F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

MIZO HLAA CALVINISM HNUHMA (L. KAMLOVA HLA ATANGIN)

Kan rama chanchin ṭha khua a var a, Kohhran a ṭha chhoh lai khan, Bible bu pum pawh hi kan la nei lo a. Chung hunah chuan tunlai pastor te pawhin an sawi thui ngam mang loh, reformed theology an lo tuipui a, ruatlawk thute kha an lo tuipui em em mai a. Mak ve tak chu a ni. Chumi kawnga thawhhlawk em em mai chu, Pastor Liangkhaia kha a ni.

Amah hre chiangtu, Upa Lalthankima khan heti hian Pu Lianga chungchang chu a sawi, “Pastor Liangkhaia kha thurin lamah chuan Calvinist rinawm leh nghet tak mai a ni a. Apostolte thurina ding nghet tlat a ni. Saitual upate pawh kha a zirtirte an ni bawk a, amah anga nghet an lo ni deuh vek mai. Tuna Presbyterian kohhran inenkawl dante pawh hi a takin a lo hmang tlat a. Mission Veng Upa V.L.Thawma khan kohhran a ho thiam dan a hmuhin a ngaisang hle a ni. “A duh loh zawng takin Committee-ah thu rel ila, nasa fe pawhin inhnial ila, thu tlûkna apiang chu a duh dan reng ni awmin a kengkawh thei a ni,” a ti. Politics-a a ngaihdan pawh kha Reformed Theology (Calvinism) hian a kaihruai a. Zorama mi huvang ngah pawl leh mi hruai thei ber pakhat a lo ni bawk si a, kan lo changkan phah em em a ni,” tiin.

Pu Lianga te thawhrah chuan Zoram a fan a. Kan hla ropui tak takah te pawh Calvinism hnu hma hmuh tur a awm ṭeuh a ni. Upa L. Kamlova hlateah hian kan hmu tam zual a. Calvinism lan chianna deuh mai chu, “Aw Halleluiah Lalpa ropui ber “ tihah kha a ni a. (9.04. 2024 Vanglaini Issue-ah khan hemi chungchang hi chu ka ziak tawh) Engtin nge Ṭawi khaw pa khan khati tak maia Calvinism a lo man fiah le?

Chhandamna sipai pawl hotu hmasa Brig Ngurliana Sailo kha, pa thil chikmi leh thil chhinchhiah peih, pa rawn tlak a ni a. Hla phuah thiam leh upa te lo kawm a, thil lo chhinchhiah ṭhin a ni. L. Kamlova Pathian thu hriatna chungchang chu hetiang hian a sawi, “Silchar aṭangin Aizawlah D.C turin ka lo chho a, ka lo thlen chuan Ṭawi khuaa mi Upa Kamlova chu Aizawlah hian a lo awm ve tih ka hria a, amah hmuh tumin ka kal a, ka hmu thei lawk lo a, a ṭum thumnaah chuan, kan inhmu ta a. A hnenah chuan, ‘I hla phuah, Leilung pian laia talh tawh Beram no.... phuahtu hi i lo ni reng mai a, nangmah hmu turin ka lo kal a ni. Heti khawpa Pathian thu ril i han phuah mai chu ropui ka ti a, i Pathian thu hriat hi khawi lam aṭanga i hriat nge, khawngaihin min hrilh thei la, ka lawm hle ang,’ ka han tih chuan, ani chuan, “Kan khua chu Tawi khua, Pastor Liangkhaia bial kan ni a, a zinnaah hian ka zui deuh chawt ṭhin a, zanah Sermon a nei a, kalkawngah kan inzui deuh rawn a kawng tluanin Pathian thu kan inzawtin kan sawi dun ṭhin a lawm,’ tiin min chhang ta a. Kan titi zelnaah chuan kan Pastor Liangkhaia tluka Pathian thu hria leh Kohhranho enkawl taima hi an awm ve a nih pawhin an tam lo hlein ka ring a ni,’ tiin min chhang ta a, thu tam tak kan sawi dun hnuin ka hawsan leh ta a,” tiin. Pu Lianga ten reformed Thurin tui tak maia an sawina chi chu L. Kamlova teah hian lo intuhin, a hlateah a lo par chhuak ta ṭhin a ni.

Hmanni deuh khan, a hlate zinga pakhat, “Suihlunglenin rinin han thlir ila” tih kha ka rilruah a awm deuh reng a. Audio Cassette-ah chuan Exodus (Lietan group zai) ho sak ka ngaithla ṭhin a. An thiam em em mai a. Youtube-ah chuan an zai a lo awm hauh lo a. Siampuii Sailo zai erawh a lo awm a. Ngaihnobei tak maia a zai chu ka ngaithla a. “Aw Halleluiah Lalpa ropui ber” tihah chauh lo pawh hian Calvinism/Reformed Theology hnuhma lian tak a lo awm a ni tih te ka ngaihtuah ta a. Hetiang hian i han sawi chhunzawm teh ang:

1. Mihring tlukna avanga chhiatna leh rinna mit menna

L. Kalova hla tlar bul chu “Suihlunglenin rinin han thlir ila”tih a ni a. Reformed theology-ah chuan mihring hi sual vangin kan lo chhe ta a, (Total Depravity), kan tisa mit chuan thlarau lam thil leh vanram ropui kan hmu thei lo. Mahse, Pathianin khawngaihnaa min siam thar (regenerate) hnuah chuan rinnain chu khawngaihna ram chu kan hmu thei a ni.

He suihlunglenna hi khawvel thil lunglenna satliah a ni lo a, kan lo chhuahna hmun (Celestial Home) kan pan lehna tura Thlarau Thianghlimin min tihharhna a ni. Calvin-a chuan mihring thinlungah hian Pathian hriatna (sensus divinitatis) a awm a ti a, chu chu rinna hmanga tihnun a nih hian, vanram ropuizia chu kan lo hmu thei ta a ni. Chu Pathian hriatna chu khawngaihna kaltlanga rinna avanga tih nun a lo nih takah chuan kan lunglenna pawhin vanram a lo hawi thei ta a ni.

2. Beram No leh Nunna Thing: Krista Thihna Hlawhtling (Particular Atonement)

“Beram No leh nunna thing par tlanin, Hmangaihte an leng za...”

He hla tlar bik a”Hmangaihte” (The Elect) tih hi a pawimawh hle. Vanramah hian mi zawng zawng an lut vek dawn lo a, Beram No thisena tlante chauh an lut dawn a ni. Calvinism-ah chuan Krista thihna hi a thlawn hauh lo a, a thlan lawkte tana tlanna hlawhtling a ni tih kan hmu(Particular Atonement).

Thunawnah hian “Kalvaria tlanna thisen” tih kan hmu a. Chu thisen chu Pathianin a thlan tawh zawng zawngte tan a tawk (sufficient) a, hna a thawk bawk (efficacious) a ni. Hla phuahtu hian he tlanna thisen hlutna leh thitihtheihna hi a hmu fiah em em a ni! Mihring thiltih vang ni lovin, Beram No khawngaihna vanga sil fai kan nihna kha Reformed Theology lungphum pakhat a ni.

3. Pathian Faahte Chuan: Thlanlawkna leh Vawn tlatna(Unconditional Election & Perseverance)

Chang hnihnaah hian Calvinism zirtirna thuk tak a rawn lang leh a:

“Kan vannei hle Pathian faahte chuan, Krista’n min vuah tak hi.”

He “Krista’n min vuah” tih hi Unconditional Election nen a inthlunzawm tlat. Pathian hian kan felna leh kan ṭhatna vanga min thlang a ni lo a, Amah zawkin khawngaihnain A fa atan min “vuah” a ni. He vanneihna hriatna hian ringtu thinlungah thlamuanna (Assurance) a pe a. Pathianin A faa min vuah tawh chuan, khawvel hrehawmna karah pawh, “Lawmna a lo hnai ṭhin” a ti a, chu chu Perseverance of the Saints, ringtuten Pathian an vawn tlat theihna chu a ni.

4. Lawmna Kim Rawngbawlna

“Lawmna kim chu rawngbawlna hi a ni,” tihah hian he hla vawrtawp chu kan hmu kan ti thei awm e. Reformed Theology-ah chuan, chhandam kan nihna chhan hi vanram kalna tur “ticket” neihna chauh a ni lo a, khawvela Pathian ropuina tar lang tura koh kan nihna a ni tel a ni. (Soli Deo Gloria).

John Calvin-a khan “Mihring hi mahni tana nung kan ni lo a, Pathian tan zawk kan ni,” tiin a lo zirtir tawh a. Lawmna dik chu nawmchennaah ni lovin, Pathian duh zawng tihnaah a awm a ni. Thiltih vangin chhandam ni lo mah ila, chhandam tawh thinlungah chuan rawngbawl chakna a lo piang ṭhin a, chu rawngbawlnaa kan kalna chu chhandamna kan nihna tichiangtu, a “rah” (fruit) a ni bawk.

5. Thlarau Thawhpuina (Irresistible Grace in Ministry)

Chang thumna hian Reformed thlirna aṭanga Nun thlirna chiang tak kan hmu leh bawk a.:

“Min hualhimin keimahah hian thawk la...

Min hmang ang che, thlarau chhandam turin.”

Mihring hi mahni thuin rawng bawlin kan thawk ngawt thei lo a, Pathian Thlarau (Irresistible Grace) kan chunga a thawh chauhin rawng kan bawl thei a ni. Pathian chu Engkim chunga Thuneitu a nih avangin, Amah ngei chu kan chhunga thawk tur leh min hmang turin hla phuahtu hian a ngen a. Hei hi rawngbawlna hre thiamtu thinlung a ni—keimahni chakna ni loin, Pathian khawngaihna min hualhimtu zawk kha a rinchhan a ni.

6. Khaikhawmna: L. Kamlova hla hi Khawngaihna Chanchin Ṭha puanna hla a ni. Mihring chhiatna, Krista tlanna hlawhtling, Pathian thlanlawkna leh Pathian ropuina tura inhlannate a fun vek a. He hla kan sak hian, kan thlirna chu khawvel thil ni loin, Pathianin khawngaihna avanga min pek Rinna kha a ni a. Chu rinna chuan tisa mit tana hmuh theih loh “Van ram ropui” leh “Beram No” chu chiang takin min hmuhtir a, Kristian nun hlimna thuruk chu Pathian tana inpekna a ni tih min hriat nawntir a ni.

L. Kamlova hian 1930 hnu lamah hla a phuah tawh lo a. “Miin hla phuah thiamah min ngai a, phuahsak turtein min ngen ṭhin a. Pathian min pek bak hi chu ka phuah theí lo a ni,” tíín a sawi. Pu Zawnghuala hla phuah hun chhung pawh kha, 1921-1930 inkar a ni. Patea hla phuah hun chhung kha,1920-1937 niin B. Lalthangliana chuang a sawi bawk. (Mizo Literature p. 172).

1940 hma lamah khan, Mizo Kristian hla tha leh hlun ho hi an lo phuah tam zawk niin a lang. Mizoram kha ram thim tih theih kan la nih lai, Ringtu hmasa ten thil dang zawng aia Pathian chauh an thlir lai leh Pathian thu buin a sawi ang chauh chu nun innghahna tura an ngaih hun lai, Bible thu zawm tum bur mai mi an nih hun lai (I ni min pek hi. p 13 by Rev. Zairema), harhnain thlipui ang maia nun a sawi bingbihleh hunlaiah khan Mizo Hymn tih theih tur ang chu a chhuak tam ber niin alang. 1920-1940 hi Golden age of Mizo Hymn emaw, kawng danga sawi chuan, Mizo Lengkhawm zai hun rangkachakte ti emaw pawh a sawi theih ang. Kan hla hmasa phuahtute kha Pathian thlarauin a pawl a, Pathianin a hruai a, Fakna hla ropui leh chul lo tur an phuah a. Anmahniah Tinungtu thlarau khan eng a hmuhtir a, an hlate khan ram ala zau em em ṭhin.

L. Kamlova hi 1930-1984 chhung khân chawl loin Sunday School zirtirtu-ah a ṭang a. 1944 khân Kohhran Upa atan nemngheh a ni. 1968 khân Aizawl a lut a. 12th November, 1988 khân, a lung ti leng êm êm ṭhintu, Rinna mita a han thlira a lo hmuh lawk ṭhin, ‘Vanram ropui’ chu ITI veng, Aizawl aṭangin a pan ta a. (Suihlung lenin rinin han thlir ila) “Tui leh leilung reng an dinchhuah hma aṭanga hriat phak loh Pathian’ hnenah a chawl kumkhua ta a ni.