SIHAL

Ram ngaw durpui maiah hian nungcha chi hrang hrangte chu hlim takin an cheng ho a. An inngeih tlangin an induhsak em em a, hlim takin an awm ho dial dial ṭhin a ni. An zingah chuan sihal fing zet mai Thanga a awm a. Sumdawng zahawm tak angin a inlantir a. Ngaw pui chhung rilah, a lun lai leh a laitaah sumdawnna hmun lian tak mai a nei a, sumdawng rinawm tak angin a inlantir nain, a sum neih te chu, bumna leh phakarna ṭha lo tak aṭanga a neih erawh a ni. Chumi chu, nungchate chuan chiang takin an finfiah hlei thei lo thung.

Chu ngawpui mawi tak hlim hnuaiah chuan, Thanga sumdawnna - dan loa a sumdawnna chu a rukin a kal ngar ngar a, sum lah a hmu thei em em mai a, mipui nawlpui hmuh phak leh hriat thiamphak bakin dan kalha sumdawnna chu a kalpui a ni. Chu sihal fing tak chuan ngawpuia nungcha chi hrang hrangte chu a ruai chhawng diat diat a, ramhnuai kawng rukah leh lei hnuai kawng laihchawpa te a bungraw tawlh ṭhinte chu an phur kual ṭhin a ni. Thanga bumna hruia inzam chiatah chuan an hriat miah loh ngawpuia nungchate chu an lut tial tial a. Thanga chuan hnim hnah vang tak leh hlu tak mai te, lung danglam bik te leh bungraw magic pe chhuak theite chu dan loin ngawpuiah chuan a lalut a, amaha chhui luh hleih theih lohin a hralh kualin, sum siamna atan a hmang a, a lo hausa ta em em mai a ni.

Thil phalna leh ngilneihna hmai kawr a vuah ta a, chu chu ngawpuia nungchang te, rilru tluang leh phakarna nei loa nun lo hmang ṭhinte chuan hre thiam ve hek lo le, an awih chho ta a. Kan khawtlang tan thil ṭha a ti a, a lungchhuak nasa a, hetiang bak bak hi a awm hlei nem an ti a, thiam chantir an harsat vak lo. A nihna takah erawh chuan, hre thiam mang loa a thil tihna vel an lo pawm a, an tel ve a, a chet velna an lo hriat thiam sak avang chuan thil dik lo ti turin a ngampa sawt a, dan loa a sumdawnna a chhunzawmin sum lamah pawh a duham chhunzawm phah ta zel a ni. A sum bawma lut a pung tulh tulh a, an chenna ngawpui erawh chu a takna leh a thianghlimna a dal tial tial a ni. Hmun duhawm tak leh himna hmun hlu tak ni ṭhin chu, dan loa sumdawnna chhum dumin a tuam ta mup mup mai a, chu lai ngawpui hmuh duhawm leh hlimawm taka chengte inngeihna leh inrintawnna chu a tichhe chho ta a ni. Ngawpuia chengte inngeihna leh inunauna chu ngawpui dang zawng zawng pawhin an fak leh ngaih san ṭhinna kha a nih vei nen!

A tirah tak chuan ngawpui nungchate pawhin Thanga chu an ringhlel ve tho a, a rilru puthmang te pawh an ringhlel a ni. A ngainatawmna leh mi dangte tana a inphalna phenah chuan tum ruk dang a awmin an ring a, amah an rinhlelhna thu te pawh ngaw chhunga thing zar leh leiah te chuan an sawi ve sap sap hlawm a ni. Sihal thil phalna phena thu inthup awm thei awm te an inrinsiak sap sap hlawm ṭhin a. Thanga chu mi bawl phawn thiam a ni a, mi a chawh vel thiam avangin nungchaho chu amah ring lo thei loin a siam chho ta a ni.

Zawi zawiin ngawpui nungcha te chu Thanga chuan ama lamah a hip tial tial a. An thil tihna leh hlimhlawp an siam hrang hrangah te chuan sum a tum sakin, a sponsor phal si a, sum a ui si lo a, a thil phal em em mai si a, a phawrh zung zung mai a, chumi chu lawm takin an dawng chho ta zel a. Sihal fing chuan thiam taka ruahmanna siam zelin, an tana ui lo petu angin a inlan tir a, suma puihna a luan chhuahtir nasa a, belte phai thei lo aṭanga khawrh chhuak ang mai hian a awm a ni. Uluk taka ruahmanna a siam a, a hmalakna avang chuan ama chungchanga an ngaih dan chu a inthlak danglam ta zel mai a ni lo a, anmahni pawh chu a thunun ta tial tial a!

Hun a inher zel a, ngawpuia mite chu Thanga thil phalna nia langah chuan an innghat thuk tial tial a, an hriat miah lohin, a bumna bawmah chuan an tang thuk ta tial tial a ni. Eng emaw hunlaia rinhlelhna mita amah melh ṭhintu nungchate pawh chuan Thanga nihna dik tak hriat thiam theihna tur thil lo lang fo pawh chu an hmu lo der ta tlat a, an mit ṭha lam an siai a ni. A ruahmanna chu an hriat miah loin an pui chho ta zel chu a ni mai a, a thil pekte chu lawm takin, dik lo taka lakluh a nih ringhel tawh miah loin an lo dawng ta zel a ni. Thanga thil tih leh mi dang rilrua a tlak nat chhohna chuan ngawpui duhawma kil tin kil tang chu a lo dap ta a. Tun hmaa amah rinhlelhna mita lo en a, a thil tih pawh chu a phena thil ṭha lo a awm ringhlel ṭhintute pawh rilru pawh chu a hneh ta vek a, a che vel chu thil ṭha ti hlawm tawpah an ngai ta zawk a ni.

Ni a kal a, thla a liam a, Thanga finkherek thil tih chuan ngawpui khawtlang chu a luh thuk tial tial a, thimna ban sei chuan khawtlang nuam leh duhawm tak chu a man belh ta tial tial mai a ni. Nungchate inkara inrinhlelhna chi a tuh chu inrin lohna leh inbumna huan ropui takah a rawn ṭhang chho ta a, ngawpui nungcha tin inkara inrintawnna hrui chak tak chu a chhat a, hlim leh lungrual taka khawsa ṭhinte inkarah chuan khi lian tak a lo awm ta a ni.

Chutianga ngawpui nungchate chu Thanga bum kualnaa an lo tluk luh tak avang chuan, an rilru chhungril ṭhatna pawh chu a lo rawih ta tial tial mai a, hlim taka an khawsakhona pawh chu chuan thuk takin a nghawng a ni. Rinawmna, an nunhona lungphum pawimawh tak chu duhamna leh inbumna lungpui chuan a lo delh chhe ta a. Tui fim tak anga a inrintawnna ni ṭhin chu, chirh diak hmunah a lo chang a, an indawr tawnna chu inrinhlelhnain a lo khat a, ngawpui duhawm taka thutlukna an siam reng reng chu rin lohna leh rinhlelhna mitin an melh ta vek a ni.

Sihal fing leh phakar Thanga thil tihin Ngawpui nungchangte a nghawng dan chu hetiang hian a tawi zawngin han khaikhawm ta ila:

- Ngawpuia chengte inkarah inrintawnna a tla hniam a, mi tin mai chu rinhlelhna mitin an inmelh a, nungchangte inkarah khi a siamin a ṭhen hrang ta a ni.

- Thanga phakarna leh bumna thil tih chuan an khawtlang a ei chhiat avangin, an rinawmna pawh a tla hniam ta zel a ni.

-An khawtlang nuna an innghahna pawimawh ni ṭhin, inpumkhatna leh thawhhona ṭha chu a tla hniam a, mahni invurna leh zep tur thu hlir neiin an lo khat ta a ni.

- Khawtlang nun duhawm leh chak tak ni ṭhin kha, inbum kualna leh rilru lam ṭhatna tla chhia avangin an lo chhe zo ta a ni.

- Thanga thil tih leh a nghawng te chuan ngawpui duhawm tak mai chu chhum dum ang maiin a chim tlat a, an inngeihna leh inunau ṭha tak ṭhin te chu a lo chhe zo ta a ni.

Chutiang chuan, ngawpui nungchate nunhona zawng zawngah chuan Thanga leh a thil tihte chuan a luh chhuah a. Mi ṭhahnem ngai ṭhenkhat pawh aw ka chhuah ngam loin an awm phah ta a. Dik lo laka an khawtlang ven him tumtu awm chhunte chu ṭawngkam pawh nei ngam loin an lo awm chho ta a. Khawtlang nun duhawm tak leh thianghlim tak ni ṭhin chu an lo chhe zo ta a ni.

Chhimbuk putar fing tak mai Liana chuan chung thil thleng zawng zawng chu a thlir a. A lungngai em em mai a. Ramhnuaia khawsa nungchangte chu mahni hmasialnaa an lo khah a, hlawkna leh sum leh pai ngawt an um tak avangin a sawi chu an ngaithla lo mai ni loin, amah chu an huat phah dawn a ni tih a hre chiang em em a. Ngaihthlak loh tur thu han sawi chu ṭangkai a tibik lo a. Ngawpui duhawm takah hian a upa ber a, a vak zau ber a, mi titi a hre hnem ber a, tawn hriat a ngah ber a, ngawpui duhawm taka nun duhawm tak ṭhin chu a liam ta vuah vuah a ni tih chu a hria a. A tih theih awmin a hre si lo. A fukna thingzar aṭang chuan lungngai takin a mite che vel chu a thlir vawng vawng mai a ni.

Ngawi reng a, lungngai taka an khawtlang nun a thlir lai chuan, tlai lam a lo ni tawh a. Ni pawh chu kawlah a inher liam ruai ruai a, zan thim a lo thleng a. Ngawpui pawh chu a lo thim ta khup a. Hla taka thla lo lang dut dut chuan an chenna ngawpui chu a tieng zo lo a. Chhimbuk chu a han hram kuk a, zingah ni a lo chhuak leh ṭhin angin, a mite tan pawh chuan ni ṭha a lo her chhuah hun a la awm a ring a, Thanga dik lohna pawh chu an hmuh thiam a, Thanga leh amah ang chi reng reng lakah pawh engtikah emaw chuan an la harh chhuah a beisei a ni. Zan a rei zel a, ngawpuia thawm chu a reh tial tial a. Sava te chi la mu lo an la hram chiah chiah a, ral khatah sihal a u ruah ruah a. Ngaw ril zawka muhil turin chhimbuk pawh chu a thlawk sawn ta a.

Tual kan lenna khawpui,

Tlawma’n ka phal lo che;

Tho leh ta che maw!

Chhinlung chhuakah chuan, Van lal nau i ni;

Chham ang i zalna sual khurpui laichhuak,

Aw! A pawi em mai!

Felhna silhpuan sinin tho leh la, hlimte’n leng zawk ang.