F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

MAHNI INRINTAWKNA LEH MAHNI INHLUTNA

1940 chho vela, American football khel thiam lar tak mai, Frank Szymanski-a kha tumkhat chu, Court-ah thuhretu niin a inlan a. Ani kha Notre Dam Club-a Center thin a ni. (Center hi kan hriatthiam theih dan tur chuan, Inkhelh bul tan apianga a kap kar atanga Quarter Back hnena Ball vawmlettu hi a ni). Notre Dam hi College football club a ni a. A hnuah national Football league-ah pawh a khel chho ta zel a ni. American ho hi chuan, football kan tih hi chu soccer an ti thung tih kan hre vek awm e.

Judge chuan, zawhna a han zawt ta a.
“Kumin hian Notre dam football team-ah i tel em?”
“Aw tel e”
“Khawilaiah (Position) nge
I khelh?”
“Center”

“Eng ang chiaha Center tha nge I nih?” tia Judge-in zawhna a han zawh chhunzawm chuan, Szymanski chu a ngawi vang vang a, “Notre dam in Center an neih tawh zawng zawng zingah ka tha ber,” tiin a chhang ta a. Chumi tuma lo awm ve, an coach Frank Leahy chuan mak a ti khawp a. Mi inngaitlawm leh insawithei lo tak mai, Szymanski-a’n chutianga zawhna a han chhang ta mai chu mak tih loh rual a ni si lo. Frank Leahy chuan, Szymanski hnenah chuan, engtiziaa chutianga zawhna chhang ta mai nge a nih a han zawh chuan, Szymanski chuan, “Khatia sawi kha ka duh bik lo a lawm, Coach. Mahse, Court chhungah kha chuan, dawt sawi lo turin chhia ka chham miau a”, tiin a chhang ta a.

Szymanski hi engtiklai mahin a chapoin a intivei ngai lo a. A insawithei ngai hek lo. A inngaihtlawmna chu mitinin an hriatpui a ni a. Chutiang chu ni mah se, chhungrilah chuan ama theihna chin a hria a, amah a inhlut a, a thiamna leh theihna a ngaihlu a, mahni inrintawkna a nei a ni.

Mi tam tak chuan, mahni inhlutna chang kan hre lo a. Thil kan han tih ve dawn pawhin, keini aia thiam an awm awm si a, kan tisual mai anga, miin min nuihzat mai anga, ti ve mai lo mai ang, titein kan ngaihtuah thin a. Kan tih theih ngei tur hi kan ti loh phah fo mai. Mahni theihna baka inhmuh tur chu a ni hauh lo. Mahni theihna leh thiamna erawh hriat chiana, ngaihhlut tur a ni. ‘Keini aia thei leh thiam hi an awm bik lo ang, kan tih ve lamah nan a na chuan,’ tih emaw, ‘Ka thei ve tho a, mi min ngaihdan turah ka buai bik tur a ni lo, ka ti ve anga, a tha thei ang berin ka ti ang,’ tih rilru hi put a tha hle. Chutiang rilru put avang chuan chapo a, intih vei turna tur lam a ni lo a, mahni tihtur tha taka tih theihna turin hman tur chauh a ni.

Mahni thiamna leh theihna, mahni hmel lan dan thlenga kan ngaihhlut loh chuan, mi tih ang tih ve kan tum a, mi nun dan kan la a. Kan nih loh ang tawpa lan chhuah kan tum phah fo a, kan tisual nasa thin. Thiamna leh theihna tha tak neia piang kan ni a, chu chu kan tih pun zel phawt a ngai a, kan thawkrim chhunzawm mai zawk tur a ni. He khawvelah hian hlutna tak tak kan nei dawn a nih chuan, kan thiamna leh theihna te hi zuk hmuh fiah a, chu chu chhuang em em phawt i la, chu chu kan tihtur, leh kan hna, kan koa tlate a tha thei ang bera kan tih theihna tura min nawr kaltuah i hmang ang u. Mahni kan inhlut phawt loh chuan, inrintawkna kan nei thei lo ang.

Duhtak chawlta Lalhmingliana Saiawi khan novel ngaihnawm tak tak a ziak a. A thawnthu ho zawng zawng deuh thaw kha, ‘Lungrang Chhungkaw thawnthu’ hnuaiah khaikhawm ila, kan tisual lutuk lo ang. A thawnthu, Lungrang ho channaa an bulpui changtunu pakhat Sakawlhi, Laiawrha nupui kha, Maharashtra Administrative Tribunal-a Division Bench-a a thut laia thubuai an sawi ni tumkhata Adjournment rawn diltu ukil nu lianpui rai puar lai behchhana a ziah a ni a. A senior a kal theih loh avanga Adjournment chu dil a ni a. Adjournment hi court tawngkam leh tihdan(practice) pakhat a ni a, engemaw remchan zawkna avangin, hun danga an thubuai chu sawi zawk an dil fo a, thubuai sawi ni tura an ruatsaah kha chuan, sawi loa tih tawpa, ni hran ruat leh mai kha, roreltute hnenah ukilte’n an dil thin a, chu chu adjournmnent chu a ni.

Advocate tuai tir deuh hi chu, Administrative Tribunal-ah te, High court-ah te anmahni thu ngawtin an ding ngai mai lo a. Ukil Senior zawk hnung zuiin court-ah chuan an kal ve thin a ni. Lalhmingliana Saiawi khan, Adjournment kha a phal ta si lo a. Thubuai a chai pui ta si a. “I sawi ve mai tur a ni,” a ti tlat a, hreh chung chungin chu nu chuan, a sawi ta a. A lo sawi thiam nasa mai lehnghal a ni awm e. A hnuah phei chuan, Ukil hlawhtling tak a ni chho ta a. Lalhmingliana Saiawi kha pension-a a chhuah dawn pawhin, “Nang hi awm lo la chu, tun thlengin case pawh ka la la ngamin ka ring lo,” tiin, ukil nu chuan Saiawia kha a hrilh a, lawmthu a sawi hial a ni.

Mahni inrintawkna hian thil ropui tak min tih tirin, dinhmun ropui takah min hlangkai thei a. Mahni inringtawk lo mi chuan, kan zir chhuah ngei, kan thiam zawng, kan inhmanna leh kan tel ve ngeinaah pawh, mahniin kan hmachhawn ngam loin, tuten emaw an tiha an hnung lo zui ve te hi kan ngam tawk a ni fo mai. Inrintawkna tlachham chuan, kan nih tur ang ni loin kan thlen tur ang kan thleng lo fo a ni. Chutih rual chuan, mahni inriktawkna suala tlu a, mahni thiam loh leh hriat loh lam pawh, bei ve chiam mai chi a awm theih bawk.

Mahni inrintawkna nei sa a pian hi a awm thei kher lo ang. Kan seilenna chhungkua leh chhehvelin a zir avanga inrintawkna nei te kan awm anga. Mahni thiamna leh tihtur ngei pawh ti ngamlo khawpa inring tawk lo kan awm thei bawk ang. Kan chhungte, kan thiante, kan hnuaia thawkte leh pawla kan inhman puite, inrintawkna neilo te’n inrin tawkna an neih theihnan kan pui thei a, an nunah danglamna kan siam sak thei.

Kan fate hi rin har kan ti a. Kan thalaite hi rin har kan ti a. Mizote hi kan puitling har kan in ti fo. Kan fate Graduate tawh, kum puitling tawh pawh engkim ngaihtuah sak kan la tum emaw, tih tura kan in sawngbawl thin avang hian, inrintawknate hi tlachham lo thei lo kan ni thin. Kan rin miau loh chuan, miin amah a inring thei lo ang. An kuta kan dah ngam ve phawt lo chuan, engtinnge mahni kutzala thil an tih ngam ang. PL Liandingan ‘Nun Kawng Sialtu’ chhut hnihna thuhmahruaia a ziah, paragraph khat lek kha ka hrereng thin, “Zirtirna nghet tlet tlawt leh awm ze nei, mahni fate tana hnutchhiah tum lo hian sum leh pai, in hmu lo ram leh sulrinin a ei chhiat theih thil dangte kan hnutchhiah ruih ang tih ka hlau thin a. Fate khawm tur ro tam tak ai chuan a khawmtu tur hi kan ngaihtuah a tulin ka hre ve khanglang thin, “ tih kha. Nu leh pate u, in fate hi khawvel hmachhawn turin min ring ngam ve rawh u!

Mahni inrintawkna hian hlawkna ropui tak min thlen thei a ni. Mahni inrintawkna nei tur chuan, mi dangin min rin ngam a ngai ve thin bawk a. Mi hi va ring ngam phawt ila, an lo rintlak duh khawp mai.

“A, an la nau deuh em mai,” te hi kan han ti liam ringawt a. Kan aia an naupan hrim hrim chuan, an thu lak mai hrehna te hi kan nei rei thin a. Chutiang ngaihtuahna hmang chuan, kan inenkawl a. Naupang pawh, an kuta mawhphurhna daha, mahnia an tih ve leh hmabak an sut ve a tul thin. Thilte chu kan ti sualin, kan ti fuhlo fo ang. Chumi atang chuan a ni kan in zir thin dawn ni.

Mahni inrintawkna nei lo zawngin, mahni inhlutna nei lo zawngin kan inkaihhruai thin a, kan khawtlang leh kan ram leh hnam hian a nih tur ang a ni pha lo! Vei kan han nei a, tih theih neiin kan inhre ta thin lo. Inrintawkna kan tlakchham thin avangte, mahni inhlutna kan neih tak mang loh avangte hian,kan ramah hian mi pakhatin tih theih a tlem hle ni hian kan hre ta thin a ang khawp mai. Kan ram siam tha tur hian mi pakhatin tih theih a nei lo niin kan hria a ni deuh ber awm e. Chutiang a nih lai chuan, khawvela hmalakna ropui ber ber, thiltih leh ngaihtuahna ropui ber ber hi mi pakhat bul tan a ni fo. Puithiam naupangtein kohhran siamthatna bul a tan a, general naupang takin Macedonia ram atanga khawvel ramri tawp thleng rawkin lal ram a din a, nula la naupang takin France ram a la kir a. ITALIAN ram fangtu la naupang vete mai khan khawvel thar a hmu chhuak a. Thomas Jefferson-a khan, kum 32 chauh a nihin, "Mi zawng zawng hi angkhat leh intluk tlanga siam an ni a," tih kha a phuah a nih kha. Mi tlemte chauhin, history hawi zawng an thlak danglam thei chauh ang. Mahse,mi tinin kan phak ang tawk kan thawh theuh chuan kan ramah hian danglamna kan thlen thei a ni. Chuta tan chuan, inriktawkna leh mahni hlutna hriat thar kan mamawh. Chutianga mi tinin kan thiltihte chu tunlai chhuante chanchin hi history a nih hunah mawi takin an la ziak ve ang. Kan hnam hi kan tan tlan a,ngaihtuahna kan sen phawt chuan hnam ropui tak kan ni thei a ni.

Robert F. Kennedy-a khan a tia lawm, "Mi tu emaw hi thil tha duhnaah a din ngheh tlat emaw te, mi dangte hmasawnna tura tha a thawh te, diklohna a beih let te hian, mi dang teah beiseina a ti fawn chhawng a, chung beiseina tui fawn inhlawm khawm chuan, inrahbehna leh innawrchepna bang ropui ber ber pawh a ti chhe thei thin a ni," tiin. General Pericles-a’n a sawi chu, "Athens hi ropui anga i hmu a nih pawhin, a ropuinate chu mi huaisente hlawhchhuah a ni tih i hre dawn nia; Mi huaisen, mahni tihtur (duty) zir chhuakte chu," tih a ni a. Hei hi hnam tina an ropuina chabi a ni. Keini hunah pawh hmasawnna kailawn tling ala ni. Robert F Kennedy leh Pericles-a te a sawi ang mihring, mi huaisente hi kan hnamin kan mamawha, chutiang mihring nei tur chuan, inrintawkna nei tura chhungkua, kohhran leh khawtlanga kan inkaihhruai hi a pawimawh a ni.

Kan Society hi mahni inrintawkna nei thei tur zawngin i inkaihruai ang u.