Guest writer
F. Vanlalrochana
HLAWHTLINNA HMU HAR ROBERT FROST
Kum 20 chhung hlawhtlinna chhete pawh hmu lo, tu khaw khain an hriat ni bawk si loa rim taka thawh hi mi tam tak chuan kan tlin lo. Kum 39 a nih tawh pawha eng mah la ni lo chu mi hlawhchham ni hlen turah a inngai ngei bawk ang. American Poet ropui Robert Frost-a kha chutiang chu a ni. Kum 20 zet chu a tuina Poetry hlawhtlinpui tumin a bei a. Kum 39 a nih khan a poetry bu hralh chauh. Rei ve vang vang tak chu a ni, a nghah chhung hi! Mi ṭhenkhat chu an lar thuai a, an chuai leh thuai ve tho bawk a. An hlawhtling thuai a,an tla chhe leh thuai bawk a. Mi thawk fan fan, nghak fan fana te bawk hi an tlo leh ṭhin.
Robert Frost-a kha March 26, 1874 khan US-a California rama San Francisco khuaah a lo piang a, a dam chhunga thu leh hla lama a sulhnute avangin kum zabi 20-na chhunga Thu leh hla Mi liante zinga chhiar tel a ni.
Frost-a naupan lai chu chhiatnain a tlak buak a. Kum 11 mi a nihin a pa, William Prescott Frost Jr a thi a, an chhungkua chu lunngaihna leh sum leh pai lama harsatnain a tlakbuak ta a ni. Dartmouth College-ah te lehkha a han zir ve nain, sum lama harsatna avangin kum hnih hnuah a bansan a, grammar school-ah te thawk zuai zuaiin, hna rem chang apiang a thawk kual a. Chumi pah chuan hlahril a phuah ve zel a, kan sawi tawh angin hlawhtlinna erawh a hmu mai lo.
Kum 1912 khan Frost-a chu England-ah a pem a, hetah hian hlawhtlinna a hmu chho ṭan ta a ni. A hlahril bu hnih "A Boy's Will" (1913) leh "North of Boston" (1914) te chu a tichhuak thei ta a. Heng a kutchhuakah te hian, ama style danglam tak, ṭawngkam tluang pangngai hmanga hla phuah, thingtlang nun fiah taka sawi chhuah leh mihring nun fiah taka thlirna te chu hmuh tur a awm.
United States-a a kir leh chuan, Frost-a chu New Hampshire khuaah a inbeng bel a, he khua hian hla phuah tur tam tak a pe ta a ni. Frost-a kut chhuakah reng reng chuan Nature –in hmun pawimawh tak a luah a, thingtlang khua leh hmun awm dan te chu a hla phuahnaah a hmang ṭangkai hle bawk.
Frost-a hian hla phuah dan awm sa blank verse leh sonnet a hmang thiam em em a, ngaihtuahna khirh leh bir ber berte pawh hriat thiam awlsam taka a sawi chhuah thiam avangin khawvel hriat a hlawh. American Poetry huanga a thawhhlawk em avangin chawimawina tam tak a dawng a ni.
Thu leh hla lama a hlawhtlinna chu thu hran nise, Frost-a kha a mize ngainatawm tak leh pa kawm nuam tak a nihna avang khan mi hriat a hloawh reng reng a. Zirna in pawimawh tak takah zirtirtu hna a thawk kual a, chung zingah chuan Amherst College leh Dartmouth College pawh a tel a, heng zirna in hrang hrangah hian zirlai tam takah poetry leh thuziak lama tuina a tuh a ni.
Robert Frost-a chuan beidawng loin a bei a, a hun a thlen hun a nghak a. Tun hnu chuan hlahrilte hi ṭawng chi 22-a lehlin a niin lehkhabua tihchhuah a ni tawh a. Putlizer Prize for Poetry pawh a dam laiin ṭum li zet dawng hman ta tho a. A dawn hmasak ber hian kum 50 mi a ni tawh. Mi tam tak chuan, kum 49 kan nih a, eng vak ni loa kan lan chuan, eng vak ni lo zel tura inngaiin, thawhrim chawlh sanin, mahni tuizawng pawh kan tihtauhsan daih fo awm e.
Kum 20 chhunga hlawhtlinna reng reng nei lo, kum 39 a niha poetry bu hralh ve chauh ni mah sela, John Kennedy-a President atana lak luh a han nih chuan, a lak luh inkhawmah a poetry phuah a chhiar ta der mai a ni. US President lak luhnaa Poetry chhiar hmasa ber a ni. Hetah hian, The Gift Outright tih kha a chhiar a. Kum 1941 khan, College of William and Mary-ah a lo chhiar tawh na a, President Kennedy-a lakluhnaa a han chhiar nawn leh kher danah hian a ngai hlu thawkhat hle tih a chiang awm e. The Gift Outright chu i han tar lang ve hrim hrim teh ang:
The land was ours before we were the land’s.
She was our land more than a hundred years
Before we were her people. She was ours
In Massachusetts, in Virginia,
But we were England’s, still colonials,
Possessing what we still were unpossessed by,
Possessed by what we now no more possessed.
Something we were withholding made us weak
Until we found out that it was ourselves
We were withholding from our land of living,
And forthwith found salvation in surrender.
Such as we were we gave ourselves outright
(The deed of gift was many deeds of war)
To the land vaguely realizing westward,
But still unstoried, artless, unenhanced,
Such as she was, such as she would become.
A poetry zingah chuan, Stopping by woods on a snowy evening leh The Road not Taken kha kan hre fur awm e. Hemi hla pahnih hi kan zir ṭhin a. Stopping by woods on a snowy evening hlahrilah hian, Miles to go before I sleep tih tlar hi a awm a. Mi tam takin infuih nana an hman ṭhin a ni. Miin a hahchawlh hmain, hna a la ngahzia sawina atan, mahni infuihna atan te an hmang ṭhin. Lungawi thlak taka nun hmang tur chuan thawhrim ka la mamawh a ni, tiin miin a ngaihtuah phah ṭhin a. ‘Mu hahchawl turin mel tam tak kal ka la mamawh a ni’ tiin tum bik neia kawng zawh ṭhinte chuan an infuih a, an hlawhtling leh nge nge ṭhin bawk a ni.
“The woods are lovely, dark and deep,
But I have promises to keep,
And miles to go before I sleep,
And miles to go before I sleep.” tih hi khawvela poetry chang lar ber pawl a ni awm e.
Hlawhtlinna chang tur te, hriat hlawh tur te, ngaih pawimawh hlawh tur te hian kan hmanhmawh fo a. Kan thil buaipuite pawh ṭhenkhat chuan kan bansan hial ṭhin. Kan hun a thlen hun nghah peih a, beih ngar ngar peih a ṭul fo a ni.
Kawng nuam zawk te kan zawh leh mai ṭhin a, mi zawh loh kawng zawha hlawhtlinna leh khawvel thar hlawhchhuah tumna chang hre lo pawh ni lo hian, a awlsam zawk a lang leh a rah lan chhuah ran tur zawkna tur nia lang kawngte hi kan zawh leh mai ṭhin a ni. Robert Frost-a poem, ‘Zawh loh zawk lamtluang’ (the road not taken) tihah pawh khan, pa pakhatin kawng thlan tur zawk a nei a, mi zawh tam loh zawk kawng zawhin a duh a thlang a, chu chuan a dam chhungin danglamna a siam ta a ni tih kan hmu a. Amah Frost-a hi chuan, a ṭhianpa a fiamna mai mai a nih thu a sawinain, a chhiartuten kan hriatthiam danah chuan, mihringin duhthlanna a neih leh, a duhthlannain a nuna danglamna a thlen dan kan zir chhuak vek tlangpui a ni. Amah Frost-a ngei pawhin, a tuina kawng chu thlah loin a zawh ngar ngar a, a tawpah chuan hlawhtlinna a chang ta a ni.
Hetiang hian, Robert Frost-a nun aṭanga zirlai pawimawh deuh deuh chu han khaikhawm dawn ta ila:
1. Chhelna: Kan sawi tawh angin, Frost-a hian a hla phuah chhung zawng khan harsatna leh hnawlna tam tak a tawk a, mahse a chhel a, hla phuah chu a chhunzawm zel a ni. Kan sawi tawh angin, a bei fan fan , a tawpah a lo hlawhtling ta a ni. Robert Frost-a chhelna chanchin hian kan thil tum leh kan duhthusamte chu kan vawn tlat a, harsatna leh buaina karah pawh kan tuina kan bânsan loh chuan, kan hlawhtling thei a ni tih min hriat nawn tir a ni.
2. Thilsiam nena inzawmna: Frost-a hian thilsiam khawvel hi a ngaina thuk hle a, a hla phuah tam takte pawh thilsiam khawvel, leilung mawina aṭanga chawmtu a hmuh aṭanga phuah a ni . Thilsiamte ngun taka a chik a, ngaihtuah ṭhinna hian, kan nunah hian chawl hah dam a, kan chhehvel khawvelah mawina hmu thiam a, thilsiam khawvel leilung mawina nena inzawmna thuk zawk siam turin min zirtir a ni.
“Whose woods these are I think I know.
His house is in the village though;
He will not see me stopping here
To watch his woods fill up with snow,”
tihte pawh Frost-a hlaah kan hmu reng a ni. Khuaa pa pakhat huana thing, vurin a khuh var vo mai thlir tur ngawtin Frost-a kha a khualzin kawng zawh lak lawh lai a ding hial a ni.
3. Mawl fiah tak: Frost-a hla phuah hi a thu hmante hi thu mawl te te a hmang a, a sawi tum a sawi fiah bik em em mai a, chu chuan a hla chhiartu mi chi hrang hrangte chu a awlsam takin hriatthiamna a pe a, a hla nen an inzawmna a thuk bik tlat ṭhin a ni. Hetia ṭawngkam mawl leh fiah tak mai hmanga Frost-an a sawi tum a sawi chhuah thiamna hian, thil hi awlsam tak leh chiang taka kan rilru put hmang sawi chhuah thiamnain thiltihtheihna a neih sanzia min zirtir a, ngaihtuahna ril ber ber pawh miin mawl leh fiah taka a sawi chhuah thiam chuan mi tinin an hre thiam thei ṭhin a ni tih Frost-a nun aṭang hian kan hre nawn a ni.
4. Mahni mi mal hlutna leh danglamna leh tak leh awihawmna vawn nun : Frost-a hi a hla phuah dan danglam tak avanga hriat hlawh a ni a. A mi mal hlutna leh danglamna chu a pawm a, hla hmanga mawina a puan chhuah duh danah ding nghet tlat a, a hun laia thil lar mila kal kher a tum lo. He a nun dan hian mahni nun leh thil siam chhuahna kawngah mi tih dan entawn mai lo a, mahni ngaihhlut zawng leh ṭha tihzawng te kan duh dan leh thiam dana puang chhuak thei turin min fuih a, mahni laka rinawm turin min chelh a ni.
5. Ngaihtuah let lehna hmanga thil fan nawnna: Frost-a hla tam takah hian mahni inbihnawnna, thutlukna siamna leh mihring dinhmun chungchang thupui hrang hrang a chhui a. Hetianga mahni nun bihnawn ṭhinna hian, kan nun leh duhthlanna leh chumi nghawngte bihnawna thuk zawka ngaihtuah theihna min pe a ni.
Mi dangte-ah hian kan inteh ṭhin a. Mi hlawhtlinna leh an hlawhtlin kumah te kan inteh ṭhin. Bible-in 'Engkim tan hun ruat a awm' a tih ang deuh hian, kan tana hun ruat a inang vek lo. Chumi nghak thleng zo lo a, mahni future/hringnun laka titau ta mai an awm fo. Robert Frost-a pawh khan, awmzia a awm lo tiin poetry/Literature kha lo bansan sela chu, "One of America's rare public literary figures, almost an artistic institution," tia sawi a hlawh lo tawp ang. Robert Frost-a chu January 29, 1963 khan a thi a,mahse, hriat reng a hlawh ta zel a ni.
I shall be telling this with a sigh
Somewhere ages and ages hence:
Two roads diverged in a wood, and I—
I took the one less traveled by,
And that has made all the difference.