Guest writer
F. Vanlalrochana
BEAUTIFUL DEATH
Inthlan vote thlak niah, miin thil dang vak an ngaihtuah loh lai, vote thlak chungchang pawh ziak ve ngei tura min beisei an awm lai hian, ‘A mi thianghlimte thihna chu Lalpa ngaih chuan hlu tak a ni’ tih lam i han hawi daih teh ang.
Dr. PP Job-a khan, a lehkhabu ‘Why? God why?’ tihah khan ‘Isua rinawm takin zui ka tum ta,’ tih hla hmingthang tak chanchin hi ngaihnawm takin a ziak a.
Kum 1859-a Welsh harhna avang khan mi tam tak ram thim lamah Pathian ram zauha thu hril turin Missionary-in an chhuak chum chum a. An zinga mi tam tak chuan India Hmar Chhak ram an rawn lut a. He hla thu lo pian chhuahna hmun pawh hi Assam ram tih ringawt a ni a, ziaktu ṭhenkhat chuan Meghalaya-a Garo ho zinga thil thleng niin an sawi. Garo Hills lamah a nih hmel viau mai. Heng hnam mawl zingah hian Missionary- ten rawng an bawl a. An rawngbawlna pawh enge maw chenah a tla ṭha hle. Welsh Missionary te hian Mizorama Chanchin Ṭha luh hma daihin Assam ram hmun hrang hrangah rawng an lo bawl tawh a, Assam ramah hian Kristian engemaw zat an lo awm tawh a ni. He kan thil sawi mek pawhin Mizorama Chanchin Ṭha lo luh hma thil thleng a ni.
Ṭum khat chu Assam ramah hian chhungkuaa Kristiana inlet hi an awm a. An lal erawh Kristian chu sawi loh, Kristiante haw em em tu leh lal nunrawng tak, Kristiante chu tihhlum hmak hmak duhna rilru pu mi a ni tlat thung. Chutianga a khuaa cheng chhungkuaa Kristiana inpe an awm tih a hriat chuan chu a thinrim em em mai a. Kristiana inpete chhungkua chu a man ta a. An chhungkua, pa ber, a nupui leh an fate pahnih chu lal in tual zawlah an rawn hruai ta a. Chu lal chuan chhungkaw pa ber chu Kristian-a a inleh avang chuan nasa takin a hau va, kut a thlak a, Kristianna chu phatsan turin a hrilh a. Mahse, chu pa chuan Krista a hmuh chian tawh em avang chuan a phatsan thei lo. Chutah lal chuan thinrim em emin Krista a phatsan loh chuan an chhungkuaa a thah tur thu hrilhin inlamlet turin a vau ta chiam mai a. Chu pa chuan a nupui fanau te a han en a, a khawngaihin a lungngai hle. Mahse, Isua Krista chu a hmuh chian em avang chuan a phatsan thei si lo. Duhthlanna harsa tak mai chu a hmachhawn a, harsa ti tak chungin a rilru a siam ta.
Krista a phatsan dawn ta emaw tia lal leh a ṭhuihruaiten an thlir ṭhup lai chuan chu pa chuan, "Lal Isua hnung rinawm taka zui ka tum ta, ka hawikir thei lo," tiin a rawn ṭawng chhuak ta. Chutianga a rawn ṭawng chhuah avang chuan lal chu a thinrim leh zual a. A fate chu thal hmangin a kalhlumtir ta a, chhuat charah chuan an lung taka thal fangin a chhun tlang chung chuan thisen bual nuaih chungin an let dun rial a. A mit hmuh lai ngeia a fate pahnih thala an han kap hlum chu a rilru a na hle mai. Chutah an lal chuan Krista phatsan turin a hrilh leh a, mahse chu pa chuan a thei chuang lo. "Miten min kalsan mahse ka zui ang, Ka hawikir lo vang," tiin a rawn ṭawng chhuak leh ta tlat mai a.
Lal thinrim chuan a nupui a hmangaih em em chu a thinhnun chhun tlang pawk khawpin thal chuan a kaphlum leh ta a. Chutah lal chuan chu pa chu zawt lehin "Vawi khat ka zawt leh ang che, Krista i tih teh fo hi phatsan la, nung damin ka chhuah zalen ang che," a ti leh ta khu khu mai a. Chutah chu pa bawk chuan,
"Ka hmalamah Kraws, ka hnung lam khawvel, Ka hawikir lo ang", tiin a rawn ṭawng chhuak leh a. Chu chuan an lal chu a tithinrim zuala, chu pa chu thal chuan a kah hlumtir ve leh ta a ni.
Hetia he Kristian chhungkua thah mang an nih hnu hian Martarte thisen a thlawna luan raltir phal lotu Pathian chuan mak tak maiin hna a rawn thawk ta. Chutianga chu Kristian pa, a chhung te leh amah ngei pawhina thih phaha an zui Isua Krista an tih chu, chu lal chuan hriat chian a chak ta hle mai. “Kum 2000 kal tawh daiha ram hla taka mi pakhat rin tlat avanga thih pawh an ngam hian chhan ṭha tak chu a nei ngei ang," tih rilru pu chungin chu lal chuan Isua Krista chu a zawng ve ta a. Missionary te zarah chu lal pawh chu a hnu lawkah Kristianah a inlet ve ta a ni. A khaw mipui zawng zawng pawh Kristianah inletin Isua chu Lal leh Chhandamtuah an pawm ta a ni.
He thil thleng rapthlak leh ropui tak hi Sadhu Sundhar Singh-a khan a lo hriatin he Kristian pa huaisen leh rinawm takin Lal Isua rinawm taka zui a tum zia an lal a hrih dan behchhan hian he hla hi a siam ta a. A thluk original hi he hla lo pian chhuahna behchhanin a thluk hmingah "Assam" tih a ni. A hnuah a thluk hi American hla phuah thiam William Jensen Reynolds chuan chulmam ṭhain kum 1959-a Assembly Songbook-ah a telh a. Heta a thluk siam ang hian Billy Graham-a leh a rawngbawlpui te khan khawvel hmun hrang hranga an rawngbawlnaah an pu darh a, vawiina kan hriat lar tak ber pawh hemi thluk hi a ni.
Zo ṭawnga he hla lettu hi hriat a ni lo. Sap hla aṭanga lehlin kan neih tam tak hi, a lettute khan an hming an dah ngai lem lo. Chuvang chuan, hla engemaw zah, lehlin ṭha tak tak nisi hi, a lettu hriat mang loh kan nei nual a ni.
Thihna hi a lo mawi thei a. A tuartu chhungte tan chuan a thlen laiin rapthlakin, hrehawmin lang mah sela, van kawngkhar inhawnna ni a ni ṭhin a. Thihna hi a lo hlu a, a lo duhawm hin.
Lalchungnunga, BA BT tih kha tun hmain a lar hle ṭhin a, Education departmenta hotu hmasa a ni a, keini naupang pawhin 1992-a a inkhawm hruai lai a han thihte kha kan hre ve hle. Ngaihnawm tih em em ka nei a, chu chu tawitein ka sawi dawn a ni. A chanchin dang pawh kan sawi duah lo ang. Upa chhuanawm tak a ni a, A Bible chang ngainatte chu "Kei zawng mi rethei leh pachhe tak ka ni a, nimahsela Lalpan min ngaihtuah ṭhin" - (Sam 40:17) tih leh, "Kei leh ka chhungte erawh hi zawngin Lalpa rawng a nia kan bawl dawn ni" - Joshua 34:15 b) tih te hi a ni.
Dawrpui kohhran upa a ni a. Dawrpui Kohhran aṭanga Zarkawt Kohhran a indan khân ni 1.1.1992 aṭanga inkhawm hrangin Biak In sak chhoh a ni a. Dawrpui Pastor Bial Inkhawmpuiin a lo pass tawh angin ni 26.3.92 khan Preaching Station hawn a ni ta a. Upa min a nih angin Kohhran Committee Chairman-ah ruat a ni a. Kohhran thar leh Biak In tharte Lalpa ropui nana thlir zelin, ni 23.8.1992(Pathianni) zan inkhawmah Chairman niin Pathian biak inkhawm a kai hruai a, a ṭawngṭai laiin a rawngbawl ṭhin a Lalpa hnenah a chawl ta a ni.
A ṭawngkam hnuhnung, chu Sam 87:1-3, 6-a chhiar a, a ṭawngtaina a: “Lalpa duhtak, min hmangaihtu, ram chhengchhe tak, ram zim te mai min rawn thlang chhuak a. Helai hmun tlangah ngei hian Biak In ṭha tak min din sak a, kan va lawm tehlul em! Mahse i Kohhran hote hian engmah chhuan tur reng kan nei lo va. Kan Pathian duhtak....." tih thleng a chham hman a, Maicham bawhin a tlu ta a, a Lalpa hnenah a kal ta a ni. ( A thih lai tak hi 23 Aug, 1992 Pathianni zan dar 7:20 khan a ni)
Sawi tawh angin, Thihna hi a lo mawi thei a ni. Upa Lalchungnunga thihna hi a mawi em em hian ka hria. Pathian hnena haw leh danah chuan a thlamuan thlak em em mai. Kan sawi tak Assama ringtu chhungkaw thihna rapthlak tak aṭangin mi tam tak chatuan nunna a lo chik chhuak ta zawk a. Miin kalvari tlanga Isua naka thisen luang chhuak aṭangin Jerusalem Thar an hmuh fuh tawh chuan, Kraws chu a ‘thlah loin a vuan tlat tawh ṭhin a, Lal lukhum hlu nena an inthleng’ thlengin rinawm takin an ding ṭhin a ni. Chu chu hla phuahtuten an lo hmu chiang em em mai,
“Hetah hian nunna tui a luang
Kalvaria lo chhuak chu;
Mi tam tak tihdam nan a luang,
Tu pawh a in duh zawng chu;
Nang Eden natna veitu kha,
Lo kalin va in thuai la;
Tin, Kalvari tui fim tak kha,
I thinlungah a luang ang,” an lo ti a ni. An thinlunga kalvari tuifim tak luanna te chuan thlamuang takin thihna an hmachhawn a, Pathian hnenah an muhil ṭhin a ni.
LOVE ME, WE’LL OUTRUN THE TIME
2023 Kulikawn Vengthlang KṬP leader, Tv. Lalchawimawia'n nula a thawn atan kan phuah a, tukinah hian, kan han tlangzarh e.
Love me, we'll outrun the time
With a passion that shall never die,
Through fields and forests, we shall climb
To reach the mountains high.
We'll dance amidst the stars so bright,
And laugh until the break of day,
As we hold each other tight,
In an eternal embrace we'll stay.
With every kiss our hearts shall beat,
A symphony of love and desire,
As we surrender to this sweet retreat,
And let our souls set on fire.
Oh, how time shall envy us,
For we shall live forever young,
In a world of eternal bliss,
Where love is the only song sung.
So love me, and we'll outrun the time,
And nothing shall ever come between,
For our love shall forever shine,
In a world that's yet to be seen