F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

TAIHMAKNA

Tukin chu taihmakna chungchang thu han sawi ila. Taihmakna chu thil ṭhaah kan ngai vek a. A dik pawh a dik. A ṭangkai lo zawng leh a sawt lo zawng pawh hian a taihmak ve theih ang em? tih pawh hi ngaihtuah theih deuh a ni. Thil ṭangkai ti tur thawk hi taima chu an ni mai ang a. Samdala thatchhiat dan te kha taihmak thlak deuh chu a ni.

Khawvel chanchin leh mi hlawhtling, ding chhuak leh an thih hnu fe pawha hriat reng hlawhte chanchin han thlir han thlir hian, mi taima te zel hi an lo ding chhuak a, thil ṭangkai an lo hnutchhiah ṭhin a lo ni. Kan mi hriat reng te, an chanchin kan sawi cham chi leh pa rawnkai deuh ho hi chu anmahni generation-a mi dang aia taima leh thil ti tak tak zel, thawk rima te zel hi an lo ni duh khawp mai. Talent hi chuan mi hi hruai theih chin a nei a, taihmakna nena a inkawp loh chu tawp chin a nei zel a ni.

Mizote hian thil kan sawi hian, hnam dang chanchin kan sawi tam ṭhin a. A ṭha reng mai a. Kan zinga mi, kan hmu ve rengte chanchin hi sawi tam ila, kan pawh zawk ang a, kan hnam pawh hi kan inngaisang leh zual deuh zawkin ka ring ṭhin a. Mizote hian mi taima tak tak kan ngah a. Mi pathum chanchin tawite tein han sawi lawk ila:

1. Rev. Dr. Zairema taihmakzia kha an sawi ṭhin. Amah hre chiangtu Bualhranga chuan, “ ..Kutke leh thluak ngaihtuahna hmanga rim taka hnathawk reng mi..a hun tawp thlenga hmasawn zawnga inzir chho reng mi..”tiin a sawi. Bible lehlin kawngah sulsutu a ni a, en nawn leh lehlin thar lamah Chief Translator a ni reng bawk a. 1985-1992 chhunga hun puma a thawhpui, Rev.H. Chalbuanga chuan, “Mi taima rumrut a ni,” a ti. Heti hian a sawi, “Tunlai angin computer hman tûr a la tam lo a, letlingtu committee hman tûrin Bible pum hi Typewriter-in a chhu chhuak vek a, Thuthlung Hlui bute phei chu vawi hnih vawi thum a chhu chhuak niin ka hria. Proof Reading neia thla thum chhûng Chennai-a kan thawh dun aṭangin a taihmâkzia ka hre chiang lehzual a, ‘Nang ang hian taima ila chu mahni tâwkah hma kan sawn ṭheuh ang’ tiin ka sawi ṭhin,” a ti. A ṭhian hlun, Rev.Dr. HS Luaia khan, “..a taima em em a, nilenga kan hna hi a tuka en theih turin a lo chhu hman vek ṭhin a ni..” a ti bawk. A taihmak dan turzia chu kan ngaihtuah thiam mai awm e. A upat lamah pawh thil zir chu a ṭhulh chuang lo a. Kum 80 ral a kai tawh hnuah Computer hman a zir hnuhnawh a. A lehkhabu pakhat, book of the year (2003) atana an thlan, ‘Kan Bible hi’ tih pawh hi ama chhut vek a ni.

2. Mizo zinga mi taima hrat khawkheng dang pakhat chu Revd. Dr. Chuauṭhuama kha a ni a. Lehkha thiam thei tak a ni nain, rambuai avangtein a sukuk a. Kum 30 pelh hnu feah Pathian thu a zir leh bawk a. Mi tam takin an nih tur ang an ni tawh ang kumah te khan lehkha la zir a ni. Taihmakna kawngah chuan a berte zinga mi a tling ang. Middle School-ah chuan Lehkha a zir nasa zual a, mahni pawl phâk tâwkah thiam pawh a thiam. ‘Kan zirlai hi hriat loh ka nei mang lo emaw tih tûr a ni’, a ti. Zirlaibu bak lehkhabu a hmuh phak chin pawh a chhiar nasa a, an khuaah chuan Library te tak te a awm ve a. Chuta lehkhabu leh chanchinbute chu chhiar loh a hleih pawh a nei lo. Chutih laia General Knowledge lama tibengvâr bertute chu ‘Hindustan Year Book’ leh R.Thanhlira ziak ‘Bengvârna Bu’ te an ni.Middle School a kal lai aṭang chuan nih tum pawh a nei ṭan ta a. Khatih lai hunah khan B.E an la tlem a; ui sa ei thluakin engineer a zir theih loh an tih hun kha a la liam chiah lo a. B.E kan neih hmasak Robula, K.Thangzuala leh Dunglena te khan an zir chhuak deuh hlawt chauh a ni. Chuvangin ani pawh khan B.E nih a tum ve a, zirna lamah pawh a tui hle a ni. Class VI kha Aizawl bial leh Lunglei bialah exam a ni a. Aizawl biala sâng ber nih tumin a zir a. Zanah rei tak tak thlengin lehkha a zir a; zingah pawh ni chhuah hma daihin a tho leh ṭhîn. An zirlai na na na chu a thiam hle a; chhut dik tâwk lo thlengin a hre fai vek a ni ber. Chutiang chu ni mah se, Drawing erawh a thiam lo. Chutih lai chuan Drawing-ah samak lem ziah hi a chhuak kum tin a. Samak lem ziah chu a zir tlut tlut a, Drawing-ah chuan 46% ka hmu. Class VI exam-ah chuan Aizawl bialah chuan pahnihna a ni. A tluk loh chu Hrangaia fapa Zotinkhuma a ni. Ani chuan Drawing a lo thiam viau mai a lo a ni.

Tleirawl mai a nihin, rambuai laiin an man a. Assam ramah, Jail-ah kum 3 zet atang a. A lo chhuak a, lehkha zir chhunzawm leh a duh si a. A nu leh pa tar lam tawh kalsan an ṭul dawn si a. A u nen kum khat lo an nei a. Ṭin 15 hmun zet an vat a. Nu leh pa tan buh kham an thar a. Synod High Scool-ah lehkha a zir chhunzawm ta a ni. Sawrkar hnathawk chungin lehkha a zir zel a. BA pawh Disntinction-ah a pass a. Pathian thu a zir a, a zir taihmak em avangin, lehkha zir sawi nan pawh “I Pu Chuau dawn em?” an ti fiam hial ṭhin. Lawmman dawn theih zawng zawng a dawn hnuin, Cambridge University-ah a zir chhunzawm a. Pastor niin, Aizawl Theological College-ah a zirtir a. Lehkhabu ṭha tak tak a ziak a. Zoṭawng Bible dictionary a siam te ngat phei hi chu, ani ang mi taima tan lo chuan tihmi a ni lo. A taihmakna leh a tawh rimna sulhnu kan hmuhte avang hian Revd. Dr. Chuauṭhuama chu a dam reng dawn a ni.

3. Synod Higher Secondary School Principal hna term hnih zet mai chelhtu (Pirncipal hi Synod Executive Committee thlan a ni a, a awlsam lo) Rozama Chawngthu hian, National Award to Teachers-2001 a dawng a. Basha Samman Award a dawng bawk a. Heng lawmman te hi dawn mai mai a har. Mi taima a ni a, pa ti thlep thlawp, ṭawngkam fel fai em em mai a ni. Drama ziah kawnga a thawhhlawk a, lehlin lamah pawh sulhnu a nei a. Mission Veng Bial Zaipawl Conductor te, Besy Choir Conductor te a ni a. Hla lam thlengin sulhnu a nei. Mizo ṭawngah chuan ‘authority’ nei kan tih theih zinga mi a ni. M.A, B.Ed, PG Diploma in Journalism a ni a. 1981 khan NIS aṭangin Cricket Certificate Course a zir zo a, Mizo zinga hmasa ber a ni. Himalayn Mounataineering institute aṭangin 1983 khan adventure Course a zir zo bawk. Pawl 6 thleng chauh zirna kawng tluang pangngaiah a kal a. A bak zawng chu hna thawh pahin lehkha a zir a ni. Lungdaiah pawl 6 a pass hnuin, Sihphirah High School a kal chhunzawm a. Harsatna avangin kum laklawhah sikul a chawl a. A inhlawh kual a. BRTF Labour-ah te a ṭang chho a. Kum 18 a nihin, pawl 8 a zir leh thei chauh a. Rethei takin a inzir a, a thawh theih apiang a thawk chho a. High School a zawh hnu chuan, VC Secretary a thawk a. Thla khatah Rs 40 a hlawh ve ta. Zirtirtu hna te, LDC hna te thawkin a zir chhunzawm zel a. Missionary-headmster hna te thawk chhoin, Synod High School zirtirtu a nihin a hahdam ve ta deuh a ni kan ti thei ang, A bei ṭauh ṭauh a, kawng bumboh tak zawhin a zir ṭang ṭang a. Kawng kha a zawng hram hram a ni ber mai a, tunlaia chhuanlam ngah ho, kan beih hram hram lohna tur chhan hre tam em em te hian a nunah hian zir tur kan ngah ngawt mai. Tichuan, a taihmakna chuan a tawpah chuan a chawi chhuak a, India ram chawimawina sangte pawh a ban phakah a lo awm ta a ni.

Mi taima chuan ama hmalam hun a thlak danglam dan leh khawtlang leh hnam tan pawha danglamna an thlen theihzia kan sawi takte aṭang khan hmu thei a. Mi taima lo erawh chuan ama tan pawh a bei tak tak thei lo a, a peih tak tak hek lo. Din chhuah duh lo hi kan awm lo ang. Mi thatchhia chuan kawng dika din chhuahna kawng a zawh peih lo a. Thil ṭha ti turin a che peih lo a. Kawng awlsam zawk a zawn phah fo. Thil dik lo tam tak hi mi thatchhia ten pumpelh an zawn ṭhin avanga a lo thleng a ni.

Mi taima lo chuan chhungkua a buaipui lo a, khawtlang a ngaihtuah lo a, ram tan a thawk tak tak thei lo. Kawng awlsam a zawng a, mi dang a ngaimawh thuai a, pawlah te inrem lohna a thlen ṭhin. Chik takin thil a ngaihtuah thei lo a, rim takin a thawk peih lo.

Nun a nih dan tur anga hlawhtlinpui tur chuan, taihmakna kan mamawh. Awmze neia chhungkua, khawtlang leh ram rem fela kaihruai tur chuan taihmak a ṭul. Mi taima te hian hnam an chelh ṭhin a, hriat reng an hlawh ṭhin a ni.