JAIL LAMAH

November, Mizoten Sahmulphah thla kan tih kha a ni a, ni 18, 2017 khua chu a lo var a, chu chu Inrinni a ni a, Calender siamtute siam dan pawh a inang lo thluah a, hemi zan hian thla de tura tilang an awm laiin, a thenin ni 21, an ti bawk a, mahse a takah erawh chuan Thawhtan zan, ni 20 khan a de a ni, tih hretu chu a hmutute kan ni, amaherawhchu thla de-ah kan buai lo ve, hemi ni hian MSLSA an tih mai huaihawtin Central jail-ah dan lam sawi turin kan kal a ngai ta.

Thiam ve ang ziazangin Sap ṭawng han hmang ve ngial ila, theory leh practical hi a inang lo fo va, chumi awmzia chu a thu leh a tak a inang lo fo, tihna a kawk ber ang. Chhiarkawp dan ang chuan, pa pakhatin buhfai dut no khat vawi khat eiah a kham tawk a, pa pangain no engzat nge an kham tawk ni ang? Tih zawhna chhanna chu dut no nga tih a ni mai a, mark zaa za hmuhna chi mawle.

Mahse e, a takah chuan a ni miah lo, Aizawl paho, kut hnathawk lo, kamding dawhkana pen tlu tur veng ni mai awma lang ni si lote chuan e, dut no nga pa panga tan chhum ngawt ila an ei bang teuh mai ang. Mahse Aizawl pa tho, Dinthara mi, u Vanmawia erawh chuan keimahin dut no sarih ka ei zo thei a ti a, nghafuan man thar ser sawr, sangha la perh bat bat pum chhum, tlai lam riltam reih rawihah hmeh se, u Vanmawia te ang panga tan no nga chhum ngawt ila chu e, tamhnem pawh a tling lo ang, an theng a thawngah a thawk lo vang. Chutihlai chuan zinga tlai tawka tho va, behlawi bai thing chuan lum chiah chawhmeh awm, thawh hlima kan han ei thung chu e, dut no khat ei zawh chu huphurhawm ngawt chuan a rinawm thung.

Chutiang deuh bawk chuan, dan kan tih maite pawh hi a thu leh a tak a inan loh chang hi chu a tam ve tho thin asin. Mahse, chutiang kher kher erawh sawi tura kal kan ni lem lo va. Tichuan tukthuan ei kham dar 9 leh a chanve an tih ang hun vel hi a ni ang, MSLSA lam aṭang chuan Ropuia hoin an rawn thawk a, ama motor a rawn khalh chhuak a, kei chuan kan motor ve chu lak chhuah tumin tan ka lo la ve mek bawk a. Anni chuan a hranpaa i keng ve duh hrim hrim a nih loh chuan kan motor-ah hian kan leng a, lo chuang mai ta mai che, an ti chu maw, lawmawm tak mawle.

Central Jail chu kan kal zeuh zeuh tawh thin a, kan zu thleng chu a duty-te an lo fel hle mai. Hman kum ADM(J) ka nih laia Pu Vanlalngaihsaka, Magistrate, tuna Champhai Bawrhsap ni mek hova Chhandami, MCS, Magistrate nulate nen kan kal tumte kha ka hre chhuak uar uar a.Kan zu ni leng a, thim dawnah jail-a thawk hmeichheho khan hmeichhe dahna lam tlawh ve turin min tilui tlat si a, tlai tawh hle mahse kan va kal ta nge nge a. Tang pakhat chu anni khan, hei a nupui a damlo a, a tan chhan case hi a ho angreng si a, min chhuahsak teh u, an ti a. Kan han en a, ngai teh, amah chu hmeichhia a lo ni reng mai a. Kei pek khan, nupui i nei a maw? Ka ti a, ani chuan aw nei e, a ti. I nupui chu i tang rei tawh sia tlangvalin an ru daih tawh, ka ti chu e, ani chuan, teuh lo mai, a rinawm lutuk! A ti. Kan nuih a za tlang khawp mai. Pu Ngaihsaka te khan an chhuah ta niin ka hria.

Pu C.Ropianga Bawrhsap a nih laia a hnung ka zuia kan zu kal tuma anin thlarau a keng luta kan zai dup dup tum leh Pu Ngaihsaka. EAC a nih laia a hnung zuia ka zu kal thung thlarau leh dan lam rau a inan loh thungzia kha chu, a thu leh a tak kan tih ang deuh kha a ni ber. Tichuan khami tuma kan zu kalna jail-ah ngei khan hmanni chuan a chi dang, a ki dang thungin kan zu kal kha a ni a. Jail lama kan hotute khan an hall lianpui, bethel lar laia khuangpui nena an lam hut hutna ngeiah khan kan awm khawm a, mipa ringawt pawh an leng lo a, hmeichhe lam sawm chi ni hek lo, kan pa tlang hle a.

Hall chu an tawta an len loh em avangin zauh dan tur ngaihtuahsak turin sawrkar hotu liante pawh an lo ngen thin tawh a ni awm e, annin hawihawm takin kan lo ngaihtuah ang e, an ti zel a, an ngaihtuah chhung, a taka an zauh hmain an hun an term hi a zo leh zel thin niin an sawi thawm chu ka hre viai viai a. A theory leh practical inan lohna pawh chu jail-ah pawh a lo awm ve tho mai.

Keini chuan, kan phak ve tawk te tein leh kan hriat ve chhun chhun dante chu kan han sawi ve a, hlawkpui tak maw tak lo maw, tih erawh kan hre lem lo. Jail tangte hian ngaihsak an ngai fo va, High court lama kan roreltute pawh hian an ngai pawimawh a, Gauhati High Court-a kan CJ leh Judge dangte pawhin an tlawh ve zauh zauh reng thin a ni. Thubuai te tham te tea rei iak lo tang, ngaihsaktu nei lote hi an awm fo thin a, a thente chu ruihhlo ti thin, in chhunga buaina siam ching, an chhungte pawhin tang reng se an duh an ni fo va, a thente erawh chutiang ni lem lo, rethei berh ve te te case lian lo taka rei iak tang an ni fo bawk thung.

Chhungte mi lian leh hausa neite hi chuan Ukil an ruai a, an chhuak zung zung a, ukil rawihna nei ve lo rethei tang ta reng mai bik thubuai inang rau rauah an awm fur thin niin tangten an sawi thawm pawh ka hria a, a dik hmel khawpin kan ral rin ngawt a. Ni e, Mizote hi chuan, ni lo, Mizo lote pawhin a ni tho ang, police emaw Excise emaw ten an man jail-a tangte hi chu mi sualah kan han ngai ngawt zel a, thenkhat lahin police hnenah pawh a inpuang vek tawh, te hi kan ti thlazen fo thin. Police-ten an mana tangte hi mi sual ni loin, mi sual dan kalha puhte an ni chauh zawk, puh fuh fe fe chu an ngah khawp mai, puh fuh lo ngial ngial lah an awm chawk bawk. Court-in thiamloh a chantir hnu chauh hi mi sual dan kalha che, tih tur zawk an ni.

Jail tang zawng zawng mi sual an ni vek lo ang bawkin a tang ve lo zawng zawng lah mi tha dan bawhchhe ve lo, tihna an ni vek kher hauh lo. Engpawh nise, mi suala puhin an man a, puh mai chauh an ni a, rinhlelh vanga man an ni chauh zawk a, an sualna leh an dan bawhchhiat kha a puhtu a mantu lamin court-a rinhlelh rual lohva an finfiah theih chuan thiamloh an chang thin a, chutianga an finfiah theih loh chuan thiamchangin an chhuak thin, chuvang chuan mi an mana jail-a an luh avanga mi suala kan lo ngai nghal ringawt thin hi a lo dik hauh lo.