Guest writer
F. Vanlalrochana
LEHKHABU TITI : Vawiin chu Lehkhabu pathum i han keu diai diai thung teh ang.
LONG WALK TO FREEDOM
Long Walk to Freedom tih hi Nelson Mandela’n ama chanchin a ziahna lehkhabu hming atana a hman a ni a, Kum 1995 khan Little Brown & Co chuan an tichhuak a ni. He lehkhabu-ah hian a naupan laite, a rilru lam ṭhan chhoh dan, a lehkha zirna leh Kum 27 chhung zet tan in thim a luah dan te a ziak a. A lehkhabu bung tawp berah hian Politics-a a invawrh kan chhoh dan te,tin, Apartheid chu ala reh lo a, South Africa-ah harsatna a la thlen zui zel nia a hriat dante a ziak a ni.
A chhung thu tlangpui
A lehkhabu bul lamah hian, Mandela hian a naupan laia a khawsak dan te, a tleirawl chhuah chhoha South Africa rama a nunphung te, Thembu lal chhungkaw thisen kai a nih dan te a ziak a. A naupan lai chuan Rolihlahla hming a pu ṭhin a, chu chu a mawl thei ang bera sawi chuan “Thingzar thliak,” tihna a ni a, “Buaina siam ching” sawi nan a hming chu an hmang ṭhin bawk. ‘Lalbuaia’ a nih ve chu.
Mandela chuan Thembu College, Clarkebury an tih maia lehkha a zir dan te, a hnu lamah Sikul strict em em mai Healdtown school a luh chhoh dan te a ziak a, he sikulah hian naupangte’n tihtur ruahman sa chu khawng takin an zawm ṭhap ṭhap mai a ni. University of Fort Hare-a a lehkha zir laite, dan lama a eizawn chhoh dan te pawh a ziak lang bawk.
A lehkhabu hlawm hnihnaah hian Mandela chuan, Apartheid-in South Africa ram politics leh khawtlang nunphung a nghawng dan te a tar lang a, Politician Daniel Malan, African ho zalenna ti cheptu, Apartheid bulṭantuin, mi a rilru a hneh dan te a tar lang bawk a.
Kum 1950 khan Mandela chuan African National Congress a zawm a, Apartheid do let tura rawlrala an chet dante a a lehkhabuah hian a ziak a ni.
Kum 1961, khan Mandela chu nuar tura mipuia fuih avang te, passport hmang loa ram a chhuahsan avangtein kum nga chhung tang tura a chung thu relsak a ni a. Hemi hnu lawk hian a chung thu relsak ṭhat leh a ni a, “Rivonia Trial,” an tihah chuan Justice Dr. Quartus de Wet, an dam chhung lung in tang turin a chung thua a ti tlu a, hetah hian a nihna takah chuan tihhlum theih a ni (p. 159)
Mandela hian Robben Island leh Pollsmoor Prison-a a tan lai chanchin a ziak lang bawk a. A tan chhung kum 27 afrikan mihang ve bawk, tan in vengtute tihduhdah a tuar a, hna rim tak tak a thawk a, pindan chep lutukah zan tam a riak a. Ama chanchin ziaktu Anthony Sampson, ang lo takin Mandela chuan Jail enkawltu James Gregory chu mi tangte thian a siam der angin a puh ve lo a ni. Gregory-a lehkhabu Goodbye Bafana chuan Mandela chhungkaw nun a thai lang a, Gregory chu Mandela mi mal ṭhian hnai tak angin a tar lang bawk.
Mandela: The Authorised Biography, tih bua a landan chuan Gregory-a hna chu a hnu lama South Africa President lo ni ta lehkha dawnte lo endik chu a ni; chuta ṭang chuan Mandela mimal nun tam tak a hriat belh a, a lehkhabu ziah nan ṭangkai taka hmangin sum tam tak a lalut ta a ni. Chu a lehkhabu chu a chunga kan sawi, Goodbye Bafana chu a ni. Mandela chuan amah a rinna bawhchhiaa Gregory-a’n chutiang a lehkhabu a thil tam tak a phawrh avang chuan khin a tum thut thut nghe nghe a.
Long Walk to Freedom tih buah hian Mandela chuan Gregory chungchang chu heti hian a sawi, ‘Kei chuan chuti tehchiamin ka hre chiang lo, ani erawh chuan kan lehkhathawn dawn leh thawn chhhuah te chu a chhiar vek avangin min hrechiang hle a ni ’ a ti.
A tan hun tawp dawn lam chuan, Mandela chuan South African president, F.W. de Klerk, nen an inkawm a, tan in aṭang pawhin 1990 khan chhuah a ni ta a ni. A ṭhianpa Anthony Sampson ang lo takin, Mandela lehkhabu hi chuan De Klerk a hunlai, 1980 leh 90 chho vela tharum thawhna hluar vel chu a ziak ve duah lem lo a. Khatih hunlai a a nupui Winnie Mandela-in khang thisen chhuahnaa a mawhphurna pawh a ziak hek lo. Mandela chu kum 1994 khan South Africa ram president a lo ni chho ta a ni.
Mandela chuan a lehkhabu hi “Ka fate paruk, Madiba leh Makaziwe (Ka fanu upa ber) zalenna hmun ropui zawk khua leh tui ni ta te, leh Makgatho, Makaziwe, Zenani leh Zindzi, an mi hmangaihna leh ṭan tlatna, ka hlut em em te; Ka tu te 21 zet leh ka tu chhuan pathumte hlimna sang tak min pe tute; leh ram leh hnam tana ka thawhpui te, ka ṭhiante leh ka South African puite zawng zawng an rawng ka bawlsak te, an huaisen, tumruhna leh ram leh hnam hmangaihna, chakna thar ka neih phah ṭhinna te,” te tan a hlan a ni.
He lehkhabu hian kum 1995 khan Alan Paton Award a dawng a, ṭawng chi hrang hrangin lehlin a ni tawh a, Afrikaan tawng hrang hrangin Antjie Kroga’n a letling bawk a ni.
REV. ZAIREMA LEHKHABU HMASA BER
Rev. Zairema kha mi ropui tak mai a ni a. Mizo zinga Bsc hmasa ber a ni a. Chemistry Hons niin First Divisionah a pass a, BD hmasa ber a ni bawk. Mi thiam leh mi thuk a ni.
A lehkhabu hmasa ber kha ‘Bilat lei hnathawh dan’ tih a ni a. Mi ṭhenkhat chuan, an lo deu sawh hmanhmawh a; ‘Mizo zinga BD pass hmasa ber lehkhabu hmasa ber chu Bilat lei hnathawh dan tih mai mai a ni a,’ an ti ṭhin. Rev. Zairema khan Mizo hnam a hmangaih avanga khami kha ziak a ni. Khatih lai khan, thingtlangah Project an kalpui a. Tuikhur/Tuikhuah an siam chu ṭha a ram a awm ṭhin lo a. Chumi avang chuan Bilat lei hnathawh dan tih kha ziak a ni. Hemi lehkhabu sawi anga tuikhur/tuikhuah siam chu a chhe ve mai mai lo a ni
Mizote hi, ṭhat lohna tak kan neih chu mi dang kan ngaisang thiam lo fo. Kan ṭhuthmun aṭangin mi dang kan teh a. Mi inpete ṭhahnemngaihna te hi kan deusawh titih fo. Rev. Zairema ṭhahnemngaihna luang chhuak pawh deuhsawh a hlawh a nih kha! Khatianga deusawh tute khan thiam a ram an neih a rinawm loh. Pu Zairema ropuina erawh chu, mi ngaih dan leh sawi dan avangin ram leh hnam leh kohhran tana ṭha tur nia a hriat tih kawnga a tim ve chuang lo kha a ni. ‘Zairema ti Zairema’tu pawh a ni awm e.
LALPA chhiahhlawh the autobiography of Revd. R. Lalengkima...
Revd. R. Lalengkima ka hmuh hmasak ber hi Synod moderator a nih lai a ni a. Ruantlang bial ka pain a vawn lai a ni a. A rawn kal a. A motorin Tlangsamah te kan va kal a. Ka let leh lamah, ka pa hnenah, ‘Faka (Rev. Vanlalfaka) hi moderator atan a ṭha ang em?’ a ti a. Chutih lai chuan, Revd. Vanlalfakan Champhai Vengthlang bial a vawn lai a ni.
Pu Engkima hian a autobiography a lo ziak a. A pan hle naa, a ngaihnawm phian mai a. Thil ṭul lo leh behbawm neuh neuh a ziak tam lo a. Chhiar a ninawm loh. Information ṭha, mipui nawlpuiin kan la hriat lem loh hmuh tur a awm nual mai. Hei tak hi, autobiography ziah a ṭulna hi a ni bawk reng.
Zoram buai laiin MNF-ah a tel a. A rammu ve hman lek lek a. Sikul zirtirtuah khawtlangin an sawm tak avangin ram hnuaiah chuan a chhuak ta lo a. Pathianin A rawngbawl tura a lo serh hran vang a ni chiang hlein a lang. A hnuah a zir zawm a. BA te a han pass a. Khang hunlaia BA te kha chuan hna ṭha thawh tur an la ngah nen, Pathian thu a zir ta a. Rev. Thansiama hnuaiah Pro Pastor a thawk a. Tun hnua Fundamental Baptist rawn ni ta ho, Chanchinmawia hoa an vung chhoh lai kha a ni a. A ziak chipchiar lo nain, kohhran enkawlna kawngah hun khirh tak a han hmachhawn nghal hi a vannei letling ni pawhin a lang. A rawngbawlna zelah awmzia a nei thui hle a ni. Hemi lai boruak hi heti hian a sawi a, “Kohhran ho thlarauvah leh Pathian thua chawm leh kaihhruaina khawp kham lo an lo chhuah hian, Pastor leh upate hi keimahni intihdanglam leh ṭan lak a ṭul tih erawh kan lo hre lo ṭhin niin ka hria,” tiin. Thui takin a dik a ni.
Kolasibah pastor tura dah a ni a. A kal chak vak lo a. A chhan a sawi nual a. A pawmpui awm ang reng. A chhan a sawi pakhat chu, pastor veng va deuh, BD ngat an lo dil a. “An pastor, an bial vawngtu awm lai renga Pastor dang dilna chang hre khawpa changkang an ni a,” a ti! Chakawm loh tak a ni. Hming ṭha takin a zu awm thung a. Tuikuk khaw 7 zette kristianah siamin home mission rawngbawlna pawimawh tak bul an ṭan a. Chu aia la chhinchhiah tlak leh zual chu, Kolasib bial chu Pathian ram ip kan tih tak hi a zu hmanpuiin, chu chu ram pumah kan entawn zui ta a ni. Kum 1984 a bul an ṭan a nih hmel. Hei hi Church history-a thil pawimawh tak a ni.
Kolasib aṭangin Silcharah peih lo takin an chhuk a. Pathian ram zauna atana hnathawkin Silchar hreh takin an chhuahsan leh a. Kulikawn bial a vawng leh a. CKTP leader te niin, Synod Moderator a ni zui ta bawk.
Rawngbawltu inngaitlawm takin Pathian rawng a bawlna chanchin kimchang lo leh inthlahrung takin a ziak a. Kohhrana chanchina thil pawimawh ka la hriat chian em em loh tam tak a bilh tel thung a. Mi ‘honest’ tak a nihna a lang bawk a. Chu chu amah Pu Engkima ti ngaihsanawmtu pawh a ni. A chetsual lek lek thute a ziak a. Insawn a peih loh chhan pawh tlang deuhin a ziak mai.
Autobiography chhiar tam hi a ṭha. Chhiar ve ru.