KA PASAL!

In hma tawnin kan ṭhu a, a chanchin lungchhiatthlak tak mai chu a sawi ta a:

“Nula virgin-in pasal ka nei a. Ka nulat lai chuan YMA, KTP-ah te ka phak ang tawkin ka inhmang a. Senior Department aṭangin Sunday school zirtirtu ka zui a. Pathian rawngbawlin ka theih tawp ka chhuah ṭhin. Ka pain min thihsan hma avangin ka nu hoin kan awm a.Inchhung hi ka ngaihtuah em em a, KTP leh YMA a ka in hman a vang leh inchhungkhur ka ngaituah em a vangin pasal pawh hi ka ngaituah ngai. Pasal ka nei dawn a nih pawhin virgin ngata pasal nei turin Pathian hnenah ka in tiam! Pathian hnena ka intiam ang ngeiin, nula thianghlimin pasal chu ka nei ta a. Ka pasal pawh chu mi nun tha lutuk nun ṭha lutuk, zaidam em em mai a ni a, kan inhmangaihin kan hlim dun hle.

Chutia inngeih tak leh hlim tak a kum eng emaw zat hun an hman dun hnu chuan, ka hriselna te a ṭha loin ka dam thei ta reng reng lo a. Ka inentir a, doctor chuan HIV test turin min a. A tirah chuan ka thin a rim ang reng viau mai a, doctor berin a ti tur min tih vang chuan, kai pawh inring lo chungin ka thisen chu ka test a. Tih ve mai mai a ṭha tia test mai ka ni. Result a lo chhuak ta a, Karei!!! Ka beisei loh lutuk maiin ka THISENah chuan HIV an hmu ta a. Mak ka ti lutuk a, ka awih thei lo a, awm ngaihna pawh ka hre lo. “Ka result chu an ti sual a ni ang,” te ka ti a. Thisen pakhat mah dawng loin, virginin pasal ka nei a, positive ka nih kha ka awih thei lo a, “mi thisen te hi keimahah an lo dah palh a niang” ka ti a, a tukah chuan ka va test ṭha leh a, ka result chu a ngai tho- ‘POSTIVE’.

Ka rilru leh ngaihtuahna te chu a bing mup mai a, mu leh mal pawh ka nei lo. Virgin-in pasal ka nei a, ka pasal pawh a lerh lo a, nula a kawp awm ka hre lo a. Eng mah, nulat/tlangval kawngah, ngaihzawng neih kawngah pawh kan inhau ngai lo a, rinhlelhna tur pawh ka nei lo. Ka rilru a hrehawmin ka mangang lutuk a, kan pa ka hrilha, ‘a va mak ve’ a ti a. ‘Kawppui i nei em?’ ka tih leh, ‘nei lo’ a ti bawk si a. Tichuan, ART centre lam ka pan ta a. Chuta thawk, counsellor te chuan, ‘in pa in rawn test ve ngei ngei rawh se’ an lo ti a. Tichuan kan pa thisen pawh chu an han test ve leh a, ani pawh chu a lo positive ve ngei a, kan nupa chuan hrehawm kan ti elkhen a ni.

Chutianga HIV +ve kan lo nih tak hnuah chuan, kan nupa chuan nupa nun pawh kan hmang ngai lo. Inhmangaih takin kan awm tho a. ART Treatment te kan la a. Chutia treatment te kan lak hnu rei vak lo ah chuan, kan pa chu a dam lo ta a. Khum beta a dam loh tak hnu ah chuan a inpuang ta a. Chumi tuma kan pa inpuanna chuan min barakhaih nangiang! Ka Pasal duhtak chu ama mipat pui, a ṭhiante nen sex an lo hmang ho ṭhin a lo ni a. Chumi thu min han hrilh chu ka rilru a na vawng vawng mai! A kawpte ho lah chu, ama ṭhian kawmngeih tak tak te hlir, nupui fanau nei vek an ni. Chutianga a ṭhiante nena an awm dan min han hrilh takah chuan ka ngaihtuah let leh a, a ṭhiante zinga mi pakhat kha chu, ka ringhlel ru ṭhin a, a lo leng ngunin, a rawn phone zing ṭhin si a, ‘He pa hian a ngaizawng che a ni lo maw?’ tite pawhin ka lo zawt tawh ṭhin a, ani lah chuan min nuih mai mai zel ṭhin.Chutia an inpuan takah chuan, ka rinhlelh ngei pawh kha a lo tel ve reng a. Tin, a ṭhianpa pakhat phei chu HIV/AIDS vangin a boral tawh a. Chu mi boral hnuah chuan a lo inringhlel tawh sa reng a, eng mah sawi ngam loin rilru hrehawm takin, hun rei tak chu amahin a lo tuar a lo ni a. Nula thianghlim, Virgin ngat a pasal nei pawhin HIV hi a lo kai theih reng mai a lo nih hi.

Kan pa chuan, amah vanga HIV kan han kai ta chu hrehawm a ti khawp mai a, ‘Ngaihdam tlak pawh ka ni lo, mahse khawngaih takin min ngaidam rawh,’ a ti a, ka ngaidam vek a ni tih thu ka hrilh a. A pawi tih bak chu sawi ngaihna pawh a awmlo. Ka rilru chhungril bera pawi ka tih chu, kan inneih dawn a, ‘thisen kan lo test lo’ kha a pawi hi ka ti takzet. Hetiang tur hi a ni ang tih ka lo ring phak ngai lo ve bawk a. Mi nun tha, ruihtheih thil pawh ti lo, kuhva te chu ei ve zeuh zeuh thin a ni a, kan pa kha. Kan inneih hma pawhin chutiang mizia pu, mi zaidam a ni a, hetiang hi a nih theih ka ring lo a, rin ngaihna pawh ka hre hek lo. Mahse, mipa a lo kawp reng a nih chu! Pawi ti hle mah ila, awmzia a nei hlek si lo.

Ka dinhmun chhe mah se, Pathianah ka in nghat tlat a, kan tawrh zawh loh chin hi eng mah kan chungah a thlentir ngai lo ni. Hrehawm ti tak leh zak em em in ka awm a, ART centre kal dawn te pawh hian, hmelhriat ka hmu ang tih hi ka hlau ngawih ngawih ṭhin. Thawktute an fel a, min hnem a, Pathianin anmahni a hmang a, anmahni vangin ka rilru na tak pawh zawi zawi in a lo dam vein, ka hrehawm tih lutuk te pawh a lo zia ve zel a. Tun hmain, Pathianah nun thar nei daih tawhin, Pathian hi ka hnaih reng emaw ka lo ti a, mahse, ka lo hnaih tawk lo a ni tih ka inhre chhuak a, amah ka hnaihna hmanrua atan min hmansak lo ni reng a. HIV+ve ka ni tih ka inhriat hnu aṭang chuan, Amah ka hnaih leh zualin, ka nulat laia a rawng ka bawl ṭhin ngei chuan min chhawk a ni. HIV ka kai a ni tih ka inhriat hnu chuan, depression nasa takin min tlak buak a. Pathianin, a mite hmangin nasa takin hna a thawk a,tunah chuan ka depression neih te pawh min lak kiansak tawh. HIV pai ka nihna hi ka thinlungah ka vei tawh loin ka rilru pawh a dam vek tawh.

Kan pa te ṭhian ho zingah chuan, amah telin pathum an boral tawh a, pakhat chu HIV vang tho boral a ni a, pakhat erawh chu a in test ve nge test ve lo tih ka hre lo a, mahse, a nih ve ngei ka ring. An ṭhianho kha mi paruk vel inkawm an ni a, an vai khan nupui nei lai vek an ni. Kei nena kan inneih hma pawhin an lo inkawp kual reng tawh ṭhin a lo ni a, an nupui te hian kan lo hre ngai reng reng lo a lo ni a. Kan inneih hnuah pawh, an nupuite tel loin chaw te an eikhawm ṭhin a, chutiang hunah te chuan, sex an lo hmang ho ṭhin a lo ni a, a lo hriat loh theih hle. Kum sawm chuang kan innei a, khatiang khan a awm ang tih hi rin ngaihna reng reng ka lo hre lo. Ka ring phal bawk lo a, han rinhlelh turin ka chungah sualna a nei bawk si lo a. Amah ngeiin an sex hman ho dan a sawi a, ‘Chaw kan ei khawm a, chuan kan in ti tlang mai ṭhin a ni’ a ti a. An ṭhian ho hi, mi pangngai tak nupui fanau nei te an ni hlawm!

Kan nupa chunga thil thleng aṭang hian, nupui/pasal innei tur tan chuan, inneih hma a thisen test phawt hi tih ngei ngei tur a ni tih hi tuna nupui/pasal la nei lo te hian hria se ka duh. Kohhranah a in hmang, zu leh ruihtheih thil eng mah a ti lo tih lam hi a lo ni lo a, chu ai chuan, a thisen a thianghlim em?tih hi a pawimawh tawh zawk a ni. HIV hi chu, eng mi pawh ni se, Pastor fapa a ni emaw, kohhran upa fapa a ni emaw, kai lo tura dah ngawt chi pawh a lo ni lo. Thisen test hmasa loa inneih a lo pawizia hi keimah aṭang hian a chiang hle a ni. Tun hnua ka rilrua ka ngaihtuah zui leh ka benga la cham reng chu, ka pasal neih dawn khan mi pakhatin , “Tunlai chuan a thisen a thianghlim ang em tih hi ngaihpawimawh tur” tih kha.

Ka nulat laia Pathian hnena ka lo intiamna, virgin ngatin pasal ka nei ang ti a ka intiamna te chu tihlawhtling mah ila, ka pasalin HIV a lo kai miau si a, kei pawhin ka phah a, a pawiin a rapthlak ngei mai! Ka chunga thil thleng ang hi tu chungah mah thleng ve lo se tih hi ka duh dan a ni a, ka chan ang hi mi dangte chan a ni ve palh ang tih hi ka hlau. Chuvang chuan, nupui/pasal nei tur reng reng chuan, thisen hi test hmasa zel se tih hi ka thupui ber a ni.Tin, HIV kai inring ru reng te kan lo awm a nih phei chuan, hma tak a in test a, kan lo kai a nih pawhin, enkawlnate a awm ṭha tawh a, inenkawl vat hi fuh ber a ni. ART centre-ah treatment la vek se. Kei pawhin ka ṭhatpui em em a ni. Tun aia hma hian lo inhria ila chu, kan pa pawh kha a la thi kher lo ang a ti tein ka ngaituah ṭhin. Ka taksa chhe lutuk tawh pawh, ART treatment ka lak hnu chuan ka ṭha chak em em a, ka taksa te pawh tunah chuan natna ka kai hma ang deuh thaw kha a ni leh tawh. HIV inringhlel, test ngam lo te an awm chuan, test ngam vek se ka ti hle. Keini pawh kan pa kha chu a inrinhlelhna a rei tawh a, a lo in test ngam lo a, chumi vang chuan enkawlna kan dawng tlai a, a pawi hnu, taksa chhiat tawh hnuah enkawl kan ni a, hetiangah chuan damdawiin a thawh tur ang a thawk thei tawh lo. ART hi a lo ṭha khawp mai, la lo ila chu, ka thi tawh hial mai thei a ni.”

A sawi zo a. A sawitu hmel chu ka en a, amahah chuan thlamuanna thuk tak a awm tih hi ka hmu thei a. Tukverh aṭangin pawn lam chu ka han en a, ni tla tur a lo eng phut a. Rei loteah zan a ni thuai ang.