F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

KRISTIAN HLA BU THAR THLIRNA

Kristian Hla Bu edition 19-na chu 14.08.2026 khan Pathian hnena hlan niin mipui kutah a lo awm ta. Kum 1899 khan Kristian Hla Bu hmasa ber tihchhuah a ni a. 1903 leh 1904 Edition thleng khan Presbyterian Kohhranin an buaipui a. 1908-a Kristian Hla Bu chhuak chu Presbyterian Kohhran leh Baptist Kohhran buatsaih dun hmasak ber a ni a, 19th Edition thleng hian an buatsaih dun ta zel a ni.

1899-1952 chhung khan Edition 14 a awm hman. Kum 55 chhung zet mai chu solfa dah loin, a thu ringawta hla bu an hman hnuah, 1955 khan Tonic Solfa edition-in a bu pum an tichhuak. 1955 aṭang chuan solfa awma chhut a nih tak avangin 1st Edition aṭanga chhiar ṭhat leh a ni a. Chutih rual chuan, Solfa tel lo edition hi 1983 thleng khan an la chhu tho . 1952 Solfa tel lo edition kha an chhiar chhunzawm zel a ni. 1983 khan Solfa tel lo edition hi 22 a awm hman. 1955 Solfa edition kha en nawn a ni a, a bua an tihchhuah meuh chu, 1983 a ni. He edition hi tihsual a tam em em mai a, a bu tir lamah tihdikna an dah hial. Hei hi en nawn leh nghal a ni a, 1985 khan Edition thar a chhuak leh nghal. 1955 Solfa Edition kha 1st Edition niin, 1983 Edition kha 2nd Edition niin, 1985 Edition kha 3rd Edition an ti a. 2004 Edition-ah erawh chuan, a bu hmasa ber aṭanga chhut ṭha lehin, 18th Edition tiin an chhiar a, hla bu chhut nawn kha edition anga chhiar a ni ṭhin a, chu chu an tidanglam ta a ni. 2004 Edition hi tihsual a awm nual avanga ennawn niin, 2005-ah 18th (Revised) Edition a chhuak leh nghal.

19th Edition

18th Edition-a mi hla 20 paih niin, hla 70 dah belh a ni a. Edition hlui lama lo chuang tawh ṭhin dah luh thar leh niin, Mizo Kristian Hla Bua chuang reng te leh tun lai hla larte seng luh thar a ni.

19th Edition hi edition hmasa lam nena inan lohna a awm nual a. Inan lohna ṭhen khat chu Thuhmahruai lamah ziah lan a ni a, an ziah lan loh te leh ziah lan tawh ṭhenkhatte sawi nawnin hetiang hian i lo thlir dawn teh ang.

Hla thu ṭhenkhat tih danglam a ni:

(1) Sande Sikul min pêk avangin chawimawi ru (No 614): 'Sande Sikul' tih 'Sunday School' tia thlak, "vangin" tih hi "avangin" tia dah. Tin, chang 2-na tlar 6-naah hian "Sunday School ṭha tak kan nei a" tia dah a ni.

(2) Lalpa I rawngbawla min koh hi (No 437) : Chang 3-na, tlar 2-na - 'Khawvel hnehna chu ka ta a ni' tih hi a phuahtu phuah anga 'ka tan a ni' tia thlak a ni.

(3) Nang, Pathian hlauhawm tak, Lalin ro i rel (No 647): Chang 3-na tlar hmasa bera mi, “Zahngaitheitu Pathian” tih hi “Zahngaithei, kan Pathian” tia thlak a ni.

(5) ‘Ka thinlung sual bawlhhlawh hnu kha’ (No 408): Chang 3-na tlar 4-naa ‘Lo leng rawh, Van eng ropui’ tiha ‘leng’ tih hi ‘eng’ tia thlak a ni.

(6) Aw, thawhrim leh buaina piahah (No 436): Chang 1-na tlar tawpa ‘Chutah’ tih hi ‘Chuta’ tia thlak a ni.

(7) Khua a var dâwn ta a, Lalpa chi tuh turin tho ru (No 431): Chang 1-na tlar 3-na : ‘Mi rilru ngui takte pawh chu kai tho zel ang che u’ tih chu, ‘Mi rilru ngui tak tawhte pawh kai tho zel ang che u’ tiin,

Chang 3-na tlar 1-na : ‘Chi ṭha hi ṭhahnemngai tak leh rinawmin tuh rawh u’ tih hi ‘Chi ṭha hi ṭhahnemngai taka rinawmin tuh rawh u’ tiin,

Chang 3-na tlar 4-na : ‘Pathian hnenah malsawmsakna dil zelin’ tih hi ‘Pathian hnenah malsawmsakna dil rawh u’ tiin thlak a ni.

(8) Lalpa khawvel mi thim zingah (No 384) : Chang 4-na phuah belh hian awmze mumal a nei loin chang dangte nen inlaichinna a nei lo a, paih a ni. Rev P.D. Sena kut chhuak chin hi dahin Lettu aiah Siamtu : Rev. P.D. Sêna 1901-1974 tia dah a ni.

(9) Thlamuanna lawmawm chu (No 488):

Chang 2-na tlar 1-na : ‘Ka Pa in chu kan hnaih’ tih hi ‘Ka Pa in chu a eng’ tiin,

Chang 2-na tlar 2-na : ‘Ka tana buatsaih chu’ tih hi ‘In mawi leh ropui chu’ tiin thlak a ni.

(10) Ka thlarau, i Chhandamtun i hnenah (No 329) : A thunawn tlar 4-na, ‘I tan chauh ka nung ang’ tih hi ‘I thu chauh ka ring ang’ tia thlak a ni .

(11) A lo thang chhandamtu pian thu (No 98) : A phuahtu Selhranga phuah ang, 1983 edition anga dah leh a ni.

(12) Jerusalem Zion khawpui chu thlîr teh u (No 230) : Chang 2-na tlar 2-na, ‘Aw, mi an tam’ tiha ‘tam’ tih hi ‘dang’ tiin,

Chang 2-na tlar 4-na : Kalvari-ah tih hi Kalvaria tiin,

Chang 2-na tlar 5-na : ‘Dawn’ a ṭul mang e tih aiah ‘Dâwn’ a ṭul mang e tiin thlak a ni.

(13) Lalpaa lawmna in duh chuan (No 37) : Chang 2, tlar 3 ‘Ngaihdamna, inremna kan nei’ tih aiah ‘Ngaihdamnain remna’ kan nei tia dah a ni.

(14) A hmangaihnaa ka chawlhin (No 45) : Chang 1, tlar 7 Lungngaiha inchhîr avângin tih hi Lungngaia inchhîr avângin tia dah a ni.

(15) Aw, Vân lêng rual, zai thiamte u (No 94) : Chang 2, tlar 3-na Ram loh tui thiang cham dêl chungah tih hi chunga tia dah a ni.

(16) I lalṭhutthlêng leh lallukhum i rawn kalsan (No 132) : Chang 3. tlar 2 ‘Ramhnuaiah thingbuk hlimahte chuan’ tih hi ‘Ramhnuaia thingbuk’ tia dah.

(17) Vanram pan hlimte zai ru, rei a ni dawn lo ve (No 575): Thunawn tlar 1 & 3 Bang lovin zai rem rawh u tih leh Bang lovin aw zai rem ru, tih hi Sâp hlaah : Sing on oh beautiful music tih a ni ve a. “Bang lovin zai rem rawh u” tia dah ve ve a ni.

(18) Lal Isua, ṭhian duhawm ka neih hnu hian (No 420) : Thunawn bul ṭanna Hring nun a ral hunin tih hi vai sak tura unison-a dah. Chang 2-na Tlar 3-naa ‘Thinlunga’ tih hi a phuahtu duh danin “Thinlungin” tia thlâk a ni.

(19) Zaiin ka hril dâwn i hmangaihna hi, (N0 500) : ‘A tâwpna atân’ (brigde) chin zawng chu paih a ni.

(20) Chhandamtun min hruai zel la (No 182): ‘Chhandamtu min hruai zel la’ tiin Chang 1-na tlar 1-na leh tlar 6-naah te, Chang 2-na tlar 6-naah te dah a ni.

(21) Hrehawmna leh buaina piah saw (No 390): Chang 2-naa ‘India mite, Negro mite leh vai, awze tinrengten’ tih hi ‘Hnam tin, chi tin, ṭawng tin zinga, Pathian hmangaih hre loten,’ tia thlak a ni.

(22) A saw raltiang tlângah (No 246): Thunawn tlar tawp ber, Lallukhum hluah ka la chan ang tih hi a lettu leh anga, Lallukhum hlu chu ka la chang tia dah leh a ni.

(23) Mal min sawm turin(No 89) : Edition hmasaa Chang 1-na tlar 2-na, Van khuaan ro a rel tih chu tunhmaa mi anga, Van khuaan ro an rel tiin, Chang 2-na tlar 4-na, Khaw nge chhun arsi chu? tih chu Khawii nge chhun arsi chu? tia dah let leh a ni.

(24) Engkimtithei Pa Pathian (No 600): Chang 3-na tlar 2-na ‘A nulat laiin Marin a hringa’ tih chu, ‘Nula thianghlim Marin a hringa’ tia thlak a ni.

19th Edition-a an siam thar/danglam leh te chu

1. Hla, thunawn nei lo, thunawn ziah dan anga dah chu hla dang anga a inzawn tlanga dah a ni.

2. Solo/Duet chauh awmna hla a theih chinah a part dah kim a ni. Hengte hi an ti ṭha hlein ka hria. Re-harmonise a awm nual bawk.

3. Hla key sang lutuk siam ṭhat a ni a. Hla source mila solfa dah ṭhat nual a ni bawk. Hla Key pawh tunlai Tonic Sol-fa Hla Bu dang anga Key dah a ni.

4. Hla lehlin kim loh hi a buaipuitute zinga miin an lehlin kim a awm a. La dam lai zingah Zosapthara nena hla let dun te an lo awm ta.

5. No 43-na Pathian Hmangaihna ropuizia tih Upa LN Tluanga lehlin chu 18th Edition-ah khan vuak thumin a awm a. Tun edition-ah hi chuan vuak 4-a dah a ni.

6. Lengkhawm zaia sak theih ho chu lengkhawm hla key dah vek a ni a. Zai hruaitute tan a ṭangkai hle ang.

7. Edition hluia hla thluk pakhat aia tam nei zingah 19th Edition-ah hian hla 9 chu hla thluk paih ṭhen a ni a. Chutih rualin, hla pathum chu a thluk dah belh a ni. Hla thluk sawi takah chuan, KHB 15-na leh 38-na hi Barpui pathumna bul chiah (d) awm leh (d.r) awm chiah hi a danglam a, thluk hming hran daih a nei thung.

8. KHB-a ṭawngtaina tawpa ‘...kan dil e’ tih hi ‘...kan dil a che’ tia thlak vek a ni.

9. Edition hmasa lama a lettu hriat loh hriat chhuah thar a awm a (No 45). Rinna Thla zar ila tih phuahtu chu 85 Edition anga dah let leh a ni a. Zan lungngaihthlak phuahtu chu Rev. Chhawna tia dah a ni bawk a. Dr. Lalhuta Sailo thih kum pawh a lo awm ta bawk. Research pawh an ti ṭha viau tih a hriat theih.

Ngaihtuahna luahtu dang:

1. 19th Edition-ah hian tun hnai hla lar an dah tam a, an dah hma mah mah em tih tur a awm nual. Chutih rualin, hla ṭha hlun ‘Suihlunglenin rinin han thlir ila’ tihte chu a la tel lawi si lo. Hymnal a ang ta vak lo, Gospel song book pangngai a ni ber tawh.

2. A Sol-fa chhut hi Spacing leh bar inkar mumal lo a awm nual. Sol-Fa hlawm hrang, bar zât inang chiah si, inzâwn awm mumal loa chhut a tam. Heng hi siam rem theih a nih a rinawm.

3. Tonic Sol-Fa ziah dan bik pakhat - partial modulation ang chi te an rawn siam awlsam ta vek a. A nawlpui tan chuan a ṭhain, a rem chang viau. A duhkhirh zual tan erawh chuan, Sol-Fa zirlai bu ang hiala ngaih hlut a nih ṭhinna kha a bo chho thei dawnin a lang.

4. Thupui hlawm lian deuh deuha dah chhungah thupui te a awm leh a. Lal Isua tih chhungah hian No 54-83 hi Chawimawina huang a ni a. 84 aṭangin Pianna a inṭan a. Chutih a nih lai chuan, 88-na hi pianna tih turah chawimawina tih a ni. Hei hi tihsual liau liau niin a lang a, siam ṭhat thuai tur chi a nih hmel.

5. Aw, kan Pathian, i rinawmna a ropui (No 29) leh Ka nunna lal, ka khumtir che (No 252) te hi lehlin danga thlak a ni. A ṭha zawk ngei pawhin a lang. Chutih rual erawh chuan, hla lehlin an dah thar pakhat hi version chi hrang hrang awm zinga a chhe ber nia ngaihtheih an dah a. Duhtuina rilru aṭang chuan, hei lo deuh hi dah se tih a awm thei ang. Tin, No 570-na hi Edition hmasa lamah khan, ‘Ram pakhat nuam tak chu a awm a’ tih kha awm tawh a, lehlin hran daih rawn dah leh a ni a, a lo awm tawh ṭhina kha ṭul an ti lo zawk te pawh a ni ngei turah ngai ila.

6. No 613-naah hian Sande Sikul i kal ang u tia la hman a la nih lai hian, Naupang hla bu aṭanga seng luh, no 614-na hi Sunday school tia thlak a ni thung a. Hla bu khat ṭheuh ṭheuh, hla no indawt chiah, a thumal inang tlang reng ṭhin, pakhat tihdanglam a, pakhat zawk tih danglam loh hi hriat thiam a har deuh a. KHB-ah meuh chuan inang tlang (uniform) se a ṭha ber chuan ka hria.

7. Upa Lalthankima hla lehlin, Ṭawngṭai hun hlu tihah hian a phuah belh Chang 4-na hi a tel lo a. Hla ṭhenkhatah a lettu phuah belh dah tel a ni tho si a, chang 4-na hi dah tel ve ni se mi mal takin ka lo duh hle. A mawi lai ber ni hialin ka hria.

Zion daia ka lal fam hnu

Ropuiin a tho leh ta a,

Kan inpawl ṭhin ṭawngtai hunan,

Chatuan tuinungte min pe ang.

Kan leng dun ṭhin thangvansangah te

Lungngaih lawmna a lo chang a,

Hlimna a kim, Halleluiah

Thlakhlelhawm ber, Ṭawngṭaina hun

Tlangkawmna: Hla bu edition thar ber buaipuitute an thawk rim a. An hah dan tur pawh a hriat thiam theih. Kum 20 emaw zet chu kan la hman leh ngei tur hla bu ṭha tak mai an han chhawp chhuak thei hi a lawmawmin, a buaipuitute an fakawm. A hmangtuten kum tluana hla 10 vela an kualpui leh mai mai a nih erawh chuan, a ṭangkai dan tur angin a ṭangkai leh si lo ang. A hla bu hmangtuten hla tam zawk tui taka sa thei turin ṭan la ṭheuh sela a ṭha awm e.