F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

VANRAM BAWK KHA III (Vanram chu hetiang mite ta)

Lei hi nuam kan tih em avangin, vanram hi thlir har kan tifo a. kan nuam tihzawng te kalsan a, kan phur zawng te dah that a, ngil taka kal ngar ngar a ngai ṭhin. Kan lo tlu palh a, kan lo peng palh a nih pawhin, kir leh a, kal ngir ngar ngar te a ngai ṭhin. Khawvel mawina leh mahni ropui ve na te thlakhelh hleih theih a ni ṭhin lo. Chutiang zawng zawng mausam ṭhinte chuan ropuina chu an khum ṭhin a ni. Vanram bawk kha tih hi ṭum hnih kan lo ziak tawh a, a ṭum thumna atan i han ziak leh teh ang.

ZOSAPTHARA

Pu Thara, Zosapthara khan Mizoram a chhuahsan hnu khan Burma ramah rawng a bawl chhunzawm a. Khumi hnamte zinga rawngbawlin, ‘Khumi Mission’ a vuah a. A enkawl nân chuan a hlawh chhuah tangka hmun thuma ṭhena hmun hnih chu a hmang a, hmun khat chu ama mamawhah a hmang ṭhin.

A chenna leh a khawsakna chu enin a khawngaihthlak hle. Taksa thilah chuan a rethei em em, mahse, Isua Krista hming avanga rethei a ni a, thlarauah erawh chuan a hausa a ni. Akyab biala an Bawrhsap chuan a inchei dan leh a khawsakna te, a hnathawh dante a hmuhin ‘Missionary tak tak a ni e,’ a ti ṭhin an ti.

Kum 1939 tâwp lamah khan upa tak tawhin khawvêl a lo chhuahsan ta a. A thih dâwn thlengin a Mission siamte chu angaihtuah em em mai an ti. A thih hma lawkin Khumi ṭawngin hla a phuah a.

A tirhkohten Mizo ṭawngin an letling a ni-

Aw, chatuan i hming mai pawh hi

A ropui, ka awmna tûr

Hetah ni khat inhlawh ang ka ni

I mi ka lo nihna tûr.

Ka hunte chu a lo kiam ta

Ka ni a lo tla dâwn ta

Dam lai thlipui inhlap vêlin

Chatuan hmun lam an pan zêl.

A lei dam chhung hun chu Pathian mi a nihna tura ni khat inhlawh ang chauhin a ngai a ni. Nuam nuam zawk thlang theiin, sap ram hmun ropui zawk kalsanin hmun chengker tak takah a dam chhung hun a hmang zo ta a ni-vanram a thlir tlat avangin.

Vanram chu hetiang mite ta hi a ni si a.

“Hêngho hi rinna neiin an thi a, thil tiam chu an chang rih lo na a, hla tak aṭangin an lo hmu phak a, an hlut em em a. Leiah hian mikhual leh zin cham mai an ni tih an inhria. Chutiang mai an nih hriate chuan mahni ram hlun tur chu an zawng zawk tih an tilang. An chhuahsan ram kha lungkham ni se kir lehna hun remchang an hmu thei ngei ang. Ram ṭha lehzual, vana awm chu an ngai zawk a ni. Tichuan, Pathian pawhin an Pathian nih a zak lo va, an tan khua lam a lo buatsaih tawh a ni.”

Hebrai 11:13-16

CL REMA

CL.Rema IAS a tlin khan, “Ka pa, IAS ni tura ka intihsiak puite chu an pate pawh Iehkhathiam sang, University zirtirtu te hial an awm a, kei sikul pawh kal lo fapain chutiang mite ka zu elpui ve thei chu mak i ti ve em?” tiin apa chu a zawt a, “ Mak ti lo e, Pathian Chanchin Ṭhain kan thinlung min tihensak tawh alawm,” tiin a pa chuan a chhang a. IAS zawm tura a kal dawna a thlahnaa a thuchah chu, “Pathian khawngaihna azarah roreltuah i ṭang ve dawn a ni a. Pilata anga thu dik ṭan ngam lotu ni loin, thu dik ṭan tlattu ni turin ka duh che tih i hre reng dawn nia,” a ti a ni.

Lalrema chuan kum 1958 khan IAS a zawm ve ta a. Sawrkar hna kum 4 a lo thawh tawh zatve kum 2 chu IAS Service-a chhiarsakin 1956 batch-ah an dah. Assam Cadre pek a ni a. Kum 1968 thlengin IAS hna a thawk a. North Lakhimpur SDO a nih hnuin, Jorhat District DC-in a awm a leh a, hei hi Posting-ah rau rau chuan an ngaih hlut a ni. Jorhat DC a nih lai hian chutih laia Assam Chief Minister B.P Chaliha a han zina chaw chhun an ei dawnin lawm thu sawina ṭawngṭai nei turin a ding ta mai a, Chief Minister pawh chu a maimitchhing ve mai. A nunah khan Lal Isuan hmun sang ber a chang a. Khawvel Lalte hmaah a danglam chuang lo a. Lal Isua ringtu a nihna kha lantir a ṭhulh chuang lo reng reng a ni.

Mizoram buai lai khan Assam Secretariat lamah Tribal Areas Department Joint Secretary a ni a, hetah hian a thawk ṭhain a ṭangkai hle. Mizo College zirlai, rambuai-in a nanchin ho bik phei chuan an chhawr leh zual. CM hnenah te sawipuiin, anmahni ṭanpuina turin thil tam tak a tihsak a ni.

Assam sawrkara a hna chelh hnuhnun ber chu Director of Community Project a ni. Central Government-ah Defence Ministry-a Deputy Secretary Appointment pek a ni a. A Department-a a thawhpuiten an thlah fel hnuin a hna thar zawm loin a bansan a, hun puma Pathian rawngbawl zawk turin a kal ta daih a ni.

Kum 1967 khan, North Bank Baptist Mission, American Baptist Missionary te chu India ram chhuahsan tura an hriattir avangin Pu Lalrema chu anmahni puia, an rawngbawlna chu IAS ni chunga chhunzawm dan kawng dap turin an sawm a, Chu an sawmna chu Pathian kohnaa ngaiin, a hna chu 1968 khan a bansan a, hun pum a rawngbawl turin a chhuak ta a ni. A kohna dawn dan hi a ro angreng hlein a hriat. A pa rep rep viau. Banna a theh luh hian Assam Chief Secretary chuan, “You must think a hundred times before you submit this,” a lo ti a. Ani chuan, “Sir, I have done it,” ti-a a chhan hnu chuan a laksak ta a ni.

Khawvel ropuina aiin Krista kraws chu a thlang ta a, kum August ni 3, 2016 (Nilaini) zan dar 12:00-a Khawngaihna avanga amah chhandamtu, lei ropuina aia a thlan zawk Pathian chuan, a hnena hruai haw thlengin a kraws put chu a thlah ta reng reng lo a. Lallukhum hlu ber nen a thleng ta a ni.

Gospel ai pawhin IAS kan ngai sang ta emaw tihna tur khawvela kan awm chhoh laiin, Lalrema te chuan kan ngaihhlut thil te chu an lo kalsan a. Pathian pekah a tawk lo tih an hria a, an nun zawng zawngin an zui a ni.

Vanram chu hetiang mite ta hi a ni si a.

I’d rather have Jesus than men’s applause;

I’d rather be faithful to His dear cause;

I’d rather have Jesus than world-wide fame.

I’d rather be true to His holy name

PU DAKA

Zosap, Pu Dâka an tih mai, Rev.Dr. John Williams-a kha Mizoramah kum 8 (1928-1936) a awm a, Durtlang damdawi ina daktawr mumal hmasa ber a ni.

Pu Daka khan damdawi in hi a pulpit-ah a ngai mai ṭhin a. Sermon sawi mi niin a inhre lo na a, a damlo enkawlte chu ṭhahnemngai takin Pathian thu a hrilh ṭhin. Damlo na tuar a hmuhte hian a lainatin a khawngaih em em a. An na tuar enkawlte chu Pathian rawngbawlna pawimawh tak niin a hre ṭhin a; Kristian ni lo a enkawlte hian Isua chanchin leh Pathian thute ṭhahnemngai takin a hrilh ṭhin.

Damdawi inah damlo na zual deuh an awm chuan a thuamhnaw pawh hlip chuang loin a mu mai ṭhin a, an koh pawhin a kotu rualin a kal zat zat thei ṭhin an ti. Compounder Pu Khamtuala chuan, “Zemabawk nu hian ni hnih lai nau a vei tawh a, a nei thei si lo a; Pu Daka chu an rawn ko ta a; chutih lai chuan ruah thimpui a lo thleng ṭep mai si a, Pu Daka nupui chuan ‘Thlipui a lo tleh dawn hi kal lo mai rawh’ a ti a. Pu Daka lah chuan, ‘Damloin min ko a, ka kal tur a ni,’ a ti a, kein a kal ta a. Ruah thimpui pawh chu a thleng ta ngei a, thli leh rial nen a nuai a, huh hnep chung chuan Zemabawk a va thleng a, a beisei ang ngeiin damlo pawh chu a va chhan thei ta a ni. Ni mah sela, chumi zan aṭang chuan amah a khua a sik thung a, pneumonia a vei a, hun rei tak a dam loh phah a, a inpekna chu a ropui kan ti ngei mai,” a ti hial a ni.

Pu Daka chuan, “Van ka thlena kan Lalpa Isua ka hmuh hunah chuan damdawi ina thite chu ka hnathawh rah te an ni a, hei ka rawn hruai an ni, ka ti ang,” a ti ṭhin. Damdawi ina thite kha Kristian an nih ṭhin vang a ni.

Tunah chuan, Lalpa Isua hnenah muang takina chawl tawh. Leia rawng a bawl laia “Van ka thlena Kan Lalpa Isua ka hmuh hunah chuan,” ti thei khawpin vanram tan ṭhahnem a ngai kha a ni a. A tan hmun buatsaih chu changin lawm takin a leng tawh a ni.

Vanram chu hetiang mite ta hi a ni si a.

“Rescue the perishing, care for the dying,

Snatch them in pity from sin and the grave;

Weep o’er the erring one, lift up the falling,

Tell them of Jesus, the mighty to save.”

Tirhkoh Dokhama

Ringtu hmasa, rawngbawltu hmasa, Tirhkoh hmasate khan ṭhahnem an ngai a, Chanchin ṭha hrilin an zin nasa em em mai. Tirhkoh Dokhama kha, ṭum khat chu a zinna kawng sir hnai têah nghalchang a lo ding reng mai a, khua a thlen chuan chu mi thu chu paho hnênah a sawi a, anni chuan, “Silai chu keng la i kâp thlu ngei ang maw?” an ti a. Ani chuan, “Ka keng miau lo a,” a ti a. “Keng la chu i kap thlu ngei ang kan ti alâwm,” an ti a. Pu Dokhama chuan, “Ka keng miau si lo alawm,” a ti tlat! Dik tak nia a hriat loh chu rin thu pawhin a sawi duh lo a ni.

Pa titi thiam leh rilru chak tak mai a ni a. Lalte pawhin an ngaina. Zawngin Lal, Lalzika phei chuan a ngaina khawp mai. Zawngin khua a tlawh hi chuan, Lal chuan a ina leng turin a sawm ngei ngei ṭhin. Vawi khat pawh, Lalzika chuan, “ Dokham, sakei kawng kan lunga vawm zui hi sakeiin a haw hle an ti a, i awih zawng a ni em?” a ti a. “Ka pu Lalzik, tu pawhin lunga vawmzui kan haw ṭheuh ang chu,” a ti an ti.

Hrisel lo leh natna bik deuh nei a ni nain Pathian ram tan rinawm takin a thawk ngar ngar a. Rinchhan tur dang a nei lo bawk a, Pathian a ring bur. Pathian tawk tura inpeih reng thu hi a thuchah ken ber a ni an ti. A thih dawn phei chuan, a kalna tur Vanram a hmu lawk a, a thlen thuai chak lutuk chu a ṭap e an ti. Keini chuan, lei kan ngaina ta em a, Vanrama kan chan ve tur ch^n inhuamin kan khawsa ta emaw tih tur te hi a ni ta.

Dokhama chuan thlen thuai a chak vanram chu, Ni 6.8.1916 khan a lut ta a ni. Tirhkoh Dokhama a lo thih khan heti hian a chanchin an sawi “Hrisel lo hle chungin ṭhahnemngaitakin a bei a. Mizoram hmar lama in zawng zawng hi tlawh loh pawh a nei lo ang,” tiin.

Kum 1902-ah Ringtu a ni a. 1904-ah tirhkoh a ni . Kum 12 chang chang rawng a bawl a. A hrisel lo hle chungin, Mizoram hmar lama in zawng zawng a lut kim ang, an tih khawpin Pathian ram tan a thawkrim a. Pathian hmangaihnain Van eng mawia a nunna a chim pil thlengin, engkim dang zawng aia a thlan kraws chu a vuan ta a ni.

Vanram chu hetiang mite ta hi a ni si a.

Each day is like heaven, my heart overflows,

The longer I serve Him, the sweeter He grows.