F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

NARCISSISM

Tunlai hunah hian Sherlock Holmes-a hi awm ta sela, tih ngaihtuahna hmanga TV Series an siam pakhat, Elementary tih CBS tih chhuah Episode pakhatah chuan, Sherlock Holmes-a chuan heti hian a ti a, “Social media rawn vung chho hian, chhuan thar zingah mahni leh mahni inngaihzawnna (Narcissism) a rawn tipung a, an thlalak ruak deuh lek lek te pawh vantlang en turin an chhawp chhuak ta a. Arawn-in a mei a han tiparh vel, amahin nuam a ti a chutih ruala amah sehtu turte a ko ang deuh hi an ni,” tiin. A dik ka ti. Narcissism chungchang hi ka ngaihtuah chhunzawm ta a.

Greek thawnthu-ah Echo-i leh Narcissus-a kan hmu a. Echo-i chu lasi nula hmelṭha tak mai a ni a, ama aw chu mawi a tih em avangin a ṭawng tam em em mai, a ṭawng deuh reng mai a ni. Ni khat chu Pathian nu Juno-i nen an inhmu a. Echo-i ṭawng tam lutuk chu Juno-i chuan a ning ta a, ngawi turin a ti a. Mahse Echo-i chuan chaltlai deuh khan pathian nu chu a chhang let a. Juno-i chu a thinrim ta hle mai a, “Ka hrem dawn che a ni - Aw i nei tawh lovang; i ṭawng thei tawh lovang a, i ṭawng theih chhun tur chu mite thusawi tawp lam zel i sawi chhawng thei chauh ang. Kal la, tlanglamah te khian han biru rawh. Miin an ko che a ni loh chuan rawn inlan tawh reng reng suh,” a ti ta a. Lungawi lo takin Echo-i chu a kal ta a. Tawng a han tum a, a ṭawng thei ta reng reng lo mai a, mi ṭawng a hriat chauhin a ṭawng ve thei a, chu pawh chu an thusawi tawp lam chauh a sawi chhawng ve thei a ni.

Ni khat chu tlangah chuan tlangval hmelṭha deuh mai Narcissus-a hi a lo kal a. A ngovin a piante chu a nalh em em mai a, a hmelte chu lasi nula te ai mahin a ṭha zawk bawk a. A sam dum hlap mai chu a kir deuh chhap a, a mit te chu a meng fiah kak mai a ni. Echo-i chuan thing phen aṭangin a lo enthla a, hmelṭha a ti em em mai a.

A hmangaih nghal ta tlat a. Narcissus-a chuan hmangaih let ve se a ti hle. Mahse, engtin nge a inhmuh tir theih ang, Juno-i khan miin an koh chauha inlan turin thu a pe bawk si. Echo-i chuan tlangval chu a zui zel a, Narcissus-a chuan a hnunga thawm a hriat chuan a ding a, a han hawi vel a, tumah a hmu si lo, a kal leh ta a, mah se, tu emaw hian zuia a hriat tlat avangin a ding leh ta a.

“Tunge ni?,” a han ti a. “Ni” tiin Echo-i chuan a chhang a. Mi thusawi tawp lam chauh a sawi ve thei tawk a ni. “‘Tunge i nih?,” Narcissus-a chuan a ti a, tumah a hmu si lo. “Nih” Echo-i chuan a lo ti a. Narcissus-a chuan thinrim zetin ‘‘Mi nuihzat suh, lo kal la rawn inlan rawh,’’ a ti a. “Rawh,’’ Echo-i chuan a ti a, hlim takin a rawn chhuak nghal a. Mahse Narcissus-a chu a lo thinrim em em si. Narcissus-a hi a fing vak lo a, Echo-i chuan a nuihzat niin a hre tlat a. Echo-in hmangaih hmel taka han melh a, kuah a han tum pawh chuan a nam sawn dawrh a.

“Mi i nuihzat thawm kha ka hre reng alawm, nga tinge mi i hmangaih der tak vel ni. Mi i nuihzat ber a nih hi. I ṭhiante pawh thingphen vel aṭang sawn an lo nui ru ta ve ang. Kal bo rang rawh,” a lo ti a. “Rawh,” Echo-i chuan a ti sep a, lungngai takin a kal bo ta a. A rilruin chu tlangval chapo tak chuan hmangaih em em mah se amah hmangaih let ve tur ni si lo nei ve sela, hmangaihna dawn let ve loh nat theihzia hre ve sela a ti hle a.

Narcissus-a chu a kal zel a, nakinah chuan a tui a hal ta hle a. Tui fim deuh mai hi a hmu a, in tumin a han bawk a. Tuiah chuan ama thla hmelṭha em em mai hi a zuk hmu a, mahse ama thla a ni tih a hre reng reng lova, tui chhung aṭang chuan lasi nula-in a rawn en chho ni hian a hre tlat mai a. Ama thla ngei mai chu a hmangaih ta em em a, “Lasi nula, i van hmelṭha teh reng em! Tui aṭang khan lo chhuak la inkawm ang,” a ti ta mawlh mawlh a. A ṭawng lai chuan tuia a thla chu a ṭawng ve hian a hria a, mahse, a thawm a hre si lo.

Tui a zuk khawih chuan hmel chu a bo daih zel a. Tui chu a chet loh thlenga nghakin, a zuk bih a, thla chu a zuk nuih a, a lo nui ve a hmuh chuan a lawm em em mai. Lo chhuak turin a thlem ngawih ngawih nain, a lo chhuak duh lo.

Echo-i ve thung khan Narcissus-an tu emaw a be mawih mawlh chu a hmuh chuan tunge a biak tih hriat tumin a rawn bih a, amah Narcissus-a thla tuia lo lang chu a hmangaih a ni tih a hriat chuan hrilhfiah a chak em em a, mahse a thusawi tawp lam chauh a ṭawng theih ve chhun a ni mai si. A lungngai ta em em mai a. A chhan chu a duhthusam ang ngeiin Narcissus-a chuan amah hmangaih let ve thei miah lo tur ama thla tuia lang chu a hmangaih tak tlat vang a ni.

Tlangval chuan tui chu a kalsan thei ta reng reng lo. Nileng zankhuain a thla chu a en char char a, a be mawlh mawlh reng bawk; zan thla engah te chuan a thla chu a thlir vawng vawng reng a. Ni tam a liam pawhin, Narcissus-a chu tui bulah chuan a bawk tlat a. Engmah a eiin a in ta lo. A han ṭap ṭhin, mahse tuia a mittui far chuan a thla chu a tih bo zel avangin ṭah pawh a ṭap ngam ta lo. Lasi nula nia a ngaih chu a kal bo a hlau ngawih ngawih a ni.

Narcissus-a chu a lo cherin a lo dang ta em em mai a, chutiang zel chuan tuia thla lang chu a awm ve zel avangin pawi a ti em em a. Echo-i pawh khan hrehawm a lo ti ve ṭhin. Narcissus-a chu a thi thuai dawn tih a hria a, a hrilh thei bawk si lo.

Tuk khat chu, ni a lo chhuah chuan tlangval hmelṭha tak kha a lo thi reng mai a. A hmel chu a la ṭha em em mai a, Pathiante pawhin an khawngaih em avangin a ruang chu pangpar mawi deuh mai var sar si-ah an chantir ta a. Tun thleng hian Narcissus pangparte chu tui bulah an la ṭo a ni. Echo-i ve thung kha a lungngai ral raih a ni. A aw chauh hriat a ni tawh.

Kha’ng kha Echo-i leh Narcissus-a chanchin chu a ni. Anmahni an inngaihsan leh an indah pawimawh em avangin an tuar a, an nih tur an ni pha loin, Narcissus-a phei chuan a thih phah ta ṭhak a ni.

Tunlaiah hian Narcissus-a leh Echo-i te ang maia mahni inngai sang a, mahni inngai zawng, engkim laipuia mahni indah chi hi kan tam ta hle niin a lang. Chutiang chu, Narcissism an ti! Huho thlalakah pawh mahni inzawng hmasa chat chat, chanchinbua kan thuziak a lo chhuah pawha mahni article chuanna lai bih hmasa leh chat chi kan ni!

Kan narcissist tak hlawm em avangin, social media company lian hian an rawn hre chat a! Dawhsan min chhawp sak a, an hausak thur thur phah ta a nih hi.

Social media-a kan khawsak dan te, kan nitin nunphungah pawh mahni hi kan indah pawimawhin kan inngaisang em em a. Mi dangte pawhin, min ngaisang se, min ngai pawimawh se kan ti a. Kan tal vel nasa ṭhin a nih hi! Mahni kan inngaihsan anga mi dangin min ngaih pawimawh loh fo avang hian insecurity kan nei emaw tih tur a ni a. Social media-ah te hian mi awm ṭha lai emaw, an thuziak tarlan emaw, an engemaw tihna thilah te hian ṭawngkam mawi lo leh zahawm lo fahran mai, dengkhawng tak tak hian kan vawm luih luih fo.

Kan thu post ṭhin te, kan thlalak post ṭhin te, mi dangten min en dan tura kan beisei dante hi en ila, kan ‘narcissist’ zia a lang. Mahni kan inngaizawng em em mai a ni. Hemi avang hian bum tawk leh tawh sual tawk pawh sawi tur kan awm nawk tawh bawk! A pawi tak zet.

Mi thiamte sawi dan chuan, narcisist te chuan-

1) Mahni an indah pawimawh chung­chuang

2) Thil reng rengah an chanvo ve tur reng awmin an hria a, mi ngaihsan khel reng rengin an khawsa

3) A taka thil ropui tih (achievement) nei chuang si loin, mi aia sang anga awm an tum

4) An hriat bak hria leh thiam anga lan an ching.

5) Hlawhtlinna, thuneihna, thiamna, mawina leh kawppui tha chungchuang vel ngaihtuah reng rengin an khawsa

6) Mi chungchuang bikah inngaiin, an tlukpui nia an hriatte lo chu an kawm peih lo

7) Mi duhsak bikna an beisei a, mi dangte erawh chu, an beisei ang thlapa awm turin an duh

8) Mi dangte thatna remchanga laa an duh zawng neih an tum thin

9) Mi dangte mamawh leh rilru put hmang hriatthiam tumna emaw, hriat­thiam theihna an nei lo.

10) Mi dang er leh el reng rengin an khawsa a, mi dangte pawhin an erin an hria.

11) Engkim mai a tha ber vek neih an tum, car, bike, etc. an ti.

Hetiang mahni inngaizawng chi ho hi chuan, sawiselna nia lang hlek hi an haw viau zel. Miin an ngaihsak lo deuha an hriat chuan, an tei thei lo thuai a. Mi dangte nena inlaichinna kawngah pawh harsatna an nei a, an titau awlsam. Mi dangte chungtlak emaw, thinrim leh an khuma an aia chungnung zawk anga lan an tum ṭhin. An rilru puthmang an thunun thei lo fo a, an ang leh hluai ṭhin. Social media-ah te sawi awm loha ngaih sawi pup pup an ching a. Thil inthlak danglam an hmachhawn thei lo fo. An lunghnur viau loh leh an rilru puthmang (mood) a inthlak thut thut a. Mi hriat loha zah rukna, tling lo tihna leh kim loa inhriatna te neiin, depression an nei awlsam bik niin mi thiamten an sawi bawk.

Mahni inngaizawng (narcissist) reng reng chuan, anmahniah dik lo a awm tih hi pawm har an ti a. Doctor pan an hreh ṭhin. ‘Doctor pan mai hi a ṭha ber erawh chu a ni’, tiin mi thiamte chuan an sawi.

Mahni inngaizawng chi ni lem lo sipai pakhat chanchin kha a ngaihnawm ka ti! India a han independent a, India sipai hotu ber General of the Indian Army thlang turin an han ṭhu khawm a, Prime Minister Nehru khan, inhmuh­khawmna chu a kaihruai a.

Ram hruaitute leh sipai officer te chuan, tunge chu mawhphurhna chu an pek ang tih an ngaihtuah a.

An sawiho lai chuan, Nehru chuan, “British officer zing aṭangin ruat ila a ṭhain ka hria. India mite zingah han ruat theih tur awma tawnhriat ngah hi kan la awm loin ka hria” a ti a. Nehru thusawi chu an pawm ṭhup mai a. Tunge Prime Minister rawtna chu hnial ngam ang le? Sipai hotu pakhat chuan, “Ngaihdan ka nei e, ka pu” a rawn ti ta a. Nehru chuan, “Aw, tlangval, sawi ta che,” a ti a. Ani chuan, “Ka pu, ram leh hnam kaihruai tur pawhin experience nei kan awm chuang lo a. PM atan pawh British mi kan ruat ve kher dawn em ni?,” a han tih chuan, inhmuh khawmna hmun chu a reh ta ṭhap a. Nehru chuan, “Indian Army General hmasa ber ni turin i inpeih em ni?” a ti ta a. Hun rangkachak a nei a, “aw” tise chu, India Sipai General hmasa ber a ni ang. Ani chuan, “Kan zingah thiamna leh theihna sang, talent nei ṭha, Lt General Carriapa a awm alawm, ni rawh se” a ti ta a. PM thu hnial ngam sipai officer, Lt General Nathu Singh Rathore, Indian Army Lt. General hmasa ber a ni zui ve ta bawk. Duhsela chu Indian Army General hmasa ber ni thei tur khan, mi dang a rawt hi a ropui hle.

PM rawtna pawh hnial ngam chu amah pawh hi a nep lo ang tih a chiang. Amah aia ṭha zawk tur a hmu thiam a, chanvo ṭha a kian phal bawk a, ram leh hnam tan chuan, ama ropuina leh sanna tur dahṭhain, amah aia phu zawka a hriat chu a rawt mai a ni. Tunlai mi chuan, kan tih ve hmel vak lo.

Mizo khawtlang nunah chuan, ‘A ni zawk hi le,’ kan ti ṭhin. Chumi chu kan kalsan thui ta hle. Bible chuan, “A theih phawt chuan, nangmahni lam tal mi zawng zawng nen inremin awm rawh u,” (Rom 12:18) tihte, “Elrel leh inngaih­hlut avanga mi tinin inngaitlawm takin mahni aiin mi dang ṭha zawkah ruat ṭheuh rawh se,” (Phillipi 2:3)titein min hrilh. Baptistu Johana pawhin, “Ani chu tlatlum tur a ni a, kei erawh chu lang tur ka ni,” tiin Lal Isua chungchang a sawi. ‘Nangmah i inhmangaih angin, i vengte i hmangaih tur a ni,” tih hi thupek ropui ber dawttu tiin Lal Isua pawhin min hrilh bawk.

Mahni inngaihzawn lutuk hi a ṭha loin a hrisel lo a, tawrh tur a tam a, a Mizo lo a, a kristian lo. Mi dangte dah pawimawhin, chen pui nuam ni turin, Mizo takin, Kristian takin i nung ang u.