F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

HARSATNA HMACHHAWN

“Nun hi awlsam tak tura duan a ni lo. Keimahniah hian Kawr ruam thuk tak leh khawk rawk pal tlang ngai te pal tlang thei tura theihna a awm.”

-M. Scott Peck.

Jack Canfield leh Mark Victor Hansen te’n Chicken Soup For the Soul an han buatsaih khan, awlsam taka hma lam pana kal zur zur an ni lo; Hlawhchhamna, harsatna leh hnawlnain a hmuak a ni. A bu hmasa ber kha, Publisher 140 chuangin an hnawl! New York leh San Francisco-a publisher lian zawng zawngin an hnawl hnuah, a tichhuaktu tur zawn saktu chuan, “Tih ngaihna ka hre tawh lo,” tiin anni pahnih hnenah chuan a pe kir leh tawp.

Copy za chuang insiam chawpin, chumi kuma American Booksellers Association Convention-ah chuan, dawr tinah, “Kan lehkhabu hi min lo tih chhuah sak ta che u,” tiin a indawtin an ngen ta ngat ngat a. Chutianga ni hnih hun an hman ral dawn tawhah chuan, a ni hnihna tlai lamah chuan, Health Communications-a mi te, Peter Vegso leh Gary Seidler te chuan, “Thlawhnaah kan lo chhiar ang a, kan hrilh leh dawn che u a nia,” an ti a. Chumi hnu kar lehah chuan, an tih chhuah sak theih tur thu an rawn hrilh a, Chicken Soup bu hrang hrangte chu khawvela lehkhabu hralh tla ber ber a ni chho ta zel a ni. Eng ang pawhin ruahmanna ṭha siamin, kan ruahmanna chu a ṭha thei ang berin a takin kalpui mah ila, beidawnna, harsatna leh hlawhchhamna te chu kan kawng zawha kan tawn tur tho tho a ni. Harsatna hi kan chhungril tichaktu leh huaisenna min petu a ni. Mi fiah a, min tichak zual sauh a, Mahse, beidawn loh leh tlawmsan loh erawh a ngai thung a. Kum 4000 vel kal ta khan, China rama pa pakhat Confucius-a chuan, “Kan ropuina ber chu, tluk ve ngai loh lamah ni loin, kan tluk apianga thawhlehnaah hian a in nghat a ni” a lo ti daih tawh a ni.

Mizo ṭhalaite hi chuan, thil kan tih ve chuan, hlawhtling mai turah te hian kan inngai a, kan kalna apiangah miin min lo ngaihsakin, an fapa tlum ber ang maia kan sawi ang ang an lo ngai pawimawh turah te hian kan inngai a. Chutiang chu khawvel awm dan a ni lo a, chutiang tur anga kan ngaih ṭhin avang chuan kan tisual ṭhin. Kan thin te a rim a, kan lungawi lo a, kan ang vak vak a. Mi dang kan dem chiam fo.

Kan tisualin, kan hlawhchhamin, hnawla kan awm chang a awm ṭhin dawn tih hriat a ṭha. Chutiang hunah pawh chuan, Harriet Beecher Stowe sawi angin, thil inthlak danglam a awm dawn lo emaw kan tih hun a lo thleng ang, chutah chuan a aia nasa zawk hratin han bei ila, chutiang hnuah chuan thil hi a inthlak danglam chauh fo a ni.

Jack Canfield-a leh Mark Victor Hansen-a te khan, Publisher 100-in an hnawlnaah khan lo beidawn san se chu, emaw, 139-nain a hnawlnaah khan, lo beidawn san se chu, an dam chhungin an bet hlen mai thei a ni.

2004 Athens Olympic a tui hleuh lama Gold medal laa bul rawn ṭan Michael Phelps a chu, 2016 Rio Olympic-ah, Olympic-a a tel tawhna zawng zawng a vaia belhkhawma Olympic medal 28 a lak hnuin Tui hleuha infiamna lam chu a chawlhsan ta a. Olympian ropui ber leh tui hleuh thiam ropui bera chhiar a ni.

Olympic Gold Medal 23 zet latu Phelps hian Chicago-a Mental Health Conference-ah thu a sawi ṭumin, Olympic-a a tel apiangin rilru lam harsatna lian takin a tlakbuak zui ziah thu sawiin, depression leh anxiety etc. nasa taka a neih thu a sawi. Chu chu Kum 15 mi nia Athens Olympic-a a tela lawmman a lak chhoh aṭanga awm ṭan a ni.

2012 London Olympics-ah khan Gold pali leh silver pahnih a la a. Khata hlawhtlinna ropui tak a neih hnu khan depression nasa takin a tibuai leh a. A roomah ni li chhung a inkhung a. Chaw pawh a ei lo a, intihhlum a tum hial a ni!

Depression-in a tihbuai nasat avangin 2008 Beijing Olympics hnu phei chuan zu leh ruihtheih thil dangah a tlan a. A mualpho zauh zauh nghe nghe. Kum 17 chhung zet chu rilru lam harsatna-in a tibuai a ni. CNN-in an kawm ṭumin, "Rilru lama harsatna neite kan en dan mak deuh thin hi tihbo ka tum a ni" tiin a sawi nghe nghe.

Mahni kalna kawnga a ropui ber leh thei ber leh hlawhtling berte hi harsatna hrang hrangin a tlak buakin an buai ve ṭhin hle. Mahni nungchang hloha, mualpho phah pawh an awm chawk reng a ni.

Harsatna hian min kiansan tak tak dawn lo a. Phelps-a ang hian, mahni pindana inkalh khum a, mu si lo, chaw ei bawk si loa awm a, intih hlum mai kan tum chang pawh a awm ang. Chutiang hun pawh thleng se la, thil danglam ngai lo a awm-kan harsatnate hi keimahni bawkin kan beih a, kan hneh a ngai a ni tih hi. Chutah chuan lawmman ropui zawk a awm.

US Army a Lt. Colonel pakhat, Psychiarist hmingthang tak M. Scott Peck-a chu Army Medical Centre, Okinawa-ah Chief Of Psychology te, Assistant chief of psychiatry and neurology te leh New Milford Hosital Mental Health Clinic-ah Medical Director a nih ṭhin bakah, New Milford, Connecticut-ah Private-in a practice ṭhin a. Sikul ṭha, Phillip Exeter Academy-ah te pawh lut pha ni mah se, a kum thum awm kum chuan, a chawlh hmang chu a haw duh ta tlat lo a. Chu chu Kum 15 mi a nihin a ni. A hel ve ngang ngang ṭhin hle. Psychiatrist-te a chhungten an han entir chuan, depression te pawh a lo nei nghe nghe. Nupui a neih hnuah pawh ngaihzawngte neiin a nun a belebut ve ṭhin. Harsatna a tawk nasa ve hle ṭhin. Thil tam tak a tawngin, a experience a zauin a ropui hle a ni.

Chutianga a sipai hotu nihna leh rilru lama a thiamna damdawi In hrang hranga a lo hman ṭhin naa a thil tawn te leh hmuh ṭhin te aṭanga lang chiang tak chu, mi tin mitang, tu mah bang lo hian harsatna leh rilru hrehawmna tawk lo hi kan awm lo reng reng a. Mahni zawnah, kan buan tawk tur harsatna leh phurrit hian mi tin hi min bawm vek a ni.

Chutiang buaina nei, leh harsatna nei mi hrang hrangte chuan amah an pan ṭhin. Sipai nupui te, sumdawng liante, mi hausa leh hna sang tak tak thawk te, sum leh pai enkawlna lama mi thiam te leh chhungkaw nu ni a, inlama enkawl te thlengin mi tinin an pan a. Chutiang ho buaina tam ber chu an harsatna tlanchhiatsan leh bihruksan an tum ṭhin chu a ni. A tirah chuan, engtin tin emaw an hel thei a. A tawpah erawh zawng a lo inhnawh khawm nasa ta deuh a, hel sen loh harsatna leh buainain a luh chilh hnu chuan harsatna thuk zawkin a tlak buak a, mahni intihhlum duhna hial an neih phah fo a, an chhungkua an keh darh phah fo.

Harsatna hmachhawn a, pal tlangna hi a hahthlak a, a hrehawm a, tuar a ngai a ni. Chumi kan pal tlang erawh chuan, hma kan sawn a, kan ṭhang a, lawmna leh hlimna kan chang ṭhin. Harsatna lak ata tlan chhiat kan tum chuan, kawng dang kan zawng a, chu chuan rei a daih lo. Chuvang chuan, buaina leh harsatna kan tawh chuan, huaisen taka hmachhawna sut tlang mai a ṭha. Chutiang mite chuan lawmna kum hlun zawk an chang ṭhin a ni.

Kan sawi takte hi M. Scott Peck-an a hna a thawhnaa a mi enkawl leh kaihhruai tawh hrang hrangte nun aṭanga a hmuh a ni a, chu’ng chu lehkhabuah ziakin, “The Road Less Travelled” a ti a, lehkhabu lar leh hralh tla berte zinga mi a ni a, a hmingchherna ber pawh a ni ta nghe nghe.

Zirlai nih lai hian, Lehkha zir a peih awm loh ṭhin hle-chak zawng, nuam zawng tih chakna a awm a. Lehkha zir aia chutiang tih hmasak erawh chuan, zirnaa hlawhchhamna leh dam chhung hun rei zawka duhzawng tih theih lohna a thlen. Lehkha zir hun chhung kum rei vak loa hrehawm tuarna leh insum theihna chuan lawmna rei zawng, hun rei zawk chhunga mahni duhzawng leh chakzawng tih theihna a thlen thung a ni.

Mi tinin harsatna leh buaina kan tawh hrang hrang a inang lo a. Mi ṭhenkhatin an nuna buaina an neih chu, mahni hna han tih mai loa khawl khawm ang chite hi a ni ṭhin a. Ti mai loin an khawl khawm a, a tawpah an buai nuaih ṭhin. Hamlet-a pawh khan, a phuba lak tur kha a tawlh zing lutuk a, a hunah a ti lo a, thih ṭul lo tam taka an thih phah a, Denmark lal chhungkua an mang a. Fortinbrass-a, Norway mi kutah Denmark Lal ṭhutthleng kha a awm ta ringawt a nih kha.

Kan harsatna leh buaina hi a inang lo ṭhin a, kan bula mi ten an hmachhawn dan anga lo hmachhawn ve ngawt theih chu a ni lo a, keimahni milin, kan harsatna ang zela hmachhawn tur erawh a ni. A pawimawh ber chu, Pathian hnenah kan harsatna thlen a, Pathian puihna nena kan harsatna te hi a hmachhawn a ṭha ber a ni. Eng ang pawhin infuihin, in nawr mah ila, Pathian ṭanpuina tel loa mahni chakna leh theihna leh kan mihringpuite puihna nen chauh chuan, daih chin, tawp chin a nei ṭhin a ni.

Engpawhnise, harsatna kan tawh ang hi huaisen taka hmachhawn phawt mai tur a ni. Bihrukna emaw, inhnemna emaw zawn te hi a sawt lo. A aia harsatna nasa leh tam zawkin min rawn bawm leh tho tho a ni. Mi tam tak chuan kan rilru put hmang mek mil thusawi leh thuziakte kan zawng a, chutah chuan bihruk kan tum ṭhin a. Khawvel hi, mi no tak tan chuan a harsa leh zual a. Harsatna sut pawp mai hi a tawpah chuan a lo ṭha ber nge nge ṭhin.

REV. ZAIREMA LEHKHABU HMASA BER...

Rev. Zairema kha mi ropui tak mai a ni a. Mizo zinga Bscpass hma ber niin, Chemistry Hons a zir chu First Divisionah a pass. BD hmasa ber a ni bawk. Mi thiam leh mi thuk a ni.

A lehkhabu hmasa ber kha 'Bilat lei hnathawh dan' tih a ni a. Mi ṭhenkhat chuan, an lo deu sawh hmanhmawh a. 'Mizo zinga BD pass hmasa ber lehkhabu hmasa ber chu Bilat lei hnathawh dan tih mai mai a ni a,' an ti ṭhin. Kha lehkhabu kha 1957-a a ziak a ni a. Kan pute ho pawh kha an lo intehin, an lo inchhun ve sawk sawk hma hle a ni!

Rev. Zairema khan Mizo hnam a hmangaih avanga khami kha ziak a ni. Khatih lai khan, thingtlangah Project an kalpui a. Tuikhur/Tuikhuah an siam chu ṭha a ram a awm ṭhin lo a. Chumi avang chuan Bilat lei hnathawh dan tih kha ziak a ni. Hemi lehkhabu sawi anga tuikhur/tuikhuah siam chu a chhe ve mai mai lo a ni.

Mizote hi, ṭhat lohna tak kan neih chu mi dang kan ngai sang thiam lo fo. Kan ṭhuthmun aṭangin mi dang kan teh a. Mi inpete ṭhahnemngaihna te hi kan deusawh titih fo.

Rev. Zairema ṭhahnemngaihna luang chhuak pawh deusawh a hlawh a nih kha! Khatianga deusawh tute khan thiam a ram an neih a rinawm loh. Pu Zairema ropuina erawh chu, mi ngaih dan leh sawi dan avangin ram leh hnam leh kohhran tana ṭha tur nia a hriat tih kawnga a tim ve chuang lo kha a ni. 'Zairema ti Zairema'tu pawh a ni awm e.