F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

HUAISENNA

Khawvelah hian ‘huaisenna’ hi a pawimawh hle! Mi huaisente hi awm lo ta se, tuna kan khawvel hriat ang ang hi kan nei hauh lo ang le!

Hnam ang pawhin hnam huaisen tam tak chanchin sawi tur sawi a awm. Hnam leh hnam indonaa huaisen sawi tur an awm ṭeuh. Indonaa chak lo zawk hi hnam dawih a chhiar tur pawh an ni chuang lo a. Indonaa chak leh chak loh hi chu, mihringin amaha huaisenna a neih mai piah lam thil a ni tawh. Norwegian-ho te leh hmasang Spanish pasalṭha, South America khawmualpui daidartute khan huaisenna hi an ropui tak an lo pho lang. Afghanistan-a Pathan hnam hote pawh hnam huaisen leh rothap, silai ṭhanlenpui hnam an ni an ti ṭhin. Hnam dang pawh huaisen tak tak sawi tur an tam mai. An chanchin an ziah sak dan leh a ziahsaktute a zirte pawh a ni thui hle.

Huaisenna hi chi hnih a awm theiin ka hria. Taksa huaisenna, tharuma innghat leh rilru huaisenna, thinlunga innghat te. Indonaa huaisenna te, taksa hrehawm tawrh theihnate, rilru hrehawm tawrh theihna, insum theihna te, tlu tawh hnu tho leha beih let lehna te, hmuhsitna tawrha dinchhuah leh theihna te, bet tawh chunga tlawm loa ṭan tlatna te zawng zawng hi huaisenna hian a huam vek a. Huaisenna huang chhunga khung vek tur a ni ang. Mi huaisen lo tan hetiang kan sawi tak mizia leh nunphung hi a neih theih loh a ni. Huaisenna hi hlauh neih loh lam a ni lo a. Hlauhna hnehna hi huaisenna a ni. Chu chuan, nun a khawih a, khawvel chanchin a her danglam thin a ni.

Lt. JFR Jacob-a kha sipai ropui tak a ni. Indo -Pak War 1971-a India hnehtu zawk a nihna kawnga sipai hotu pawimawh tak a ni a. India Today-in 2010-a an special anniversary issue an tih chhuahah chuan, “Tu nge ama tana mi huaisen, pasalṭha (hero)” an zawt a. Lt. Gen Jacob-a chhanna chu, “Eng emaw chang chuan thil hi a kal dik ngai lo. Indona hmunah hliam ka tuar fo a, Laipui ri inchhawn mup mup kara mi huaisen ber berte hlauh vanga zun cheh phunga an awm ka hmu tawh ṭhin. Ka tana mi huaisen, pasaltha chu, hlau chung chung pawh a, tilang lo tute hi an ni. Mi zawng zawngin hlauhna an nei vek. Mi huaisen diktak chuan a tilang lo mai a ni. Mite hruaitu i nih chuan, i hlauhna chungah i chuang ang a, nangma nun ngeiin i hruai ang,” tih a ni. Asterix-a pawh khan, Getafix- a hnena, “Hlauh hi eng nge maw a ṭang kaina ni reng reng le?” tia a zawh khan, Getafix-a khan, “Hlauhna hi a ṭha a ni. Mi huaisenah min siam. Huaisenna tak tak chu hlauhna hnehna hi a ni,” tiin a chhang a nih kha.

Mi tam tak chu, huai anga lan te kan duh a, hlauh nei lo ang maia awm kan duh. Hlauh nei lo mihring an awm a nih chuan, thluak lamah an dik vak lo tihna a ni ang. Gen. Sam Manekshaw chuan, “Hlauh ka nei lo ti an awm a nih chuan, dawt an sawi emaw, Gorkhali a ni tihna a ni ang,” tiin Fiamthuin a sawi, Gorkha Regiment a an Commanding officer ṭhin a ni a, a naute chuan Sam Bahadur tiin an sawi nghe nghe a ni. Chu chu, Sam Huaisena tihna a ni.

Rom hunlaia Kristiante tihduhdahnaah pawh khan ringtute khan huaisenna nei lo se chuan an hmabak kha an hlenchhuak ngam hauh lo ang a, ‘Rinnaa mi huaisente’ tia vuah an hlawh hauh lo ang. An rin Isua Krista tan huaisen takin an tuar ngam a, rinna nghet tak neiin beiseina chuai thei lo an nei reng a. Chu chuan tihduhdahna tinreng karah huaisen takin a tawrhtir ṭhin. Huaisenna hi tumruhna, chhelna leh beiseina nen a kalkawp tlat a, chu chu dikna leh rinawmna hian a cheimawi a, mihring ro hlu berte zinga chhiar hmaih hauh loh tur a ni.

Khasi Politician ropui Rev. JJM Nichols Roy-a kha a hming chu kan hre fur awm e. Tlang mite zinga Politician langsar hmasa, India ram pawha zah kai a ni a. India Independence hmaa Assam Province Minister, tribal leh Kristiante tana pa nih tling tak, ‘Architech of District Council Autonomy’ an tih hial a ni a.

A fapa Stanley Nichols Roy-a pawhin Assam Assembly House-ah Rambuai laia India sawrkarin min bomb vak khan Mizoram thlavang hauh zawngin a ṭawng chhuak a, amah leh Hoover.H. Hynnewt-a ten ṭhahnemngai takin mizote thlavang hi an hauh a, a tawng pawh an ṭawng na hle a ni. India ram chanchina Sorkar rorelnaa Mizote min ṭantu awm chhun an ni hial ang.

Rev. JJM Nichols Roy-a chu, ṭum khat chu, inthlan dawn hian a campaign-a. Khawlaiah tlangval hawklak rual hi an lo awm khawm teuh mai a. Chung ho chu, a hnenah chuan, ‘Kan zu man tur min pe la, kan vote ang che,’ an lo ti a. Ani chuan, tlangval ho chu, a din khawmuanpui a, an hnenah chuan, ‘In zu man ka pek che u a, nangni’n min vote chuan, vana vantirhkohte’n min vote nang,’ a ti a, a kalsan ta hlawm a. Vote lei tura an thlemna chu a Pathian duh zawng a ni lo a, a ti ve thei lo a. Vote lei ai chuan tlakmai a thlang a, Politics-ah pawh Pathian duh dan chauh a zawm dawn a, tlak pawh a huam vek a ni tih a sawina mai a ni. James Joy Mohan Nichols Roy-a kha inthlanah chak loh lai a nei ngai lo. A hnu lawkah Khasi ram Chief Minister te a ni chho a, a fate pawh, mi ropui tak tak an ni chho hlawm a ni.

Inthlang ram kan ni a. Kan inthlang ṭhin a, Tualchhung sawrkar aṭanga India ram pum roreltu turte thlangin vote kan thlak a. NGO hrang hrang hruaitu te kan thlang ṭhin bawk. Chutiang Inthlanna zawng zawngah chuan, tlin tuma beitu-VC/LC/AMC/MLA/MP inthlana in candidate te, Zirlai pawl hruaitu thlan leh YMA hruaitu thlannaa inthlan nih ṭum te zawng zawng chuan, dik tak leh rinawm takin, therh hlo leh thlemna dangte tawk tarh reng reng loa tlin tum ila. Vote thlaktute pawhin, thlemna hnar ngam ila, “Chu chu min pe la, kan vote ang che,” ti loin, mi ṭha leh dik, thlan tlak chu thlang thei tura huaisen turin therh hlo tawktarh lakah fihlim ila. Pawl ṭha tak leh sawrkar ṭha tak kan nei thei zel dawn a ni. Dik lo taka vote zawn leh hmuh duhna hnial ngamna leh chutiang ai chuan, tlak mai ngamna hi huaisenna dik tak a ni. Dik taka vote zawngin i thlak ang u

Kum 2016 October thla a ni a. Dibrugarh-ah Dentist nula pakhat hian Police hnenah Complaint a theh lut a. Sawrkar Engineer pakhat chu man a ni. He Engineer hian Assam Public Service Commission Chairman Rakesh Kumar Paul-a tân sum a khawn a. Pawisa pe duh apiang hna laknaah an lo tling ṭhin a lo ni a.

Chairman Rakesh leh member dang pahnihin jail an tan phah a. Kum 2017 november ni 7 khan ACS officer 10 leh APS-4 chu hemi case kaihhnawihah hian man an ni bawk. A hnuah pawh mi dang man belh an awm chho ta zel a ni.

He dentist nulain huaisen taka dikna ṭana a din ngamna hian, thil dik lo lian tak lo inphum ru chu an hai chhuak a, mi dik lote chuan, an dik loh man an hmuh phah ta a ni. Dikna avanga chân ngam , tuar ngam te avangin sual tihmualpho a ni fo. Society siam ṭhatna tur hian mi pakhat chauh pawh a tawk fo.

A.J Ayer kha, Philospher ropui tak mai a ni a, kum zabi 20-naa Philospher ropui berte zinga mi a ni. Language, truth and logic tih te, the problem of knowledge te, the central questions of philosophy te chu a kutchhuak hmingthang zual an ni. Kum

1980 tawp lamah khan, Fashion Designer lar Fernando Sanchez chuan, New York-ah party a buatsaih a. Mi langsar tak tak an kal a. Chutah chuan, Ayer pawh hi a tel ve a ni.

Tu emaw hian, ṭanpuitu a ngen chul thawm hi a hria a, a ṭhian pakhat chu, tu emawin a lo tibuai a ni awm a. Ayer-a chuan eng nge thil awmzia a va ngaihven chuan, Nula la naupang tak Noami Campbell chu Mike Tyson-an a lo tibuai hi a lo ni a. Campbell chu Modelling lama a kal chhoh tirh lam a ni a. Ayer chuan, Tyson-a chu ti zui tawh lo turin a hrilh deuh khawl mai a. Tyson-a chuan, Ayer-a chu a din chilh a. “Khanglang che chuan, tu nge ka nihi hria em? Khawvel Boxing champion ka nih hi” a ti kha kha a. AJ Ayer chuan, “ Kei hi, Wykeham Professor of Logic ṭhin hi ka nih hi. Keimahni kalna lamah chuan, a ber ve ve kan ni bawk a, puitling takin i sawi dun ang hmiang” a lo ti leh mai a. An sawi dun ta a, chutih lai chuan, Naomi Campbell chu a lo insa seng ta a ni.

Tharuma mi vau ching, mi tibuai leh mai ṭhin Mike Tyson-a ṭhelh dai tur khan, AJ Ayer khan tharum a hmang hauh lo! Tualthattu an awm a, chil hlum kan han tum leh ringawt ṭhin a. Tualthattu chilhhlum hian, he khawvelah tualthattu a ti tlem lo a, a tihpun belhchhah sauh zawk a ni. Kan buaina tam zawk hi tharuma chin fel kan tum fo. Chhungkaw buaina, mi dang nena kan buaina, khawtlang sualna dona leh sawrkar laka kan duhzawng nei tur leh sawrkar nawr tur pawhin, tharum kan hmachhuan a, thil ṭul lo kan ti leh fo ṭhin! Kan buaina hi tharum tel loa chin fel theih hi a tam zawk a ni. A finthlak fo bawk. Tharum thawh hi huaisenna ber emaw kan ti fo a, dawihzep thupna a nih changte pawh a awm ṭhin.

Hlauhna hi thil pangngai a ni a. Hlauhna hnehna hi huaisenna a ni a, hlauhna hneh loa, hlauhna inbawh beh tir erawh dawihzepna a ni mai. Mahni hmachhawn ngei tur pawh hmachhawn ngam lohna hi huaisenna a tling lo a, a zahthlak ṭhin a. Genghiz Khan-a chuan, “Ka tlanchhiat san theih loh thilte chu ka hlau tawh ngai lo” tiin a sawi nghe nghe a ni. Kan ko a tla, kan hmachhawn ngai chu a ṭul anga hmachhawn mai hi huaisenna chu a ni mai.

Sipai ral kap ngam lo chu a dawih zep tihna a ni a. Thihna erawh a hlau ang a, a bul vela mite an thih pawhin a hlau ang a, silai thawm leh bomb puak thawm pawh a hlau thei a, dawihzep tihna a ni lo. A tih tur a ṭhulh phah loh a, a hma lama a ral beih tur a beih zel kha huaisenna chu a ni zawk.

Mi tinin kan tih tur chin hre chiang a, kan hma lama kan hmachhawn tur hmachhawn ngamna hi, huaisenna chu a ni, chumi kal kawngah chuan, tiril khur der dera hlauhnain kan thau a a man chang pawh a awm ang. Chung zawng zawngte chunga chuan theihna chu huaisenna a ni a, chu chuan hlawhtlinna leh hnehna min pe ang.