Guest writer
F. Vanlalrochana
CHHANDAMTU NUNG
1970 a ni a. Bill Gaithera te nupa chuan fa an nei a. An naute pian hun lai chu America rama hun thim vanglai ber a ni hial awm e. Hippies culture a vung chhoh vang lai a ni a. A hma kum lawkah pawh woodstock Festival te pawh an nei a. Khawvel chu a tawp em em a, nau lo pian tan han thanlenna tlak ni mawlhin a lang lo. Engtin nge naute chu a lo seilen ang a, khawvel a hmachhawn ang le.
Kan tunlai khawvel pawh hi mang ti ang thei thil a tam mang e! ‘Ka mit hmuh leh benga ka hriatte hian sualah min hruai lut,’ tih kha a ni leh zual ngawih ngawih tawh a. Kan hmalam hun thlir thiam a har a, beiseina neih san a har fo. A hring a hrana kan hmuh si loh, Thlarau mita fiah em em chuan kan thinlung thlamuanna min pe thei thung a. 1970 kuma Bill Gaithera te nupa thlamuanna lo petu khan!
Naktukah hian kan dinhmun tur kan hre chiang lo a. Bill Gaither-a te nupa chuan, "naktuk thu" kawltu chu an hria a, hmatiang hriat lawk loh kawngah pawh chuan Chhandamtu nen chuan thlamuangin khualzin kawng an zawh thei dawn a, an naute pawh chu Lalpa chuan a veng dawn tih an hria a. Khawvel sual taka naute piang tan chuan heti hian an ti ta a ni.
"How sweet to hold a newborn baby,
And feel the pride and joy he gives;
But greater still the calm assurance:
This child can face uncertain days because He Lives!"
Naupiang hlim aṭanga kum 100 an nih thlenga hmalam hun hriat lawk lohnain a tihbuai, thihna hmabaka an nunna khawvelah hian chhandamtu nung, thihna hneha thlan ruaka siamtu zarah chatuanin hnehna kan chang ve ang.
"Hmatiang hriat lawk loh,
Fiah lo nuai chu,
Chhandamtu tho leh a,
Chatuana nung zarah huai takin kan hmachhawn ang," tia zaia Bill Gaither-a ten an lo chawi Kum 2000 zel kaltaa Judai rama mi an khenbeh kha, Khawvel chuan a tho leh lo e, a ti a. Khawvel chuan a dikna a zawng ṭhin. Mathematics dan hmang te, Science dan hmang te, Philosophy- aṭangtein a dikna leh rintlakna hmuh a tum thin. Nazaret tlangval erawh chuan, “Hmu loa ringte chu an eng a thawl e,” a lo ti daih tawh thung a.
Khawvel chuan Leilungin a hriat phak tehna dân hmangin thil a teh ṭhîn. Chuvang chuan, Isua Krista pawh kha “Juda thi tawh hnu” a ni ve satliah mai chauh a ni. Mihring anga a hnampui Judate tan a ni zual.
Rawngbawltu thawhhlawk leh Fakna hla phuahtu ropui Alfred. H. Ackley(1887-1960) tan erawh chuan khawvelin a tehna neih ve te hmanga teh a ngai ve lo. Khawvelin a hriatthiam phak ‘Thudik’ nen a inmil em tih pawh chhut a ngai hek lo. Ṭum khat chu a thusawina hmunah Juda tlangval pakhat, a thusawi pawh lo ngaithla fo tawh chuan Pastor Ackley-a chu, “Engvangin nge Juda naran thisawn hnu kha ka biak tehlul ang ni?” tiin a chhal a.
Rev. Ackley-a chhanna erawh chu, “A nung a ni! ka hrilh a che, a thi lo, a nung, tunah kan zingah hian! Isua Krista hi hun dang zawng aiin a nung a ni tih tunah hian a chiang leh zual a ni. Keima nun ngei aṭang leh mihring chhiarsen lohte nun aṭang hian ka hmuhtîr ang che!!" Hemi hnu hian Rev. Alfred Ackley-a hnen aṭang chuan kristian hla ropui, “Chhandamtu nung rawng ka bawl, kan zingah a awm a,” tih hla hi a lo luangchhuak ta a ni.
He hla hi Mizo ṭawnga lettu chu Rev. Dr. Nghakliana a ni. Tuna kan Kristian Hlabu hman mekah hian a hla lehlin 10 a awm a. Chungte chu No 161-na “Ka nunah danglamna mak tak mai a thleng ta”, 165-na “I sual ritphurh tihbona I duh em?”, 184-na “Engtin nge ni ka chhandamtu”, 261-na “Isua neih ka duh zawk”, 292-na “Chhandamtu nung rawng ka bawl”, 337-na “Nunna hrui thlung r’u, Tuifawn hlauhawmah”, 415-na “Hriatchianna hlu ber, Isua ka ta”, 432-na “Khawngaihna mak, mawi leh duhawm”, 450-na “Lalpa, I thu ni zel rawh se”, leh 494-na, “Isua hnenah ka him a” tihte a ni. A hla lehlin ṭhenkhat, Kristian Hlabu-a chuang ve chiah lo ho pawh hi hla lar tak tak a ni hlawm. ‘Isua ka tan engkim a ni,’, ‘Sual thuk taka pil tawh hnu,’, ‘Rorelna ni ropui,’ ‘Chawngzawng pawh a hawisan lo,’ ‘Ka phur Isuan min chhawk a,’ ‘I chantur chu ka thian i dawn tawh em?,’ tihte a ni. Hla lama a sulhnu min hnutchhiate hi a thain a mawi hlawm em em mai.
Dr. RK Nghakliana hian kum 1949-ah Matric-a pass a. St. Anthony’s College-ah I.Sc a zir chhunzawmin, 1951-ah a pass. Presbyterian Kohhranin Vellore-a MBBS zir a, thawk zui nghal tur a zawng a. Chumi atan chuan inpein, Christian Medical College, Vellore-ah a zir chhunzawm a. A zir chhung zawng hian Mizoramah haw miah loin a awm a, 1957 khan MBBS a zir chhuak ta a ni. MBBS a zir kum hnihnaah hian John Moody-a rawngbawlna kal tlangin Piantharna a chang a. Doctor hna chu a thawh tur niin a hre ta lo a. Synod Hotute hnenah, chawlhsana Missionary-a chhuah a dil a. Pi Puii chuan, “Nghakan a zir zawm dawn loh chuan, thawk tur an awm lo ang. Damdawi In khar mai a ngai ang,” a tih avangin a zirna chawlhsan an remti ta lo a. A zir zo ṭhak a. Kum 12 chhung Doctor dang an awm ve leh hma chu Durtlang damdawi inah a thawk zui a. Doctor dang an rawn awm ve hnu, 1969-ah doctor hna bansanin Missionary turin a chhuak ta chauh a ni. A nghak rein, a dawhthei hle mai.
1957 khan Durtlang damdawi inah daktawr hna a zawm a. Mizo daktawr zinga Durtlanga thawk hmasa ber a ni. A zirna chawlhsana Missionary-a chhuah a dilna phalsak a nih loh thu a hriat kha a lungawi lo hle a. Synod hotute pawh a dem lek lek a. A ṭawngṭai hnu chuan, a rilruah Luka 2:5, “An thu zawmin a awm a,” tih kha aa lo thleng a. Amah Dr. RK Nghakliana ṭawngkam ngei hi han la chhuak ila, “A hma lawkin, Lal Isua khan ‘Ka pa ina ka awm tur hi in hre lo em ni?’ tiin a nu leh pa a chhang a; mahse, thuawih takin, Pathian Fapa meuh ni mah se, a hun a thlen hma chuan, an thu hnuaiah a intu lut hmiah mai a, an thuneihna pawmin an thu a zawm a ni. Lal Isua hnung hi ka zui ve tur tih Pathianin min hriattirin ka hria,” a ti a ni. Hetah ngawt pawh hian zirtur tam tak kan nei awm e. Tunlai mite hi chu engkawngah pawh hian kan hmanhmawh ṭhin a, kan hun a thlen hun tur kan nghak thei lo. Kan chesual ṭhin. Pu Nghaka hi 1969-1971 inkarah Singapore-a Discipleship Training Centre-ah a zir a. Hemi kar lakah hian, Shillong leh Zoram pawn hmun hrang hrangah rawngbawlin hun a hmang bawk. Singapore aṭanga a let hnuin Synod Mission Board tirhin, BMMF International-ah a thawk zui a. Lucknow leh Delhi-ah te a awm ṭhin. 1979-a Bungkawn Kohhran Biak Ina KTP Silver Jubili lawmna leh General Conference hman ṭumah khan speaker a a ni a, a thupui chu, “Kal ula” tih a ni. Hemi ṭuma a rawngbawlna nghawng chhuah missionary tam tak an awm niin an sawi. 1984 harhna lai khan Dawrpui Biak In-ah campaign speaker atan hman a ni leh bawk.
Kum 13 chhung Missionary evangelist hna a thawk a. 1985-a an nupaa Scotland-a rawngbawla an kal laiin, a cancer a ni tih hriat chhuah a ni a. A hnu reiloteah kum 56 mi chauh niin a thi zui ta mai a, a uiawm hle a ni.
Kan thu kal lai mekah han kir leh ila. Lal Isua leh a thihna leh thawhlehna hi ringhleltu mi tam tak an lo chhuak tawh a. An thinlunga Isua a thawh lehnate erawh chuan an hmuh ngai loh chu ringin a tân engkim an phal ṭhîn. ‘Isua neih ka duh zawk, khawvel zawng aiin,’ tiin an lei ro hlu zawng zawng an lo kalsan tawh ṭhîn.
Vawiinah hian i thinlungah a nung em? Isua kha nangmahah a tho leh em? Nge a zirtîrte ang khân mitthite an ṭawihralna hmun thlanah i va zawng ve zawk? Thlan ruak chhunga vantirhkoh kha chuan, “Engngati nge mitthi zingah mi nung in zawn? Hetah a awm tawh lo, in hmaah Galili ramah a kal tawh,” tiin mitthi zinga mi nung zawngtute kha a lo chhang a nih kha.
Khawvel hian a tâna tuartu kha a theihnghilh lui ṭhîn a. Isua Krista’n Khawvel tan a tawrhna kha a theihnghilh lui ṭhin. Ringtu inti ngei zingah pawh Isua Krista tawrhna, a thihna leh Lei thihna leh Chatuana Boralna zawng zawngte kan tâna min lo hneh sak tawhnate chu kan theihnghilh lui fo ṭhin.
Khawvel chuan Isua Krista leh a thihna te, a thawhlehnate kha thu atthlak maiah a ngai ṭhin. Kraws leh a chheh velah chuan Khawvelin finna a tih vete tluka atna hlauhawm hi a awm lo. Isua Krista leh a chanchin pawh chu khawvel tan chuan atna mawlthlak tak a ni.
Khawvelah hian hrehawmin kan awm ṭhin-thinlung nain, mittui tlain, tihduhdahin, hmuhsitin kan awm a. Kan hlawhchham a, endawngin kan awm a, thihna lui kawr ruam te kan zawh a, ṭahna kawngte kan chhui a, mahse, Lal Isua khan chung zawng zawng a lo paltlang vek tawh a ni. Chung zawng zawng te, Thihna ngei pawh chu Isuan a lo hneh vek tawh a ni.
Who is the third who walks always besides you
When i count there are only you and i together