F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

KRISTIAN HLA BU CHANCHIN

Chanchin ṭha leh zirna khawvar hnua Mizo hnam chanchina thil pawimawh em em mai chu, Kristian Hla Bu hi a ni awm e. Mizorama Kohhran hrang hrang a pian thluah hma tawha kan neih ṭan a ni a. 1899 khan Kristian Hla Bu hmasa ber tihchhuah a ni a. Chutih lai chuan, Welsh Mission-in Mizoram pum a huam hun lai kha a ni. Arthington Mission tirha Aizawla awm Pu Buanga leh Sap Upa leh Welsh Missionary Zosaphluia-te hoin an buatsaih a. A bu a lo chhuah chuan, Mizoramah Welsh Mission/Presbyterian Kohran chauh a awm ta rih a ni. 1903 leh 1904 Edition pawh Presbyterian Kohhranin an buaipui a. 1908-a Kristian Hla Bu chhuak chu Presbyterian Kohhran leh Baptist Kohhran buatsaih hmasak ber a lo ni ta a ni.

Tuna Kristian Hla Bu hman mek hi Edition 18-na a ni a. Edition 19-na tur buatsaih mek a ni a, a hmawr an bawk tawh a tih theih mai awm e. 1899-1952 chhung khan Edition 14 a awm hman a, 1955 aṭang chuan solfa awma chhut a nih tak avangin 1st Edition aṭanga chhiar ṭhat leh a ni a. Chutih rual chuan, Solfa tel lo edition hi 1983 thleng khan an la chhu tho a. 1952 Solfa tel lo edition kha an chhiar chhunzawm zel a ni. 1983 khan Solfa tel lo edition hi 22 a awm hman. An chhiar dan a nih deuh nuaih avang hian 2004 khan edition chhiar dan hi an siam ṭha a ni.

Kristian Hla Bu edition hrang hrang chanchin kan sawi vek seng lo ang a, a ṭhan dan tichiang turin edition ṭhen khat chanchin kan sawi dawn a ni.

KRISTIAN HLA BU HMASA BER: Kan hriat angin, kum 1899-a tih chhuah Kristian Hla Bu hmasa berah khan hla 18 a awm a. Tuna Edition-ah hian hla 9 zet a la chuang zui thei a, thil chhinchhiah tlak tak a ni awm e. He Kristian Hla Bu edition a lo chhuah hian Mizoramah Kristian 12 chauh an la awm a. Hla bu kha copy 500 an chhu a, rei vak loah an hralh zo tho a ni. Eureka Press, 81 Chukebere Road, Ballygunge, Kolkata-a chhut a ni a. He Press hi a awm tawh lo a. Kolkata-ah hian tunah hian Eureka Press hmingpu pathumchu a awm a, Kristian Hla Bu chhutna nen inzawmna an neiin a lang lo. Sap Upa leh Pu Buanga te hla 7, Zosaphluia hla 4 leh Khasi Rawngbawltu Rai Bhajur-a hla 7 a awm. Krismas hla ‘Isua Kristian tidamtu’ tih chu a tel ve bawk a. Rai Bhajur-a lehlin a ni. Mizo Krismas hla ber a ni. Isua Pianna chu ‘Bawn inah’ tih leh ‘Sebawng inah’ tiin he hlaah hian a lang a. Isua hi Bawng ina piang anga kan ngaih phahna niin a lang. 1922 Edition aṭangin a tel tawh ngai lo thung.

MIZO HMING LAN ṬANNA: Thanga (Upa) leh Chhuahkhama (Rev) te kutchhuak chu 1903-ah a lo lang ve ta hlawl a. Kristian khawvela hla lama inhmang hmasa an ni. Thanga leh DE Jones-a hla lehlin “Lalber hmaah kan ding ang,” tih a chuang a. Chhuahkhama, Thanga leh Zosapthara te lehlin “Ka van in khi a mawi a eng” tih a chuang bawk. 1904 Editionah chuan Thanga hla phuah “Kan Chatuan Pa rawn zawng rawh u” tih hla a lo chuang ta a. Mizo zinga Kristian hla phuahtu hmasa ber chu Thanga tihna a nih chu.

KOHHRAN PAHNIH THAWH DUNNA: 1908-a Kristian Hla Bu lo chhuak chu, Presbyterian Kohhran leh Baptist Kohhranin an siam dun hmasak ber a ni a, kum 118 hnuah pawh an la buatsaih tlang ta zel a ni. He Edition-ah hian hla 273 a chuang a, hla phuah leh lettu 31 an awm. Published by The Presbyterian Church of Wales, North Lushai Hills and the London Baptist Missionary Society, South Lushai Hills tiin an ziak ta kalh a ni. 1910 Edition-ah chuan Hmar lam hi Welsh Calvinistic Methodist Foreign Mission, North Lushai Hills tiin an ziak leh daih thung. Chhim lam chu ziah dan ngaiin an ziak.

TONIC SOLFA EDITION:

Hun lo kal zelah Tonic Solfa edition neih ve ṭul tihna a lo awm ṭan ta a. Kum 1946 Assembly (tuna synod)-ah hetiang hian solfa tela hla bu buatsaih dan tur an rel a ‘Kan hla bu hi en nawnna hnuhnung ber ni turin ngun takin tiṭha leh ila, a solfa te pawh siam ve a ṭha lawm ni, tih thu a lo lut a. Ngun taka kan ngaihtuahin thil țul tak niin kan hria a. Amaherawhchu, a ṭul zual leh a hmanhmawh zual ber nia lang chu a solfa (tune) neih hi a ni a. A solfa ringawt chu a lo khawl ngah tawh mi ṭhenkhat an awm bawk a. Tin, Lunglei lam pawhin an ngaihtuah mek zel bawkin kan hria a. An Presbytery lo awm turah hian an thu chhuak pawh a hriat thuai theih dawn a. Chutih hunah chuan thu kan inhriat tawn fel hnuah a solfa ringawtin sap ramah chhuttir a rem chuan ngaihtuah zui nghal ni rawh se kan ti. Chumi lo ngaihtuah zui zel tur chuan Standing Committee ni rawh se. Committee ruat a ṭul leh a ṭul ang zelin ruat belh rawh se.’ tiin.

Kum 55 chhung zet mai chu solfa dah loin, a thu ringawtin hla bu an hman hnuah, 1955 khan Tonic Solfa edition-in a bu pum an tichhuak thei ta a ni. He hlabu lo pianna tur kawng hi a thui hle a. Mi inpe te thawhrah a ni te pawh kan ti thei ang. Rev. Zairema, Upa Rokunga, Upa Chawngzika leh Pu Muka ten chan insemin, a solfa leh a thute hla bua chhut dan tur ang thlapin an kutin an ziak chhuak a, ziak loh puan bu chhah nelh nawlh bu 25 zetah an ziak chhuak a ni. Mi taima leh inpe lo tan chuan tih peih chi a ni lo. Solfa nena chhut a nih dawn takah chuan, chhut chhawn phalna dilin, copyright neitute an be ta a. Hetah hian Rev. JM Lloyd-a leh, Lleelyn Jones, Welsh Mission Board secretary te chu an ṭangkai hle a ni. Sankey Sacred Songs and Solos hla bu neitu Marshall Morgan and Scott Ltd hnenah Pound 20 (chutih laia Rs. 300. 22.1.2026-a Rs. 2444. 80) chawi a ni a, Church hymnary neitu Oxford unversity Press hnenah Pound 5 (Rs. 75..Tuna Rs. 611.85) an chawi a. Alexander’s Hymn neitu Charles M. Alexander Copyright Trust chuan phal takin an pe a, lawmthu sawi nan Khiangkawi Ipte an pe a. Hla bu dang neitute chuan a thlawnin an chhuttir bawk a ni.

Mizoramah solfa chhutna tur khawl ha an la neih loh avangin, sap ram lama chhut an beisei a. Missionary chawlh laa hawte an thawn ṭhin a. An theihnghilh zel a. Ṭum thum lai an hlawhchham a. Kohhran-ho pawh an lawm lo deuh. An ngaihtuah tawk loin an hria a ni. A tawpah chuan Pi Zaiin solfa kawl ha thingrem pahnih khat tlain a rawn hawn a. (Hei hi a hnu zela Upa Rokungan Ṭhalai Hla Bu chhut nana ahman ṭangkai taka kha a ni) Aizawlah an chhu ta a. A buaipuitu ber hi Upa Rokunga a ni a. Mizo zinga khawl hmanga solfa chhu hmasa ber a nih tak chu. Hei hi 1952 June thla a ni a, hla 15 tihchhuah a ni a. Tlem te tea tih chhuah ai chuan tiin a bu pumin Lucknow Publishing House an chhuttir a. 1955 khan a lo chhuak ta a, hla 461 a awm. Lucknow Publishing House hi tun thlengin a la awm a. 37, Cantt Road (or Cantonment Road), Near F.I. Hospital, Hussainganj, Lucknow – 22600-ah an awm. 1861- a din a ni a, A tirah chuan Methodist Publishing House tih niin, India hmar lama lehkhabu chhutu leh tichhuahtu pawimawh an ni ṭhin.

SOLFA EDITION ENNAWNA: 1955 Solfa edition chu an ennawn leh a. A bua an tihchhuah meuh chu, 1983 a ni ta a. Hla 33 an paih a, hla 112 dah niin, hla 547 a lo awm ta a ni. Hla lehlinte an ennawn a, hla ṭhenkhat chu a chang an paih a, a ṭhenah an belh bawk a. Mizo irawm chhuak an dah luh belh tam a, lengkhawm hlate pawh a thluk tonic solfaa dah a ni ta hlawm. A tawp lamah inkhawmnaa hman tur thu chhiar inchhawn 14 leh ṭawngṭaina thu phuahsa 15 dah thar a ni. He edition hi tihsual a tam em em mai a, a bu tir lamah tihdikna an dah hial a ni. Hei hi ennawn leh nghal a ni a. 83 Edition-a mi hla 10 an paih leh. Hla phek tinah hla thupui an dah a, zawnawlna phek nambar dawtah a lettu/phuahtu hming dah zel a ni bawk. Hei edition hi ennawn leh niin, 2004 khan tihchhuah a ni a, 85 Edition aṭangin hla 43 pah niin, hla thar 106 dah a ni a, hla 600 a awm ta a ni. 1955 Solfa Edition kha 1st Edition niin, 1983 Edition kha 2nd Edition niin, 1985 Edition kha 3rd Edition an ti a. 2004 Edition-ah erawh chuan, a bu hmasa ber aṭanga chhut thar lehin, 18th Edition tiin an chhiar a, hla bu chhut nawn kha edition anga chhiar a ni ṭhin a, chu chu an tidanglam ta a ni. 2004 Edition hi tihsual a awm nual a. “Sual tura thlemnaah chuan min hruai lut ang che,” tih awmna kha a ni a. Siam ṭhat nghal niin, 2005-ah 18th Revised Edition a chhuak leh nghal a. Tunah hian 19th Edition kan nghak ta mek a ni.

Hla bu an siam ṭhat dan leh an ennawn zel dan chu sawi vek sen mai pawh a nih loh avangin kan sawi chinah hian duhtawk ta mai ila. Heng hlate hian Mizo hnam chu kum 100 chuang a lo chawm tawh a. Mizo hnam ṭhan zel dan a hmuh theih a, Mizo hnam rimawi leh Thu leh Hla a ti hausa a. Kohhran pawl dang lo ding zelah pawh Kristian Hla Bu-a hla te hi an hla bua seng luh an nei ve zel bawk a ni.

Israel fate tan Sam Bu a pawimawh ang bawkin, Mizo hnam tan chuan Kristian Hla Bu hi a pawimawh em em a ni.