F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

POST-COVID KOHHRAN

Khawvelin hri a hriat tawh zawng zawnga hri buaithlak ber, nunna heh ber, hriatthiam har ber, mihring nunphung nghawng na berin khawvel a nuai a. Eng ram, eng hnam mah hi a zuah lo. Keini hnam pawh, kan hnam nun peng tinreng mai a luhchhuah a, Kohhran pawh a nghawng na hle.

Covid avanga kohhranin tihṭhana a lo neih tawh a rawngbawlna leh a thil kalpui dan tam tak chu tih loh hmak a ṭul a. Covid-in eng chen nge min la tihbuai dawn a hriat loh a. Kohhranin a rawngbawl dan a siam rem leh a her rem a ṭulzia a lang chiang. Covid-in kan nunphung a nghawngna lak ata ka tal chhuah hunah (Covid a reh tawh emaw, a reh lo chunga hmachhawn dan kan siam rem hunah) chuan, kohhran hian tih dan leh ngaihtuah dan a lo neih sa tam tak hi a duh emaw, a duh lo emaw a thlak a, a siam rem chu a ngai dawn chiang. Chumi ti duh lo emaw, ti thei lo kohhran chu ‘Pathian ram tana ṭhahnem ngaihna tak tak nei lo kohhran a ni,’ ti ila, sawi uar kan nih ka ring chiah lo.

Pre-Covid Kohhran: Pre-Covid kohhran chuan, tih dan (tradition) a ngai pawimawh a. Chu chu thil ṭha lo tak a ni lo a, a lo ṭha fo a, a ṭha zawk reng lo thung a. Nih dan/nih phung a hloh lohna atana tih dan ngai pawimawh ṭhin a ni.

Covid hian thil tam tak min zirtir. Tih dan kan kal pui ṭhan, kan thlak a chhe ta vek tura kan inngaih ṭhinna kha a lo ni lo a ni tihte min zirtir. Hripui len hmaa kohhranin kan tih ṭhin zawng zawng kha tih a rem rih lo. Rawngbawlna hi kohhran ṭhenkhat chuan, an chawl ta mai emaw tih turin kan awm ta tlat a. Hun khirhin mi a tlakbuak a, hma lak dan tur kan haihchham mai emaw, insiam rem kan harsat zel mai emaw a nih chuan, kohhran hmalam hun tur hi ngaihtuah ngun a ngai hlein ka hria.

Hemi avang hian, Post-Covid kohhran chuan, engnge a tih ang? tih hi chik taka ngaihtuah a, zir chiana, ruahmanna siam a hun tawh. Ṭhahnemngaih a na ang reng a, kan hmun neihte a zim avangin duh ang pawh kan sawi kim thei dawn lo a. Post Covid kohhran hmalak dan tura ṭha nia lang ṭhenkhat han sawi ve kan tum dawn a ni.

Post-Covid kohhranin engtin nge a tih ang?: Lal Isua leh a zirtirte, Tirhkoh Paula te ngei pawh khan a ṭul dan ang zelin rawng­bawlna atana ṭangkai turah chuan an insiam rem ṭhin a ni. Post-Covid kohhran pawh hian a tih dan a thlak a, a tih ṭul lo awm thar te a tih ngam leh a tih ngei a ṭul dawn a ni.

Nih dan thlak lo a tih dan thlak a ṭul: Kohhran-in harsa a tih em em chu, tih dan thlak a ni. Khawmpuiah thu pawimawh tak ngaihtuah a ṭul pawhin, ‘Kan tih dan a ni lo’ ‘Kan kal dan pangngai hi a ṭha e’ ‘Kan sawihona hi a tawk kan ti,’ ti zawnga thutlukna siam a tam hle. Kohhran commitee leh kohhran hnuaia pawl ṭhalai leh hmeichhe pawlah pawh a ni vek awm e.

Kohhran hian nihphung a nei. Tih tur pawimawh, innghahna nghet a nei a, chumi chu a danglam ngai lo. Chumi kalsan chu a rem lo bur. Rev. Saiaithanga chuan, Kohhran tih tur, a hnapui chu thuah thum inkawp tlat si a ni a, a ti (1) pathian biak (2) Mahni inenkawl (3) Chanchin Ṭha theh darh te hi a ni. Covid hnuaia kohhran hi a nih dan leh a nih phung aiin, a tih dan lamah a buai a. Kohhran mi te thleng phak, an mit hmuh, beng hriata Pathian biak leh Chanchin Ṭha hrilte hi harsa a ti ngang ngang hle. Hma han la chu an awm a, a tithei tur ngeia ngaih kohhran pawhin an harsat ṭhin hle.

Covid lai leh Covid hnuah hi chuan, kan nih dan leh nih phung hloh si loin, kohhran hnapui hi tih dan thlaka tihhlawhtlin a ṭul tawh a ni.

Mite ngaihsak: Kohhran hian Pre-Covid (Hri len hma, Pre-Covid tiin kan sawi zel ang) pawhin rethei leh harsa ṭanpui hna a thawk a. Covid lai phei chuan a che ṭha ngang mai. Cheng vaibelchhe engemawzat chu a sem chhuak a ni. Tute emaw angin an puangzar vak vak lo mai chauh a ni. Hemi kawngah hi chuan a fakawm. A aia nasa pawhin a la tithei a ni.

Post-Covid-ah hian chhunzawm zel sela, pawisa faia sem ringawt mai loin, project mumal taka siamin, khuarei daih tura kohhran mi tisa thila khai chhuah ngaite khai chhuah kawngah pawh hma a lak sauh sauh a ṭul a nih tawh hi. Presbyterian Church, USA pawhin retheihna chungchang phei hi chu 2020 aṭangin an sawi uar a. An liturgy (an Pathian biak inkhawm kalpui dan)-ah pawh thu chhiar tur velah pawh retheihna chungchang lam hawi an dah lut tawh a ni.

Personal Evangelism lam hi Covid lai pawhin phone kaltlang pawhin a tih theih a, Post-Covid-ah phei chuan a uar deuh deuh a ṭul ang. In tin tlawh a rem loh lai pawhin, Pastor emaw, Upa emaw, ṭhalai leh hmeichhe hruaitute emaw pawhin, an mite chu, phone call emaw, whatsapp emaw pawhin, “In dam tlang maw?” tia han biak hi a theih vek mai. Isua Krista hnena mite hruai thlen hi kohhran hnapui ber a ni a, thil dang zawng zawng aia ngaih pawimawh tur a ni. Inkhawm theih loh lai pawhin, tih dan zawn a ṭul a, inkhawm a theih hnuah phei chuan, nasa taka ṭan a ngai a ni. Mihring ngaih dana kal loin, Pathian ram tana ṭhahnemngaihna nena rorel a, hmala turin kohhran a insan mar a pawimawh.

Khawvel hmasawnna hman ṭangkai: Loh theih lohin, khawvel hmasawnna hi a ṭangkai thei ang bera hman a ṭul. Hriatthiam meuh loh thil a nih avanga kohhran hruaitu zinga ‘ṭul lo’ ti mai a awm theih. Kohhran upa an ni lo a nih pawhin, a thiamte pur a, anmahni nena ṭang hoa rawngbawlna kalpui tur a ni.

Social media hrang hrangte leh print media te pawh uar lehzuala hman thiam a ṭul a. Chumi hmang thiam tur chuan, kohhran rorel khawlte pawh an insiam rem leh an insiam thar a ṭul.

Biak In hman ṭangkai: Kohhran hian biak in ropui tak tak leh hall ṭha tak tak a nei ta. Hengte hi engemaw bik thil chauha hmang loin, ṭangkai taka a hman a ngai. Khawvel hmun ṭhenkhatah chuan, nau awmna te, tar inkawmhlimna hmun te, ṭhalai thiltihho nante an hmang. Taiwan ram kohhrante kan tlawh ṭum pawhin, biak in pakhata hall hnuai berah chuan, an ṭhalaiten wrestling camp an lo nei a. Biak in pakhatah chuan, nau awmnan hall an lo hmang a, an lo mut tir dawn chiah a lo ni a. Kohhran pakhat chuan, tar enkawlna hmun an lo nei bawk. Kan rama kohhran engemaw zat hian heti zawng hian hma an la thei. Nasa takin kohhran hian a ṭhatpui ang tih ka sawi ngam!

Thu dika a mite kaihhruai: Social media kan hman nasat hma pawhin thu thang dik loin Mizoram a tuam nasa ṭhin. Pathian thu leh pathian thu lo thilah pawh Mizote min chawkbuai nasa ṭhin. Social media-in kan nun a luhchhuah hneh hnuah phei hi chuan, nitin ‘fake news’ leh theology him lo kan dawngsawng chamchi a. Mi tam tak a tibuai reng a ni. Hengah te hian kohhran hi duh aiin a che muang em aw tih tur a ni ṭhin. Fel fai taka aw ka rawn neih tum a awm a, a rang thei ang bera chhan tur chiah ngawih liam a nei fo bawk. Post Covid kohhran chuan he thil hi a ngaih pawimawh a ngai. Thu tak leh thu dika a mite kaihhruai turin a inpeih a ṭul.

Khawvel harsatna mila rawngbawl: Kohhran hi khawvel mila rawng a bawl a ṭul lo a, khawvel harsatna mil erawh chuan rawng a bawl a ṭul.

Khawvela hmasawnna avangin, tisa thilah leh thiamna thilah ngaih dan tam tak a lo chhuak a, chu chuan, mi chi tin hi kan khawhawi min thlak sakin, kan khawvel thlir dan min siam sak a. Miin eizawnna leh rilru lamah leh rinna lamah te harsatna a tawk a. Hetiang harsatna va luhchilh zawnga rawngbawl tak tak turin kohhran hi a insan mar a, a thawh tak tak a ngai. A tih dan thlak thei lo kohhran chuan, sengkhawmpui loin a tidarh a ni.

Ni 6.07.2019 zan khan, Taiwan rama Taikong Presbyterian Kohhranah kan inkhawm a. An biak in chhawng 5 a ni a, an pastor hi kum 30 chuang a thawk tawh. An pastor fapa hian Pathian thu a zir leh mek a, kan inkhawm ve zan pawh hian thu a sawi nghe nghe a ni.

Taiwan ram kohhran hruaitute hi kohhran kalphung kan tih ang chi, Tradition ngai pawimawh bur, Liturgy a inchhung lut bur an ni a. "Kan kohhran kalphung" ti deuh bur chi, Biak Ina awm dan tur point 100 zet ziak dul chi an ni ve. Kal dan thlak an hreh em em a, an tak lutuk a, an chik nghur nghur thei tih ang chi kha an ni.

Kum 10 kal ta vel khan an kohhran kal zel dan tur an ngaihtuah a. Hetiang renga an kal chuan, inkhawm tur an la nei lo mai dawn a ni tih an kohhran hruaitute chuan an hrethiam ta a, insiam rem an mamawh tih an hre ta a ni.

Ṭhalaite ngainat zawng leh ṭhalaite inkhawm chakna turin an inher rem hret a, kohhran kalphung an lo vawn ngheh tawh tlansan dawrh chuang si loin. Rilru zau tak pua kohhran hruaitute an insiam rem takah chuan an kohhran hrang hrang hoah hian danglamna a lo thleng ta a ni.

Taikong Presbyterian Kohhran hi a hlawh­tling ber pawl an ni. Member 200 emaw chauh ni khawpa tlahniam hman kha, an hmalakna thar an hman aṭanga kum 10-naah chuan member 1200 an ni leh ta a ni.

Sunday School ṭha takin anni pawh hian an kalpui a. Naupang lawm thil hrang hrang poster te hi an tar biai buai a. Kum 0-3 ho room phei chu inbuanna tur an phah duai ni mai hian ka hria.

Keini inkhawm ve zan tak hi ṭhalaiho inkhawm zan a ni a. Inkhawm zawng zawng hi 400 vel zet chu kan ni. Ṭhalai inkhawmah hian an zai ho a, an ṭawngṭai rual a, sermon an ngaithla a. Inkhawm ban hian an ṭhu fual leh a, group 4-a inṭhenin, an sermon ngaihthlak takte kha an sawi ho leh ṭhin a ni. Kohhran pui inkhawm (worship service/sermon inkhawm/ Pathian Biak Inkhawm) chu keini kalpui dan anga uluk leh puithu deuh hian an kal tho.

Kohhranin a hip khawm thar ṭhalaite hian kohhran kalphung pangngai angah an intulut nghal mai thei bik lo a. Zawi zawiin insiam remna hun an inpein an inkaihhruai a. An kohhran kalphung pawh an inher rem ve hret hret a. Kohhran kalphung ziding paih chuang si loin a hunlai khawvel harsatna milin rawng an bawl a ni ber mai.

Kohhran inkhawm dan (liturgy) kalsan chu an duh chuang lo a. Zawi zawia kohhran kal phung leh tih dana kaih luh chu an tum tho a ni. ‘Mihring siam chawp phurnaah in tawp palh ang e, kohhran ze pui chu kalsan loh tur,’ tiin an inhrilh reng tho!

An fimkhurna leh kan inkhawm zan ngeiah pawh thusawitu, la naupang ve takin a sawi lan chu, "Kan nuam tih leh kan hlimna te hi Pathian a ni lo a. Mahni nuam tihna leh hlimna ringawta kal ral a hlauhawm a ni. Fimkhur tur a ni," tih a ni.

Thil chhinchhiah tlak tak chu ram pum huapa tih dan inang ṭhap ṭhapa tih an tum lem lo. Kohhran malin an tih dan angin an kalpui mai. Inkhaikhawm vek an tum lem lo. Veng mal, kohhran mal harsatna leh a lawite dinhmun a lo inan vek ṭhin loh avangin an kal dan hi a ṭha viauin ka hria.

Kan ram kohhrante pawh hian hmathlir fel tak neia kohhran kaihhruai hi a ṭul khawp mai. Kum 30 kal taa tih dan leh ngaih dan ang chiah chiaha inkalpui te pawh a fuh vek lo bawk ang.

Thingkung a awm a, a zar duai a. A zar ṭhenkhat chu a vela mite tana a him loh/ṭhat dawn loh, electric hrui nente a intawh dawn etc chuan a zar kan thlak ṭhin a nih hi; a thing erawh kit kher loin. Chutiang zawng deuha kohhran leh kohhran ṭhalaite pawh hian rawngbawlna kan kalpui a ṭul ta hle a ni.

Kohhran hi luipui ang deuh a ni a. A luang zel ang a, a luanna hmun a zirin a changin a inkhawh thla zawngin a luang ang a, a changin a kawi deuh ang a, a changin a ngil deuh ang - luipui a nihna erawh a bo lo. Luipui luang chuan, lung lian te, khuar thuk deuh te a luang tlang vek tho a, a tawpah tuifinriat a fin. Chutiang deuh chu kohhran hi a nih a ngai.

Thu kharna: Kohhran hi Mizo hnam tan a pawimawh a. Thlarau lam chu sawi ngai loah dah ta ila, vawiin thlenga kan hnam thil ṭhate hi kohhran min pek a ni hlawm a. Kohhran ṭha, kohhran chak, kohhran puitling, kohhran awmze nei hi Mizo hnam tan a ṭul. Hnamin a dam khawchhuahna atan leh hma a sawnna a tan chuan, kohhran ṭha, khawvel harsatna mila rawngbawla hmalam pan a, ṭhang zel thei kan mamawh a ni. Chutiang tur chuan, kohhran hi a insiam rem a, a insang mar a, a insiamṭhat a ṭul a ni.