F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

LUSHAI SCOUTS

Indopui Pahnihna a lo chhuah khan, Jack Longbottom chu, Sipaiah koh kir a ni a. Sargeant rank pek niin, Coldstream Guards zingah training petu a ni. Dunkirk (1940-ah British sipaite leh an ṭanrualpuite France ram aṭanga England-a an tawlhkir) hnuah chuan, Indona hmuna kal a duh ta zawk a. Sandhurst aṭangin Commi­ssioned Officer niin, West Yorkshire Regiment zingah a tel ve ta a ni.

Jack chu First Burma Campaign,1942 khan Brig PC Marindin-a (Lushai Brigade Commander ni zui ta) hnuaiah Adjutant a ni a. Heng hunlai hian Military Cross a dawng nghe nghe.

March 1944 khan Jack-a chu Mizo­rama kal vang vang a, rawlrala che tur sipai 400 zu la a, train nghal tura tih tirh a ni a, chung a mi kaihhruaite chu Lushai Scout tia hriat zui an ni. Japan sipai te chuan, Chin Hills-a Tiddim khua an thleng tawh a. Kohima leh Imphal bawrah an inbei ulh ulh tawh a. Lushai Scouts te chu, guerrilla anga hman tur mah ni se, sipai pangngai (regular troops) ang chiaha train tur an ni, tiin Brig PC Marindin chuan thuchhuah a siam bur mai. Ramhnuai Indona bik thiam em em a, hmanraw awm mang lo a che sawn zung zung thei tura train tur an ni. Kawng danga sawi chuan, tunlaia ‘Special force’ kan tih ang hi an ni ber mai.

Jack-a chuan relin ni 10 a kal hnuah ke tea kalin, Aizawl a thleng a. Assam Rifles hoin training an lo pek mek sipai platoon khat a zu hmu a, Sipai lak belh turin Biate a pan zui ta a. A tir lam chuan, chutianga sipai pawl thar han din chu, hotu lian lamah remti lo an awm a. Mahse, an kaltlang pui ta tho. Brig. Marindin phei chuan, Lushai Scouts chu “Slim’s Own” tiin a sawi ṭhin. Gen. William Slim-a khan a duh em em ṭhin.

Mizo tlangval te chu kum 18-20 inkar an ni a, indo tura han train te chu an phur em em mai. Ramhnuai a piang leh seilian an ni a. Ramhnuaia chettlat chu an pianpui ve reng a ni a, an awlsam hle. Tlangvalte chuan an pawl chu an chhuang em em a, Jack Longbottom-a chuan, an hotute-ah rinna nei turin a chher a; a pawimawh ber chu, anmahni inrin tawkna nei tura a chher kha a ni.

May 1944 chuan, Lushai Scouts te chuan, Chin Hills-ah patrolling an nei ṭan der tawh. August 1944-ah Kaptel khuaah Company khat chu kal tur an ni a. Fur khawchhe karah mel 80 lai kein an kal. ‘Tui’ Lui an thlen chuan, an kal kai thei ta lo; Lei indawh kai chu a lo chhe vek a. Thing kit a mau sat chawpin, lei an dawh kai a, an thlen hun tura ruahman angah Kaptel chu an thleng thei.

Inbeihna an hma­chhawn pahnih khat han sawi ila:

Suangpi khua-a Japan Bunker luh­chhuah thu: Subedar Ralkapa hoin Suangpi an bei a. Platoon khat (sipai 38) an kal a, Zing dar 2-ah an bei ṭan ta a. Japan ho tawmkhurah chuan Sub.Ralkapa chuan grenade a han vawm lut zauh a. Japan santiri khan thingpui a lo in a ni awm a, puakrang a rawn chuh a, mahse an lo lak khalh hman. An han in vaw rawk rawk hlawm a, santiri pa chu an vit hlum a. Japan lam chu an tawlh zel a, a thlangah chuan bunker ṭha tak tak hi an lo la nei a, bomb an vawm leh, an vawm fuh thei lo hle. Rfn. Sangkaikhama chuan, ‘Ka pu, loop hole-ah bomb ka zuk thun anga ka zuk luhchhuak tange,’ a ti a. Sub.Ralkapa chuan grenade chuan a han vawm a, a puah veleh Sangkaikhama chuan an tawm khurah chuan grenade a thun a, Japan ho chu rak chul chungin an lo tlan chhuak a, chung ho chu an lo kap ta zawt zawt a.

Japan sipai chu an tawlh hret hret a, chu veleh Sub.Ralkapa chuan, ring tak maiin, “Mizo tlangval advance Japan hmaah kan zam ngailo,” a han ti tuar tuar a, haw hawa beiin an nawr zui a grande in an vawm a, silaiin an tlir zawih zawih a, Japan ho chu an thi mang ta deuh thaw a, tlem te chu tlan chhuak awmin an hria. Bunker an lak fel hnu chuan an han inen vel a, mi 4 chu hliam an awm ve a,thi an awm lo. Hliam te chu– Hav. Thangkhawzama, Hualrokhuma, Thangruaia leh Hrangdawla te an ni. Japan thi chu an en vel a, mi 14 chu an hmu thei. Hliam an awm nual bawkin an hria a, chungte chu an insaseng thei a ni.

Sub. Ralkapa chuan huaisen zual leh che ṭha zual Sangkaikhama leh Lalfela te chu a recommend angin huaisen chawimawina tangkapui M.M. (military medal) an hmu ve ve.

Kutlawnga Japan sipai nena insual thu: Japan ho nen hian intawh chang te an nei fo ṭhin a. Japan sipai te nen ṭumkhat chu Lushai Scouts te chu an intawk thut mai a, LMG Pu L.Nk Chhawnlova leh Japan sipai sa ṭha nel nawl chu an insual ta chiang chiang mai a, Chhawnlova chuan a samah a han kek dawn ṭhin a, a sam a tawi a, aman nghet thei lova, LMG Pu te hian inven nan puakruk an pai ṭhin a, Chhawnlova puakruk chu Japan sipai hian laksak a tum a, chutia an inchai lai tak chuan Japan sipai dangin Chhawnlova kheimitah a kap a, a che thei ta lo a. An section commander Naik Pachhunga chuan rawn kal chilhin, Chhawnlova sual lai Japan sipai chu chuktuahin a kap hlum a, Chhawnlova chu an chhanchhuak ta a, hmun muang lamah an kalpui ta a, Indo laia hmelma nena kut ngat a insual kan hriat theih chu, Chhawnlova chauh hi a ni awm e. Military medal an pe nghe nghe.

Ka nu-in hnungtawlh turin min hring lo: Lungshe khuaah Japan sipai nen an inbei a. Jem. Sawithanga hovin Lushai Scouts te chuan an bei a, Tursing bul behchhanin an kap char char a, reife an inkapa Japan silaimu lah chuan an ke bul te chu a verh siah siah mai si, an bul te chu a thawi thiak thiak mai si, chutiang karah chuan him takin an chhuak leh tlat ṭhin.

Hemi tum hian, Rifleman Zotawna Maite khua chu a thi. Rfn. Zotawna hi LMG pu a ni a, Japan ho awmna runpui chu a puak rang chuan a tlir reng a, han hmuh mai theihah pawh tam tak a kap hlum. A tirah chuan bawkkhupin a kap a, bawkkhupa kah chu duhtawk lovin a ṭhingṭhiin a kap zui. Japan ho chuan puakrang awmna chu an ngaimawh ber a, hual tum niawm takin a sir thlanglam aṭang tepawh chuan an rawn kap ta a. An ṭhian ten, “Kan awmna a ralmuang ta lo, tanhmun zawngin i tawlhkir deuh ang aw,” tiin an tawlh kir deuh a, Zotawna chuan, “KA TAWLH DAWN LO, KA NU IN HNUNGTAWLH TURIN MIN HRING LO,” a ti tlat a. A silaia a kah char char lai chuan a awmah tak an rawn kap fuh ve ta a, ka pawh chhawn lohvin a hmunah chuan a thi zui nghal.

Zotawna ruang hi a tuka hlawm leh atan an in sa seng san a. Hnahthelin an khuh a. A tuka an va en leh chuan, Japan hoin a ruang chu an lo hlawm a. A thlan tur thuk vak loa laiin an lo phum diam a ni.

Hetiang khawpa mizo tlangval tana chawimawina ropui hi a awm tawh awm lo e. Mi huaisen chuan mi huaisen vek an zah ṭhin. Japan ho hi, hnam huaisen leh kawlhsen em em an ni a. Anni tluka huaia an ngaih chu an tlukpui enin, an zah ṭhin a, Zotawna hian Japan ho ngaihsanna leh zahna a hlawhchhuak pha a ni.

Red Indian ho khan, mi huaisen leh ralhrat leh tuarchhel te chauh an zah ṭhin an ti a. Indonaa an mi thah pawh nise, an huaisen phawt chuan zah takin an ruang an hlawmin, an chanchin an sawi zui ṭhin. An thah zawh loh phei chu, amah bei turin a hranpain an thawkchhuak ṭhin. An huaisenna fiahna atan mi huaisena an ngaihte chu an hmang ṭhin. Mizo tlangvalin hmelma ralhrat hnam te zahna hlawhchhuak khawpa indona a hmachhawn hi a ropui hle a ni.

Lushai Scouts ho hi an huaisenin, an ral hrat khawp mai a. An CO-in anmahni fuihna atana "Zam hauh loh tur," a han tihte chu, amah pui hi a zam emawni le an ti duh chauh a ni. Japan ho nen ṭumkhat an intawn chilh tumin, Sub Thanmawia chu Japan pakhatin a kah thelh thuak a. "E e e chutia mi tih vei le," a tia, a kalchilh lawk a, a kap hlawm tawp mai a ni.

Zotawna ruang, Japan ho lo phum sa chu an phawrh a, zana tlaivar puiin, Lungshe High School bulah Sipai chawimawina famkim nen an phum ta a ni.

Saizang leh Kum Vum Tlang beih thu: September thla tirah chuan Lushai Scouts te chu, Manipur lui ral leh lamah an awm tawh a. Mi 120 zet niin, chin puak phur 50 an awm bawk. Tiddim kawng bula inkulh Japanese sipai rual chu vawi tam tak hlawhtling takin an va run (raid) a ni. September, 7-8 1944, khan Scouts zinga mi ṭhenkhat chuan, Mel 15 zet kea kalin, tlang chunga inkulh Japanese artillery company leh Platoon Outpost inkarah an va in zep a. Khawvar dawnah Japanese ho chu an bei thut a, thi leh hliam pakhat mah awm loin an kalna ngaiah an kir leh.

Japanese ho chuan, chutianga rawlrala beihna an tawk fo mai chu, an awm a ti nuam lo hle. Sipai Platoon ṭha ber mai Saizang khuaah an dah ta a. Lushai Scout zinga chin ṭawng thiam pahnih chu, chin mi anga incheiin chawhmeh zuarin Saizang khuaah chuan an va kal a. Japanese ho awmdan kim chang chu chipchiar takin an va hria a. An awmna hmun leh an ralveng indah dan zawng zawng chu an va hre kilh kelh a. Chumi hnu a an va beih chuan Lushai Scouts zinga mi pali chauh chuan hliam an tuar!An phur phah hle a ni.

Tiddim leh Kennedy Peak inkarah chuan, Kum Vum tlang lianpui mai a awm a. Indona mit a thlir chuan, hmun pawimawh tak a ni. Japanese hoin an luah hma hian, Gurkha hoin an luah ṭhin a, kulh pawimawh takah an lo chei hman. Lushai Brigade Commander chuan, Jack-a leh a naute chu, chumi tlang ata chu Japanese ho umchhuak tur chuan a tir a. Tiddim an luhchhuah theih phei chuan, Kum vum chu hmun pawimawh tak a ni thei dawn a ni.

Chu Tlang awmdan chuan, a zir em avangin, Japan ho hmuh loh a kal ngaihna a awm lo a. Lushai Scout te erawh chuan, an lo patrol tawhna ṭhin avangin chu tlang awm dan chu an hria a. An inring lo lai va beih erawh thil theih loh tluk a ni tih an hria. A va beih hun lai tak kha a pawimawh ber lai chu a ni ta a. Japanese ho chuan, an dinhmun kha an lo sawhnghet ve sauh sauh dawn bawk tih kha a chiang reng a. Tlem te te a insem darh a, va beih thut a, insaseng leh zel turin ruahmanna an siam a.

The Free Chin Resistance Move­ment te chu, anmahni pui turin an sawm a. Kum Vum chu khawthlang lam aṭanga pan turin Chin ho chu an hrilh a, Scouts sipai tam zawkin hmar lam aṭangin minute 15 hnuah an zawm ve leh dawn a ni. Scouts ten tlang chip an lawn chhoh chuan, grenade puak nual tih bak hmuh tur an nei ta mang hauh lo a. 2 Inch Mortar chu scouts te chuan an kap ve bawk a. Chin ho chuan, silai an kap ri tlem ta tial tial a. A tawp a tawpah chuan, Chin sipai Platoon khat chu Japanese ho lam pan chuan an tlan ta chiam mai a. An hma zawna awm te chu, an chil hlum ta nawk a. Japanese la dam te chuan, an duhtawk an ngah ta a ni ang, an ṭanhmun chu an tlan san ta a. Lushai Scouts ten an awmna hmun aṭanga remchang an hmuh veleh a, silai an han kah ve dawn chuan, Japanese ho chu an lo tlan chhe der tawh. Japanese tlan hnuhnung ber chu, Chin hoin kut ruaka phur tak maia ram hnuai lama an um chu an hmu hman tawk a ni!

5th Indian Division-ten Tiddim lama an thlen hnu chuan, Lushai Scouts te chu Falamah an tir phei a, Indonaah an ṭangkai zui hle.

American sipaitekawng hruaitu: kum 1945 tir lam khan, American sipai rual te chu, an awmna hmun aṭanga mel 150 a hla Mount Victoria a hruai turin Lushai Scouts te chu an tir a. Kalkawng chu ramhnuai pik leh Japanese inkulhna kaltlang ngai a ni. Lushai Scouts Platoon khat an kal a an Platoon Commander Subedar chuan sapṭawng a hmang thei sawih sawih a. An hmelma sipai pawl 11 zet chu an kalkawngah chuan an Kal pel a. Harsatna liantham tawk loin an tum ramah an hruai thleng. Subedar chuan, an kal kawng chu, Nuam leh hlimawm tak niin a hnu lamah a sawi leh!

Thla hnih hnuah, South East Asia-a American Commander hnen aṭangin, Mount Victoria hmuna an hruaina kawnga Lushai Scouts te huaisenna fakna chu an dawng a ni.

Hun tawp: Indopui pahnihna a han tawp chhoh dawn meuh chuan, Lushai Scouts chuan, Chin mi puak phur ringawt pawh, Mi 600 zet an nei tawh a, sai 27 leh tlangram sakawr te chi 100 zet an nei hman.

Indopui a han tawp khan, Lushai Scouts te chu Shillong-ah an kir leh a. An sipai pawl chu, tih tawp a ni zui ta a. Inbeihna vawi 51 ah an tel hman a. Japan sipai 179 an kap hlum a. Tam tak an kap hliam. Officer pakhat leh sipai rank dang pahnih chiah an thi a. Mi 23-in hliam an tuar. Huaisen lawmman dawng an tam hle a. Military Cross ringawt pawh mi 5-in an dawng a, Military Medal mi 8-in an dawng a, Mention in Despatch 16 an awm bawk. Tin, Lushai Brigade hotupa Brig. PC Marindin-a pawh khan a mah vengtu atan Lushai Scout section khat a dil hial. Lushai Scout ho kha an huaisen avangin hriat an hlawh hle a ni.

‘14th Army commander ka nihnaah hian, anmahni dina enkawltu ka ni ka inchhuang em em a ni” - General William J. Slim