F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

1991 part 2

Kar hmasa khan kum 1991-a sawrkar thar ruangam an indin dan kan sawi tawh a. Khatah khan, Manmohan Singh-a chu Finance Minister nih inbeisei dang an awm chung pawh Finance Minister a nih dan kan sawi a nih kha. Tukinah hian Prime Minister Narasimha Rao-a chanchin leh Manmohan-a FM atana ruat a nih bawr boruak hi kim chang zawkin kan sawi leh phawt ang a, kan dam chuan kar leh lamah sawrkarin siam ṭhatna lama hma a lak chhoh dan kan sawi chhunzawm dawn a ni.

Prime Minister PV Narasimha Rao kha Lehkha thiam thei leh mi brilliant a ni a, ṭawng chi 15 nal takin a thiam a. Novelist a ni a, sakhaw mi leh mi thiam a ni. Lehkhabu a chhiar zau em em bawk. Brahmin a ni a bawk a, Andra Pradesh-ah ram acre 1200 chuang a nei. Amaherawhchu, land reform a tuipui em em a. Andra Pradesh CM a lo nih khan, Land Reform Act chu a pass luih pui a. Amah ngei pawhin, ram acre 1000 a chan a. Ram siam ṭhatna tura mahni neih pawh chan ngam ram hruaitu hi kan hre khat hle a. A ram a chan phah hialna tur dan pawh dodalna karah Pu Rao-a chuan a kal tlangpui lui a ni. Landlord-hoin Land reform Act chu an duh lo em em a. Indira Gandhi hnenah an hek a. CM aṭanga paih a ni zui ta thung. Amah chuan, "A man engzah pawh pek ngai se, ka kaltlang pui ang," tiin a lo sawi tawh sa reng thung.

Kum 1967 pawh khan, Rao-a chu an state health minister atana ruat a ni thut a. Hetah pawh hian, sawi lawk loin hospital te tlawhin, sawrkar doctor te chu private practice a khap zui bawk.

PV Narasimha Rao hian a pawlitik zinkawngah a chhungte a duhsak hauh lo a. Pawlitik-in a tihbuai loh nan leh an luhchilh loh nan te, dinhmun ṭha pe a, hamṭhatna an channa tur kawng reng reng eng mah a tih ve duh loh avangin a fapa upa ber nen phei chuan an inhmuh thiamlo phah hial a ni. Ram rawngbawl tak tak tur hi chuan a man pek tur hi a tam a, ram hmangaih hi a man a sang em em a ni. Tih namai a ni lo.

Narasimha Rao khan 1986 khan a fapa computer a chah a. Chutih lai chuan kum 63 a ni tawh. Computer a vawi khat hmuhna a ni a. Ni 15 chhung zirtirtuin a zirtir a. A Thiam hneh khawp mai. A dam chhungin computer language pa hnih- COBOL leh BASIC chu a master a. A hnu lamah chuan mainframe operating system UNIX pawhin code a ziak thiam. A nep lo nasa a ni.

National Policy on Education, 1986 hi ama draft a ni a. Ministry of Education chu, Human resource development tiin an thlak a. Navadya School system hi ama bul ṭan a ni bawk.

June ni 28, 1921 khan a lo piang a, December ni 23, 2004 khan a thi. Delhi-ah BJP sawrkarin a thih hnu kum 10-ah a memorial an siam a, Chutah chuan, he thu hi a inziak a

"Known as the scholar Prime Minister of India, Shri P V Narasimha Rao was born on 28th June, 1921 in Laknepalli Village, Warangal District in Telangana state. He rose to prominence as freedom fighter who fought the misrule of the Nizam during the formulative years of his political career. A reformer, educationist, scholar, conversant in 15 languages and known for his intellectual contribution, he was called the 'Brihaspati' (wiseman) of Andhra Pradesh," tiin.

“FM tur chuan, Politician ni lo, khawvel pumpui zah kai pha mi thiam ka duh a ni,” tiin Prime Minister hian PC Alexander-a hnenah hian a sawi a. PC Alexander-a te hi Indira Gandhi vanglaia a adviser a ni a. Alexander-a hi Rao a khan a chelh bet leh chat bawk. 1991 a cabinet tur an han duan pawh khan Rao leh Pc Alexander-a duan a ni. Khatih lai khan, India chuan khawvel huap pawha economist ropui pahnih IG Patel-a leh Manmohan Singh-a te a nei a. Prime Minister chuan, “A tu emaw zawk zawk hi ka duh a ni,” tiin a sawi a. President R. Ventaramana a han titi pui a. An ṭha ve ve, ka duh ve ve a lo ti.

A tirah chuan PV Narasimha Rao a khan, Economy lam hi a tuipui vak lo a. A man vak lo hle. June ni 5-18, 1991 inkar khan, Pranab Mukherjee hian Indian economy chungchang a hrilh ṭhin a ni. Narasimha Rao-a ropui deuhna chu, a chak lohna lai kha a hria a ni. Jairam Ramesh-a hnenah pawh, "Economics hi ka man loh zawng tak a ni. Nang leh Pranab-an min hrilh fiah ang che u" tiin a sawi nghe nghe. Jairam Ramesh-a hi World Bank-ah te, Planning Commission leh hmun dangah a thawk ṭhin a. VP Singh-a sawrkar-ah khan, Officer on Special Duty a ni a, PV Narasimha Rao-a hian a chhawr zui ve leh a ni. A hnuah pawh India sawrkar hnuaiah nihna pawimawh tak tak a chelh zui nual bawk. Kum 2000 bawr chho aṭang chauh khan Pawlitik lamah chuan a inhmang a ni.

Prime Minister-in Economics lam a hriat lohna erawh hi chu, rang takin a inthlak danglam nghal a. Finance Minister tur a thlan hma ni hian, cabinet secretary Naresh Chandra chuan, document pawimawh tak mai phek 8-a chhah hi a rawn keng a. Rao-a chuan chhiar loa dah mai a tum lai chuan, Cabinet Secretary chuan, "India chuan, chhiatna rapthlak tak a hmachhawn hnai hle a ni," tiin a hrilh a. Chutia a han hrilh takah chuan, uluk takin a chhiar a. A chhiar nawn leh ṭhin a. India ram sum dinhmun, Sumdawnna bangpui ṭhiah tulna chungchang, ram chhunga sumdawngte hmasawnna daltu, License, permit leh anti-Monopoly law paih bo ṭulna te chu a inziak a. A tawi zawng a sawi chuan, thla thar mai tura an siam ṭhatna, a puah a puak pawp tur atana hmalakna tur bulpuiho chu a inziak vek a ni. Heng hmalakna tur hi, Manmohan Singh-a an lam rik hmaa, India mi thiamte lo ruahman sa a ni.

Document a zir chian zawh meuh chuan, Nehruvian Socialist PV Narasimha Rao-a chu a danglam ta daih a. A tih tur hmasa ber chu, khawthlang ram hoin an ngaih san leh ngaihchan Finance Minister a mamawh tih a inhria a. IG Patel-a chu an sawm hmasa a, Chu chu June ni 20 a ni a. Ani chuan, a lo hnial tak avangin PC Alexander-a chuan, Manmohan Singh-a chu chumi zan la la chuan phone-in a be ta a. Manmohan Singh-a chuan a tir chuan a lo ngai pawimawh lo hle. Politician ho chuan, thil hrang hrang hi an sawi liam ve mai mai a, tiin a ngaihtuah a.

A tuk, June ni 21 chuan, Manmohan Singh chuan University Grants Commission Office-ah a kal a, chu chu chairman a lo nih tawhna a ni a. Chuta a awm lai chuan, Prime Minister tur, Congress President PV Narasimha Rao chuan Phone-in a rawn bia a. Finance Minister atan a rawn sawm hi a lo ni a. Sawrkar thar lak luh hun hi, chumi ni chhun laiah la la chuan a ni a. Chutiang a lo nih takah chuan, Manmohan Singh-a chu a haw leh a, thawmhnaw zahawm pangngai deuh chu a va ha ve ta a. Rasthrapati Bhavan-a Ashoka Hall- lam panin, India Finance Minister thar ni turin a kal ve ta a ni. Chawp chilh ve bet bet tak chu a ni.

Manmohan Singh hian, hetih lai hian Politics a hre hauh lo a. Politician te pawh a ngai sang loin, an thusawi te pawh a ring hauh lo a ni. Mahse, ram tana ṭha turah erawh chuan a ngaih san lohte bula tal turin a intat lut ta a ni.

Finance Minister atana an first choice IG Patel-a kha, London School of Economics-a an director ni lai a ni a. Economist ropui tak a ni. Finance Minister pawh lo ni se, Liberalization hi a thleng tho tho ang a, India hi chu chhanchhuah a ni tho tho ang. Indraprasad Gordhanbhai Patel-a hi LSE aṭanga zir chhuak a ni a. Gujarat ram mi a ni. College zirtirtu hnate a thawk a. Ministry of Finance leh Ministry of Commerce-ah hotu a ni a. 1977-1982 chhung khan RBI governor a ni a. UNDP-ah Deputy Administrator hna te leh International Monetary Fund-ah te hotu hna te a chelh a. Khawvel sum leh pai leh ram hrang hrangin hma an lak dan tur kawhhmuhtu pawimawh tak a ni. Lehkhabu a ziak nual a. A autobiography ‘Glimpses of Indian Economic Policy. An Insider’s view’ tih hian hriat a hlawh ber awm e.

Manmohan Singh-a hi chu, Cambridge University leh Oxford University chhuak a ni a. IG Patel-a thlakin, RBI Governor te pawh a lo ni tawh a. Kum 1980 tawp lam khan, Geneva-ah South Commission secretary a nih laiin, Narasimha Rao-a hian, Manmohan Singh chu amah hmu turin a sawm a. Geneva aṭangin Delhi-ah Narasimha Rao hmu tur hian Manmohan Singh hi a lo kal vang vang tawh a ni. Chutiang chuan, inlaichinna ṭha tak an lo nei sa tawh reng reng a. PM duh ang tak, khawvelin an zah phah Finance Minister chu India ram chuan a lo nei ta a ni. India ram siam ṭha a, harsatna khurpui ata khai chhuak tur erawh chuan, an hmabak a la ko hle a ni.

Sawrkar tharah chuan nasa takin harsatna an tawk a, Prime Minister PV Narasimha Rao-a Policy thar LPG dodal nasa ber ber tute chu ama mi leh sa, Congress ho an ni tlat. Siam ṭhatna kalpui tak tak hi thil harsa a ni a. Pawn lam aṭanga dodalna ai hian chhung lam aṭanga dona zel hi a lo nasa zawk fo thei dawn a ni. Ram tana danglamna tak tak thlen tur erawh chuan mei sa tawn ngam erawh chu thil ṭul tawp a ni. Mahni dinhmun him zel tumna aṭang chuan siam ṭhatna thlen theih a ni lo a. Tla ngam, chan ngam tan lo chuan thil tih theih a ni lo. Chutiang mite erawh chuan ram dinhmun an thlak danglam ṭhin.

Kar lehah kan chhunzawm leh ang.