NGAIHHLUT TUR DIK

NGAIH HLUT BIK KAN NEI ṬHIN:

Hnam tin hian ze bik ṭheuh kan nei a, kan hun tawn leh kan chhevela min nektu azirin kan hnamah hian thil ngaih hlut leh ngaih san, dah pawimawh kan nei ṭhin. Chu mi kan thil ngaih hlutte a zir chuan, kan hnam zia leh kan mi mal zia a insiam ṭhin a ni. Chu chuan, kan khawthlir min siam sak a, ni tina kan ngaihtuahna leh kan thiltihte a nghawng bawk. Mi malin kan thil ngaihhlut inthlung khawmte hian khawtlang leh hnamin kan thil ngaihhlutte a siam ve leh ṭhin a ni.

TUN DINHMUNAH HIAN ENG THIL NGE KAN NGAIH HLUT:

Tun dinhmunah hian eng thil te nge kan ngaih hlut han tih chuan, i he loa kan chhan theih tur chu sum leh pai leh thuneihna te hi a ni. Changkan kan khel a, mi ngaih san nih ka duh a, in ropui tak tak te, lirthei man to tak takte, incheina man tam tak takteah kan intlan siak a, kan khawtlang nun ze pangngai leh dik taka sum kan luh nen a inmil leh lo a. Kan khawtlangah hian thil tam tak hian a nih dan tur a ni pha lo a, mi mal ang pawhin Pathian min siam phung kan pha ta lo a. Kohhran kal dan leh kan Pathian biak dan leh kan thlarau lam nun thlengin a nghawng ta a ni.

NGAIH HLUT TIR DIKIN NUN A KAIHRUAI: 

Kan sawi tak ang kha kan dinmun a nih avangin ngaihhlut tur dik kan hriat a ṭul ta em em a, chu ngaih hlut tur dik chuan nun a kaihruai a, kawng dikah kan kal phah a, taksa, rilru leh thlarau lam tan pawh a ṭha a ni.

NGAIH HLUT TUR DIK CHU ENGNGE NI?

Dikna, rinawmna, taimakna, insumtheihna leh dawhtheihna, thiamna tak tak te hi ngaihhlut tur dik chu a ni a. Chu chu kan inzirtir thar leh a ṭul a. Dik te chu a hlawk loin kan hria a, taimakna te hi awmze awm loa kan hria a nih chuan, chhan a awm ang. Ngaih dan dik erawh a ni chuang lo.

Dik taka tiha chumi aṭanga hlawhtlinna leh larna leh hmingthanna channa hi chu ngaih hlut tur a ni a, a tloin a ropui a ni. Muttuina te pawh a ni.

Mahni kea din leh mahni thawhchhuah mil ngeia khawsak hi ngaih hlut dik dang leh a ni a, chumi zahawmna chu kan zir thar a ṭul a, mi dangteah kan in teh tur a ni lo a. Kan rilru put hmang leh khawsak dante chu Pathian hmaa dinpui tlak a ni ang em tih kan ngaihtuah fo tur a ni.

Pathian ṭihna leh kristian nun dan dikte hi ngaih hlut tur dik pawimawh dang leh a ni a. Heng te hi thu maia sawi loin, a takin kan thil ngaih hlut zingah a tel tur a ni a, Pathian ṭihmi ngai sang satliah miah loin, chutiang mi chu nih ve kan tum tur a ni. Kristian te thil ngaih hlut ber tur erawh chu, Krista chanchin ṭha nena inmil nun a ni. Chu Chu Kristian Value system innghahna tur a ni.

Ngaih hlut tur dik hmuh thiam a har fo. Tun lai khawvel changkannain min luhchilh nasa tawh si a, Ni tin social media leh TV-ah te kan hmu a. Chu chuan nasa takin kan ngaihtuahna a kaihruai a, khawvel hmun danga mi hausa zawkte tih dan emaw, a tak ni hauh lo lemchan (Movie)-a kan thil hmuhte ang emaw chu lo tih ve chakna a awm fo. Hetiang thil hrang hrang avang hian ngaih hlut tur dik, kan hriat sa reng leh kan lo neih sa te pawh kan hmu thiam lo a, kan kalsan fo ṭhin a ni.

Ngaih hlut tur dik engtin nge kan neih theih ang.

Chhungkuaah bul kan ṭan ṭha leh tur a ni. Chhungkaw inkaihhruainaah ṭha kan mamawh. Nu leh pa tam takin an fatea an beiseina nghah dan a dik lo fo. Ei tling mang lo leh thil lak tlak mang loa hun an khawhralna turah dan a hneka tuipui ta zawk an awm fo. Fa Celeb neih duh hrim hrim an ni em aw tih tur nu leh pa te an awm fo. In chhung khurah ngaih hlut tur dik kan inzirtir ang a, Nu leh Pa leh in chhung upa zawkten atakin an nunpui bawk tur a ni ang. Fate luah tur in leh lo ringawt kan buaipui a, a mihringa ber kan ngaih thah avangin in leh lo ṭha nei tlak lo fa tam tak kan nei pung a, chu chuan, nu leh pa te tuak sa in leh lo pawh a ti riral ṭhin.

Ei ru, smuggler leh a chhan ber hriat loha hausate kan ngai sang lo tur a ni.

Kan hnamah hian, Corruption leh smuggling vanga sum ngahte tan hian zahna tur reng reng hi a awm lo a. An sum lakluhna rinhlelhawm tak te hi kan lawm zawkin, kan tlawn zawk ṭhin zawk emaw tih tur a ni. Thil ṭha ni awm tak an ti ṭhin a. An thiltih erawh chu, anmahni tan tho a ni-An lar nan, an lansarh nan, Pawisa mai ni lo, thuneihna an neih belh nan. Pawisa leh Thuneihna an neih tak tak vaih phei chuan, kan khawtlang leh hnam tan hian a pawi lutuk dawn. Ṭhenkhat chuan, lang lo lamah phei chuan, Pawisa leh thuneihna hi an lo hum kawp ṭun tawh mai thei.

“Mizote hian, Corruption leh smuggling hi kan haw lo, kan thik mai mai a ni, eiruk tur an nei a, an inla lian thei bik a!” tia sawi an awm hi, thu dik a hlat lo hlein a lang. Kan lawm zawng min tihsak a, kan duhzawng min sih chhuah ve zauh phei chuan, thil ṭha ti riakah kan ngai a. Thil ṭha ti awm taka langin awm thin mah se, an eiruk sual kha ngaihdamna khawp a tling ngai lo, an thiltih nghawng hi a pawi lutuk. Corruption leh smuggling ṭhat loh em emna chu, kan hriat thiam phak loh hian, min khawih chhe ṭhin hi a ni.

Hengte vang hian, Corruption leh smuggling do thiam hi harsa tak a ni. An corrupt a ni tih hai rual lohte hi chu, Singapore hnam te ang hian, ngai sang lo ve ila, nawr tawm ila,an tih dik lohna hi an hnar a fu vung khawpa an hmuh theihna tura kan siam a ngai. A nih loh chuan, corruption do hi chu eng hnam pawhin a har an ti. Na kan tawrh peih a ngai a, kan hnam hian na kan tuar loh chuan, corruption hi kan do rem lo ang. Keimahni ngei pawh, ei rukna, smuggling leh thil dik lo reng reng lak ata kan insum tur a ni.

Dik leh rinawm taka thawk leh ti ṭhinte kan ngai sang tur a ni a. Kan tih a piangah dik leh rinawm takin kan ti tur a ni a. Mi hmuh lai chauha ti loin, mi tumahin min hmuh loh lai pawhin kan rinawm tur a ni a, dik takin kan ti tur a ni. Kan pa vana mi chuan min hmu reng si a.

Bobby Lewis-a, Oklahama khua USA a mi chanchin aṭang hian Mizote hian zirtur tam tak kan nei a ni.

Patricia Fripp chuan, “What you are you is an important has what you do?” tih article a ziak a. Chutah chuan Bobby Lewis-a te chanchin hi a ziak a ni.

“Oklahama khuaah, Inrinni chawhnu, khua a lum deuh ṭum hian ka thianpa Bobby Lewis-a chuan a fate pahnih chu golf khelh pui turin a hruai a, counter-a ticket lo buaipuitu chu a va pan a,

“Engzat nge luh man?” counter-a tlangval lo thu chuan, “ I tan dolar thum, naupang kum 6 aia upa tawh phawt tan pawh dollar thum tho. Kum 6 hnuai lam chu a thlawnin kan luhtir thin. Chuan i fate chu kum engzatnge an nih?” a lo ti a. Bobby chuan, “Kan dan hremi hi kum 3, kan Doctor hi kum 7. Dollar ruk kan pe thei che in ka hria” a ti a. Counter-a ṭhu chuan, “E! Pu a, i va ngah awm ham ham ve, dollar 3-in i duh chuan i chawi tlem thei a lawm. A upa zawk chu kum 6 tiin min hrilh mai la, a danglamna ka hre dawn hauh si lo” a ti a. Bobby erawh chuan, “Naupangte erawh hi chuan an hria a lawm” a lo ti ve thung a.

Khasi Politician ropui Rev. JMM Nichols Roy-a kha a hming chu kan hre fur awm e. Tlang mite zinga Politician langsar hmasa, India ram pawha zah kai a ni a. India Independence hmaa Assam Province Minister, tribal leh Kristiante tana pa nih tling tak, ‘Architech of District Council Autonomy’ an tih hial a ni.

Rev. JMM Nichols Roy-a chu, ṭum khat chu, inthlan dawn hian a campaign-a. Khawlaiah tlangval hawklak rual hi an lo awmkhawm ṭeuh mai a. Chung ho chu, a hnenah chuan, ‘Kan zu man tur min pe la, kan vote ang che’ an lo ti a. Ani chuan, tlangval ho chu, a din khawmuanpui a, an hnenah chuan, “In zu man ka pek che u a, nangni’n min vote chuan, vana vantirhkohte’n min vote nang” a ti a, a kalsan ta hlawm a. Vote lei tura an thlemna Pathian duhzawng a ni lo a, a ti ve thei lo a. Vote lei ai chuan tlak mai a thlang a, Politics-ah pawh Pathian duh dan chauh a zawm dawn a, tlak pawh a huam vek a ni tih a sawina mai a ni. JMM Nichols Roy-a hian inthlanah chak loh lai a nei ngai lo. A hnu lawkah Khasi ram Chief Minister te a ni chho a, a fate pawh, mi ropui tak tak an ni chho hlawm a ni. Khawlai tlangval te vote a hnawl a, vana vantirhkohte’n an vote chu a thlang zawk a, a tifuh hle a ni.

Keini pawhin, miin an lo hriat dawn chuan loh avang emaw, pawi lutuk loh anih avang emawa remchanga la mai loin, keimahni lam hi i dik phawt ang u. Kan hna leh eizawnna hloh ai chuan, Mahni inhloh hi a hlauhawm ber zawk a ni.

Kan tlin tawk kan hre tur a ni a. Kan tlin tawk mila khawsak kan thiam tur a ni a. Chutih rual erawh chuan, kan thlen chin aṭangin hmasawn kan tum tur a ni.

TLANGKAWMN: A tawp berah chuan, Bible zirtirna nena inmil values kan nei tur a ni a, chumi chu kan nunpui tlat tur a ni. “Engpawhnisela, in awm dan chu Krista Chanchintha nen in mawi phawt rawh se” (Phillipi 1:27) tih hi kan values system lungphum a ni tur a ni. Tirhkoh Paul-a hian, “In awm dan chu Krista Chanchinṭha nen in mawi phawt rawh se,” tia a sawi hian, a sawi ber chu, Isua ringtute awm dan tur awm rengin in awmin, in nung tur a ni tihna a ni. “Kan chungah engpawh thleng se, kan nun dan kan hloh tur a ni lo a, kan ze pangngai reng puin, kan hnaah pawh kan rinawm reng tur a ni,” Paula hian a ti a ni. Mahni insawi thiam a, inthiam chawp hi a rem lo.

He lai Bible thu hi, A saptawng lamah chuan, “Pathian ram khua leh tui ni awm reng” tia hmanna a awm. ‘”Worthy of The Citizens of The Kingdom of God,” tih a ni. Phillipi lehkhathawn a ziahnaa a tawngkam hman chu, ‘Politeuesthai’ tih a ni a. Chu chu, “Khua leh tui nihna” tihna a ni deuh mai. Phillipi lehkhathawn a ziahna hmun hi, Rom Lalram hmunpui, Rom khuaah a ni a. Rom mi a nihna avanga Rome khawpui thleng thlenga hruai a ni nghe nghe a. Phillipi khua hi Rom ram chhunga awm a ni a, Rom awp ram reng reng hi Rom ram niawm renga enkawl an ni deuh vek a, chuta awmte pawh chuan, Rom mi, a khua leh tui niawm rengin an awm ṭhin. Latin ṭawng an hmang a, Latin incheina in an inchei a, Latin inthuamin an inthuam a. Paul-a hian, “Nangni leh keini hian, Rome mi nihna leh mawhphurhna leh a hamṭhatna ken tel hi kan hre chiang em em a, Phillipi khua, Rome khawpui aṭanga mel tam taka hlaa awm ni mah ula, Rome khawpui chhunga chengte awmdan ang chiahin in awm ve tho a ni. Chung aia pawha mawhphurhna sang zawk in neih erawh hre reng ula. Khawiah pawh awm ula, Pathian ram khua leh tui, Pathian mi niawm rengin in awm zel dawn nia” a ti a ni ber. Chu chu kan hrereng tur a ni ang, keimahni min fuihna tho a ni.