihnuna hi chu a hla phuah thiam hi a hmingthanna a ni a, Mualcheng lal Saihnuna hi chu pasaltha a ni a, a sakei kah theih hi a hmingthanna a ni thung. 1974, J.L. High School-a pawl kua kan zirlaiin Mualcheng lal zawk hi a lo kal a, thu a sawi a, a sakei kah te. A tleirawl laia a zahzumzia a sawi mawlh kha kan nuihpui ber thung. Ngaihzawng ka nei ve a, a ti. Ka zu rim ve a, ka en ngam lo va, ka be ngam hek lo va, ka zak em em a, min en changte hian ka kun daiha ka zak lutuk a ti. Ka haw dawnin fu min pe a, chu chu rapchungah ka rep tha a, kum thum a nih hnu chuan ni khat chu ar a lo lut a, ka hnawtchhuak hlei thei lo va, han vawmna mai tur a awm si lo, ka fu rep chuan ka vawm a, a lo mawih tawha a darh sawm vek a, ka ui lutuk chuan ka han fep a, a thlum tawh miah lo, a ti!

A ni tak a, hlate pawh hi a phuahtu chungchangah inhnialna a awm fo va, chumi avanga court hial han thleng ta pawh an awm bawk. Tin, mi hla phuah mahni phuah anga lo sawi mai duhtawk leh mahni laina chhungte phuah anga lo sawi mai duhtawk pawh hi kan awm ve thin a ni mai thei. 2006 kum tawp khan Lungleiah ka va awm a, 2008 Khuangchawi thlaah ka kir leh a, Mizo pa chhiara kum thum, a taka thla hniha kum hnih tling lo a ni thung, tlema khaw hawi zau bik lo thenkhat Lungleia ka la awm emaw tite hi ka la tawng fo zu nia, a Sap tawng takin an up-to-date bik fahran lo a nih hmel.

Khatia kum hnih dawn lai ka va awm lai khan chanchinbu pakhatah pawh miin Pu Vankhama hla, Ka awmhar lung a len zualin vawiin ni chu… tih hla, a thupui tak erawh, A HLIMTHLA, tih niin ka hre ta, chu chu mi pakhat phuah a nih dan kha sei deuh mai hian an ziak chiam mai a. Kei kha hla kher kher kha chu Ni Hmingin pawl sarih kan zir laia Pu Vankhaman a phuah chhan zawng zawng leh a phuah lai, zana thingrem a hawng a, laltin a herh eng a, a ziah mawlh mawlh lai a sawite kha ka la hre chiang ve si a, chu chanchinbuah vek chuan Pu Vankhama phuah a nihzia leh a phuah chhante chu ka han ziak ve ta nghe nghe a, tumahin min hnial an awm lo. A ziak hmasatu chu tawngkain ka zawt a, engtiziaa Pu Vankhama hla khatia mi dang phuah ni awm taka i rawn ziah chiam chu le? Ka ti a. Ani chuan, ni ngawt mai, amahin a phuah angin a sawi a, hla dang pawh a phuah ni si lo ama phuah anga sawi hi a lo nei zauh zauh tawh a ni awm e, a ti. Hemi kan tarlan duh chhan kher chu mi hla phuah mahni phuah anga a hre ve lote hnena lo sawi duh tawk ta maite hi kan awm ve zauh a ang khawp mai, tih ka sawi duh vang mai a ni.

Hmanah ka sawi tawha kan sawi leh lawk. Leng lal Saihnuna hla, khawhar ina sak hlawh ber pawl, He lei hi chatuan ram a tling lo, tih hi ka duh em em thin a. Mualcheng khua Thangsela fanu nula a thi a, a tuar em em a, a puala hla phuahsak turin Saihnuna a ngen a, lehkha a thawn a, Ka fanu hi nu nei loin rethei takin, mi vawkchaw pek pawh tluk pawh ei lova ka chawm len ve chu a lo nula ve a, ka lawm ve tehlul nen min thihsan hlauh mai si a. Ka chanchin chu i hriat kha, tia a ziak Saihnunan a han chhiar chu a khawngaih em em ta mai a, a hnuk a ulh a, a mittui a tla zawih zawih a, A ni tak e, he lei hi zawng chatuan ram a tling lo a ni, a ti chhuak ta phawng mai a. Khia hla mawi leh lungrun tak khi a phuah ta a ni.

Thu hi a hla a ni a, hla pawh thu a ni, an ti thin a, a dik ta ve ang. Chutiang a nih avang chuan kan dan siam pawlte pawh hian hla an phuah thin a, han ti ta ila chuan kan awih ngut a nge maw. An lunglen vang a ni kher lo vang a, mahse ram leh mipuiten an mamawh avang zawkin dan an siam a, chung an dan siamte chu hla chu a ni chiah lo va, a thluk pawh a awm lo va, thupek a ni mah a, mahse thu kha hla a nih chuan hla an phuah kan ti ve mai ang chu. Hla pawh hi thluk nei chiah lo, a sawia sawia a chhama chham mite pawh a awm ve a. Solomona hla phuah Hla Thlan Khawm kan tihte leh Sam pawh hi hla a ni a, lunglen nachang pawh hre lo, van dumpawl ri riai leh zan thla enga pawh hawi ve tawp ka u, Revd. Chuauthuama pawhin a thluk a hre bik lo.

A pawimawhzia chu maw, engvangin nge police-te hian dan bawhchhia nia an rin an man ngawt a, tinge court hian mite khaihlum tur te, dam chhung tang tur te, kum sawm kum sarih kum nga, kum hnihte tang tura an chungthu a rel ngawta pawisate a chawitir thin, kan tih chuan, a thlukah Vala kan buai mai tur a ni lo va, dan siam pawlin an dan siam khan chutiang ti thei tura thuneihna a pek avang a ni. Chu chu Cr PC kan ti a ni awm e. A nih engvanga rukru hi hrem nge an nih kan tih chuan rukru chu hrem tur a nih thu IPC an tih dan khan a lo bituk vang a nih chu.

Chutianga danin thuneihna a pek avang chuan a ni, kan Police-te pawh mi an rinhlelh zawng, dan bawhchhia nia an rinte an man theih chhan chu. Danin thuneihna a pek pawh ni ve lo khan thunei ve emaw inti ta ila, dan lek kawhtu angin lo che ve ila, court thuneihna nei ve si loin mite pawisa lo chawitir ve ila, chu chu a dik leh miah si lo thung. A Thu-ah pawh a dik lo va, a thlukah pawh buaina tham a ni zawk ang. Chu chuan dan pawimawhzia leh kan zawm a tulzia a tilang thin a lo ni e. Mahse hla ang erawh chuan lung a tileng ve chiah lo deuh.