F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

KOREAN WAR-AH MIZOTE

Hnam upa leh hlun tak mai, hnam dang (Japan etc)te pawhin an awp reng tawh thin, Khawvel Indopui Pahnihna tawp hnua Chhim Korea leh Hmar Korea inti a, ram pahniha   inthen hrang ta, Korea ram pahnih te hi an inngeih lo hle mai a. Hetianga an awm chhoh chhan hi cold war nghawng chhoh kal zel a ni. 

1950-1953 chhung khan Chhim Korea leh Hmar Korea ram te chu an indo a. Hmar Korea lam kha Communist lamin an tanpui a. Chhim Korea lam kha, US leh United Nations ram thenkhatte’n an tanpui a ni. Gen. Douglas MacArthur te, Gen. Matthew B. Ridgeway-a te hoin Chhim Korea lamtang sipai hi an command a, Hmar korea lam hi Gen. Cho Yong-gon te, Peng Dehuai leh Gen. Georgy Melenkov te’n an command a ni. Chhim Korea ram leh anmahni tanpuitute hi sipai nuaih 9 leh sing 7 vel an ni a. Hmar Korea ram leh anmahni tanpuitute hi sipai maktaduai 1 leh nuai 6 vel an ni.

He Korea ram pahnihte indonaah hian, India pawhin Sipai Battalion khat a thawh ve nghe nghe a. Chhim Korea Chhim ram lam tanpuitu zingah an tel. India ram atanga sipai kal zingah Mizo tlangval 10 chu an tel ve. Korean War-ah pawh mizo tlangvalte an lo tel ve hi a chhinchhiah tlak hle.  Chung mite chu, 
1. Sub. R. Lalchhana
2. Jem. Thangzuala
3. Nk/AA Kapthianga
4. Nk/AA Thuama
5. NK/AA Thuampauva
6. NK/AA RL Biaksanga
7. L/NK/AA Sangluaia
8. L/NK NA Zadinga
9. L/NK/AA Huliana
10. L/NK/AA Khuanghlira
R. Lalchhana hi, Jemader atanga Subedar-a kaihlim a ni. 

Anni hi 60th Parachute Field Ambulance zinga mi an ni a. Kum 3 leh a chanve chhung zet Korean War-ah hian bei vein, Mili­tary Unit zinga awm rei ber an ni. Thlawh­na atanga Para­chute hmanga zuan thlak thiam chungchuang an nih avanga Korean War-ah hian tirh an ni. Hengte hi a chhinchhiah tlak hle. An Battalion Havilder Major R. Lawma, a hnua Hononary Captain kai ta kha, kal ve tur a ni a. Parachute zuan nuam ti mi a ni a. Tumkhat an parachute zuang chu a zuan sual avangin a ke a tinaa a kal ve an remti ta lo a ni.

Kopyong Luipui kam inkahnaah, China beihpui thlak avangin mizo tlangvalte hi a tangkhang pawlah an tel a. Ration supply a chhe si a. Hrehawm an ti hman hle a ni awm e. Chumi hmun atanga an inthiar chhuahna lamah chuan, Tlang panga puk pakhatah Tangkawngin kua a lo nei a. A sa ei an duh si a. A lut chhuak tur an chang ta a. Ramhnuai lam atanga a kuaa lut tur an hmu fuh ta hlauh mai a. An zinga pakhatin a han man a. A meiah a pawt a. A pawt hneh ta si lo. Mi dangin an han pui a. An pawt laih laih a. Sub. Lalchhana chuan a han pawt ve ta a. Ani hi Theiriat tlangval lian leh chak a ni a. Tangkawng chu a lo hah ve lutuk tawh a pawh a ni anga, a pawt hneh leh  lutuk a, amah chu hnunglama inbingbilet tawp tawp khawpin a pawt chhuak ta a. Mi dangin lo dawm hman lo se chu thui tak a lum hial ang. Tangkawng sa chu an han puah a, sap, vai leh korean ho pawhin chaw kaw puar hmu lo rei an ni bawk a, an ei duh theuh mai si a. Tlem te tein an insem thei chauh a ni. Korea Indona hmunah hian hun harsa leh hmun harsa tak takah tel ve zelin, an hmabak chu chhuanawm takin an hlen thei hlawm a ni. 

Korean War-ah hian khatih laia US President Harry Truman-a pui khan, Atom Bomb hman mai kha a tum hman thut thut a ni awm a. Chumi hlauthawng chuan, British Prime Minister Clement Atlee kha US-ah a zin vat a. Truman-a chuan, Atom Bomb a hman loh tur thu a lo hrilh chiang ta a. Atlee chuan, ziaka pek a phut nain, Truman-a chuan a pe duh bik lo a. (David McCollough hian, ‘Truman’ tih bu a ziak a, Harry Truman a chanchin a ni a, a ngaihnawm viau mai) Hemi hnu hian, Atlee hian French Prime Minister Geordes Bidault-a nena phone-a an inbiaknaah, American hoin Asian ho nunna an hlut lo riau a a hriat thu a sawi nghe nghe. 

American ho hian, Yellow Bastards tiin Korean ho chu an sawi a. An hmusit thawkhat hle a ni. Atlee-a’n, "American hoin, khawchhak mitmeng mam ho nunna an hlut loin thah mai mai pawi an ti lo," a lo tih kha thui takin a dik. 
Indo tawp hma kum hnih chhhung khan, North Korea lam hi America hian a bomb bur bur a. Napalm bomb hial pawh a hmang. North Korea khawpui zawng zawng, an tuikhuah lian nen a chhu chhia a, chumi tuikhuah lian insah chuan tui lian a siam a, an ram hmun tha lai tam tak leh in tam tak a len chhia.  North Korea hi chhut chhiat vek a tum hrim hrim emaw tih tur a ni a. Tun thleng hian N. Korea sawrkar hian United States hi a huat phah a. A hmelma en reng a ni. 

Korean hnam hi hnam vanduai tak an ni a. Harsatna tam tak an paltlang a. Ram pahniha thenhranin an awm a. 38th Parallel-ah an inthen a. An inthenna zai zaiah hian 'No Man's Land' an tih chu a awm bawk a. Hei hi Chhim Korea ram chuan Tourist spot pawimawh takah an hmang. Indopui pahnihna hnua Korea ram chu ram  pahnihah then an han ni chu, a tirah chuan Chhim Korea ram hi a hnufum  zawk a. Gen. Park Chung Hee-a’n thuneihna a kutah a han la a. Ram a han kaihhruai takah chuan, khawvela ram changkang leh zahawm ber pawlah an chhuak chho ta a. Hmar Korea ram erawh chuan, 1950 chhoa an dinhmun kha an la kalsan mumal ta lo a ni. Hei hian hruaitu lu pawimawh zia a tarlang. Korean War atanga tun thlengin, Kim Il Sung, Kim Jong-il leh Kim Jong un-ate putu ho chauh hotu an la nei. Mizo fate hi kum zabi 20-na tir lam atang kha chuan, khawvel hunpui pawimawh tak takah hian kan lo tel ve fo mai a. Hengte hi thangtharte hian kan ngaihtuah vak lo. Kan hnam chanchin kan hre lo hle a. Kan chet vel dan te hian sawichhawn a hlawh lo hle thin. 

Kan hnam chanchin ngaihnawm zia leh chuan tur kan ngah ziate hi kan ngaihtuah lo hle thinin a lang.  Hemi kawngah ngat hi chuan nasa taka kan harh thar angai. Hnam naupang te mai, Khawvel eng hmuhna la rei lo tak kan nih vei nen, Lalpa Pathianin mal min sawm a; Tlin lohna leh thatlohna tam tak kan nei chungin hnam angin kan din a la phal a. Hnam vanduai leh awp beh tawk zing tak tak, Korean te, Vietnam hnam te anga kan tawrh peih a, hmalam kan thlir reng chuan, hnam zahawm tak kan la ni ang tih hi ka rin phah tlat nghe nghe. Chu’ng atan chuan, mizo tlangvalte’n khawvel inlumletna hrang hranga ‘role’ kan lo play tawhte kha, kan hriat thara, kan hriatreng a, tun aia vak chhuak tam a, khawvel daidar a, kan tawnhriat leh thiamna chhar tharte nena kan rama kir leh a, kan hnam ke chheh remna atana hmang tangkai tura kan tan angai a ni. 
‘Khua a sang ta hle,
Khua kan tlai ange,
Tunah hian I kal ang u’