FUIH RENG NGAI SUH

Ka tupa,

He khawvelah hian i lo piang ve a. I theihnghilh ngai miah loh tur chu, khawvel hi i thu thua kal tur a ni lo a, i duh ang zawngin thil hi a awm kher dawn lo a, i duh dan angin mi an khawsa dawn lo a, i beisei angin miin an dawng sawng dawn kher lo che a ni. Chutiang chu a nih avangin, khawvel hi tih tauh khum suh; mi tam tak tan chuan, tho te tak te ang chauh i ni.

Nun hi a beih a beih ngai a ni a. Thil hi a tluang purh reng ngai lo a, phun leh ang vak vaka chin fel theih thil hi a tam lo khawp mai. I beisei loh danin thil a lo awm a, i titau a, i phun a, a chhe thei ang berin mi dang i puhin i sawi darh a, social media-ah te insumkarna nei miah loin i tlar ta del dul ṭhin a. I thlirna zawn ringawt lo deuh te khan thlir la, “Mi hi eng ngati nge heti hian an awm?” “Engtiziaa he thil hi ka chunga lo thleng nge a nih?” tihte kha inzawt hmasa ve ṭhin ta che.

Hlawhtlinna nei turte hi thawhrim a ngai a, ṭan mar a ṭul a, inthlah dah miah loa kum tam tak beihte a ṭul ṭhin a. Thla hnih khat i bei ve dek dek a, hlawhtlin nghal puat puat mai te i beisei ṭhin a, i tisual ṭhin a lawm. Mi dangte i an khum vak vak a, a chhe thei ang berin i bei a, an ti let ve che a, mi sual ber chhuahin i chhuah ta ṭhin a. Nangmah kha i inbih let ngai lo reng reng a. Nangmah kha lo inbih let ve bawk ṭhin la.

I han sawi tak tak chuan, khawvel hian nangmah hi an thlur bing bik che a, an dang bet bik che a, an tiel bik che hi a ang ṭhin a. A ni teuh lo a nia, i rilru tet vang te, nangmah a laipuia i indah vang mai maite a ni ṭhin zawk. Sawrkar leh ram, kohhran leh khawtlang kal dan tur leh an hmalak dan tur te hi i han sawi tak tak mai ṭhin a, i fin hmel fu nain an rawn ve reng reng lo che tih a chiang em em mai a, khawvelah hian i thu lo hle tih i tar lang chiang em em zawk a ni.

I beidawng zing lutuk reng reng a, fuih reng hi i ngai a. Fuih reng ngai suh, a ninawm. Motivation ṭha ber chu discipline hi a ni. Mahni i inthunun theih phawt chuan, i ‘down’ vanglai ber pawhin, theihtawp chhuahin ṭan i la leh nghal thei zel ang. Duhthusam kan nei ṭheuh, kan duhthusam thleng tura thapui thawha bei peih loin, lo thleng nghal mai turah te hian kan ngai ti tih a. Kan tisual ṭhin a lawm.

I comfort zone-a awm reng chung siin, mihringa nuna thil ṭha neihte hi i tum tlat a, chu chu a lawm i tihsual lian tak chu. Sap ṭawng thumal hmang ve sek mai lo ti hmanhmawh lo la – Comfort zone chu, nunphung pangngaia i awm reng theihna, a hranpaa beih leh va tum hranpa ngai lo, i nuam tih ang zawnga i khawsak rengna mual kha a ni mai, i hre vek. Zana lehkha chhiar loa insta vela thlalak en kual dun duna exam hmachhawn i tumna mual ata kha i lo chhuah a ṭul a lawm. Muangleia awmna (Comfort zone) hi Psychogist Berdwick-a chuan, "Mihringin anxiety-neutrala a awm theihna hmun a ni," a ni tiin a sawi. Min kam runtu awm lo a kan khawsak theihna hmun a ni.

Mizote hian a bikin comfort zone chhuahsan kan hreh em em mai. Thil hi a lo tih naw naw theih ṭhin a. Hei hian, mi mal, chhungkua, kohhran leh khawtlang anga kan hmasawnna tur hi nasa takin min ti ṭhuanawp a ni. 'Kan tih dan a ni lo' 'Kan kal dan pangngai hi a ṭha e' kan tih fona ṭhin hi, kan comfort zone chhuahsan kan hreh ṭhin avang a ni.

Mihring hi, stress tlem tel lo chuan, keimahnia theihna awm hi sawr chhuah a ni lo fo. Min turtu, min mawlhtu, min nawr kaltu a awm hian, hma lam kan pan ṭhin. Chu chu kan comfort zone pawna awm a ni tlangpui. Pianpui theihna nei sang hle si, comfort zone chhuahsan hreh tlat chuan, kan dam chhunga thil ṭha kan tawn leh kan chan ve tur hi kan chan phak loh phah fo mai. Anxiety leh Stress te pawh hi, thil ṭha zawk ti tura min nawr kaltu a ni thei. Alasdair White-an, 'From Comfort Zone to Performance Management' tih a ziak a. Hei hian, 'Stress management' lam a hawi a. A chang chuan, infuihphurna (motivation) hian thil ropui zawk ti turin min nawr kal a. A chang chuan, stress-in a ti a ni. Chu chu kan comfort zone pawnah a ni tlangpui. Kan khawtlang leh kan ram kan vei em em a, kan thin te a rim a, chhungrilah min vit ngut ngut a. Mahse, ram leh hnam leh khawtlang siam ṭhatna tura pen chhuah chu, 'Comfort zone' chhuahsan kan peih loh avangin kan ti chuang lo fo.

Politics-a lut tawh sa rau rau pawh hi, comfort zone-a an luh tawh laklawh chuan, duh tawk an ngah hma. Anmahni aia mi 'ambitious' zawkte'n an tum ram thlenna atan hmanruaah an hmang a. Anni lahin, hmanrua maiah an hmang tih inhre chung pawhin, an awmna hmun chhuahsan an hreh fo. Pianpui leh zirna avanga theihna kawnga an aia hniam zawkte'n an hman ṭangkai tawkah an awm a. An tum leh lawmna level hniamteah khawsain, dam chhunga lungawi tak tak si loin, comfort zone chhuahsan peih siloin an awm fo.

Count of Monte Cristo Novel kha ka hre chhuak ṭhin. Abbe Faria khan, Edmond Dantes-a hnenah Chateau d’ if lungin-a an tan dun lai khan heti hian a ti a nih kha, "Mihring finna tak tak chawk tho tur hian vanduaina kan tawhte pawh a tul ve bawk a ni. Silai zen ti puak tur chuan che thei lo a sawr beh tlat, tih muk tlat a ngai a, chutiang bawkin mihring ngaihtuahna, finna tak tak hi par chhuak a, rah nei tur chuan, thil dang ngaih tuah thei lo tawp a, lung ina tan te pawh a ngai ve bawk a ni. Chhum infawk khawmin kawlphe thiltihtheihna (Electricity) a siam a, electricity chuan ṭek a siam a. Ṭek chuan eng a siam tih pawh i hria a lawm....Khawvel thil harsatna leh remchan lohna hneh thei tur chuan Pathianin mihringte hi finna a pe", tiin.

I hlawhchhamna, i beidawnna thupna tur leh i tihdik loh inthiam chawpna tur qoutes te kha i ngah lutuk reng reng a. Tute emaw qoutes phenah khan biru suh. “E, ka lo dik lo a ni,” “E, ka lo inthlah dah rei a ni,” “E, ka lo thatchhe rei a ni,” tih nachangte hi hre ve tawh zawk teh. Mi dangte kha i tan insiam rem turah ngai reng bik lo la. “E, a lo ni maw, keimah hi ka han insiam rem ang e. An chunga ka rilru put hmang leh ka lo tih dan hi a lo dik bik lo a ni. Nausen duata min duat hliau hliau tura beisei tur bik ka ni lo e. Pachang taka khawvel hi hmachhawn tur ka ni zawk e,” te pawh ti ve la.

Khawvelah hian i ṭhiante aiin i ṭhian te ni lo hi an tam daih zawk a. Mi dang pawmna i zawn lutukna lamah i nihna te kha i hloh daih thei a ni tih inhria la. Mi nuihzat leh diriam te hi tawng lo turah inngai ngawt bawk suh. Hmuhsitna leh diriamna (troll) chhanletna ṭha ber chu thil tihin a ni a, i rah chhuah miin hmu zawk rawh se. Tin, mi troll ching leh chhe thei ang bera mi ṭawngkhum a, a mawi lo thei ang bera mi chhuah chingte hi mi hlawhtling leh entawn tlak an vang khawp nia. Diriam i lo hlawh a nih pawhin, L. Keivom-a hre reng ang che.

L. Keivom khan, heti hian a sawi: “Matric ka fail khan ngaihzawng ka nei a. Ka ngaihzawngte ina léng ve thin pakhat chuan ka ngaihzawng hnénah chuan, engah nge i ngaihzawn viau? Dam chhûnga matric pawh pass hlei lo tur, hla a phuah kur nguai ringawt ang,” tih vél kha a lo sawi a. Chu thu ka hriat chuan, “Ka va han pass dawn e aw,” ka ti a, ka pass ta reng a. Matric kha fail ta lo ila chu, tuna ka thlen ang hi ka thleng miah lo vang. Matric kha nula vanga fail erawh ka ni lo a. Mathematics-ah hian ka tui lo a, algebra-te kha ka zir ṭha duh lo a. Class atangin ṭhiante ka chhuahpui a, sikul sirah zialte kan zu mai mai a. Kan tum loh a, kan boycott tlat kha chuan,exam-naah min boycott ve a. Mark zaah mark nga ka hmu a, supplementary min pe a. Tunah chuan thla hnih thum hnuah an exam leh mai a. Khang lai kha chuan kum khat nghah a ngai a. Ka exam ṭhat hmasak leh chuan mark 15 ka hmu a, ka tling lo leh a. A vawi thumnaah ka by heart ta vek mai a ni. Chumi hnu aṭang chuan exam-ah réng réng fail leh ka tum tawh ngai lo."

A lo hlawhchham ve tawh a, hmuhsitna leh sawi chhiatna a lo tawk ve tawh. Chu hmuhsitna leh sawi chhiatna chu amah tiṭangtu a ni a. A hmusittu/sawi chhetu/troll-tu kha va khinglet chiam chhiam loin, insiam ṭhat a ngaihna laiah a insiam ṭha mai. Amah nawr kaltu-ah a hmang hlauh zawk a ni. "Dam chhunga matric pass ngai lo tur"an tih kha a thleng sangin a thleng thui hle a ni. A thih hnu thlengin chawimawina a dawng zuita zawk a ni. Dam chhunga matric pass lo tur titute erawh chu tu man kan hre zui lo. Nangpawh, huatna leh hmuhsitna, diriamna chungah leng zawk ang che.

Khawvelah hian fuih reng ngai suh. Vawiin chu fuihna tur che pawh ka nei lo a nih hi. I duh leh beidawng rawh.

From

I Pu