NGAIHSAN NEI RAWH

Kristian Ṭhalai Pawl (KṬP)-ah hian ka tel theih tirh aṭangin ka inhmang a. Kan hruaitu ni ṭhinte zingah khan ngaihsan tak tak ka nei ṭhin.

An thusawi thiamna te, an hriatzauna te, an dawhtheihna te, an inpekna te, an inngaihtlawmna te, an rorel thiamna te, mi biang biak an thiamna te, adt. ang chi, anmahnia ṭhatna awma te kha entawnin, keimahah lak luh zel ka tum a. KṬP-a ka tel ve na kawng mai ni lo, ka nun kawngah hrim hrim pawh ka hlawkpui hle.

Ka KṬP ‘role model’-te kha an hming lam chhuah tur ka ngah hle. An hming chu ka lam chhuak hran lo mai anga. Eizawnna lamah chuan, Peon te, MR te, Clerk te, College zirtirtute, sawrkar hnathawk lal takte leh lal vak lote , kut hnathawk te an ni. Pawl VIII atanga Phd inkâr an ni. An hna leh zir thiamnaah ka teh lem lo a, anmahnia entawn tur ṭha awm kha ka entawn ṭhin.

KTP-a kan inhman chhoh tak tak lai khan, a mi mal taka taima taka min kaihhruai a, min chhertu ka nei ṭhin a, kohhran ṭhalai pawla inhmang tawh ṭhin chuan chutiang chu in nei ve vek ang. Minute ziaktu te kan han nih ve pawhin, minute ziah dan ṭha zawk min hrilh thlap thlap a. Nun dana hma hruai ṭhin, min kaihhruaitu ka nei thin kha ka vannei ka inti hle. Chu'ng mite hnung chu ka zui ve bauh bauh a. An 'entawn tur min hnutchhiahte' entawnin, ka dawta mi dang chher ve kha ka tum a, ka hlawhtling em phei chu ka hre lo.

Anni ho, kan ute kha ka ngaisang a. Ka ngaihsan avangin ka entawn a, anmahni nun aṭanga zir tur awmte ka zir a. Ka hlawkpui a ni. Anni kha ngaisang lo vel ve tlat ila chu, hma ka sawn loh phahin, ka thiam tur tam tak ka thiam loh phahin, kan hriat tur tam tak ka hriat loh phah ang. Ngaihsan neih hi aṭhain, a hlawk a ni. Kan ngaihsana te aiin, ngaihsan tlak kan ngaihsan phawt chuan, keimahni kan hlawk zawk.

KṬP chauh loah pawh ngaihsan ka ngah mai. Tunlaiah hian ngaihsan tur hre mang lo anga awm hi an awm foin ka hria. “Ka mi ngaihsan tlemte” tih ṭawngkam hi hriat tur a awm fo. Eng hi nge kan beisei ni ka ti ṭhin. Mahni inngaihsanna hian kan khat a, mahni thusawi chiah ngaithla chi, mi dang ngaithla miah lote hi a awm theih viau awm e.

Mihring nunah hian chapo lutuk te hi a ṭha lo a. Ngaihsan nei mang lo mihring te hi nih loh tur. Hma a sawn theih loh. Mi dang va ngaihsan kan nei tur a ni a, kan ngaihsanna chhan pawh awmze mumal tak nei ni se a ṭha. An tih dan entawn tlakte hi ngaisangin entawn ṭhin ila. Chutiang tur chuan, kum upa zawk pawhin naupang deuh zawkte pawh kaihhruai ṭhin a ṭha. Mizo khawtlang nuna buaina kan neih ṭhin ṭhenkhat hi chu, inkaihhruaina ṭhaa inkaihhruaina kawngah kan inthlahdah avang niin a lang fo!

Hmalam pana thang zel tur kan ni a. Kan nunah hian ‘Role model’ chi hrang hrang hi nei ila. Chung mi te nun dan leh an thiltiha a ṭha lai zel chu entawn a, hmalam pan sauh sauh mai tur a ni.

Ngaihsan neih thu kan sawi a. Kan khawtlang nunah pawh ngaihsan turte pawh kan inkawhhmuh chho ṭana, a lawmawm. Kan mi phochhuahteah erawh hi chuan fimkhur a ṭulna chen a awmin ka hria. Mi hmaa kan din tir tam takte hi kan fate entawn atan kan duh tak zet em?! Vantlang hmaa kan pho chhuah tam takte nun dan hi nun dan ṭha niin kan hria em?

Mihring dinhmun hi a inang ngai dawn lo a. Mi zawng zawng hi IAS, IPS, minister, MLA, professor an ni dawn lo. Kan thiamna leh theihna leh a hunlai sukthlek milin leh, kan nun kan invawn thiam dan a zirin kan awm dan leh nihna a inang lo zung dawn a ni. Kan fate, kan naute leh kan mi kaihhruiate chu an mizia a zirin ngaihsan tur dik inkawhhmuh a ṭha a. Eng thil ti mi pawh ni se, mi rinawm leh mi dik, mi dangte ṭhatna tur ngaihtuah mi an ni em? tih erawh thlir tel hram hram ila, kan hnam tan hian a ṭha ngawt ang. Mi awkhrawl hlawhtling, mi hlawhtling hlemhle, mi hlawhtling nun uluk lo te hi hnam tan mi hlauhawm an ni.

Mahni engmah ni miah si lo ngaihsan nei mang lo a awm theih. Chu'ng ho chu an thleng sang mawhin hma an sawn tam duh lo khawp mai. Mi dangte hi kan han ngaisang lo ringawt zel a. Kawng kan zawh dik hlei thei lo. Tin, mahnia ngaihsan nei mang silo hian mi ngaihsan, mi ngaihzawn nihte kan chak a. Kan quality phak baka ropui kan tum fo! Chumi kawngah chuan kan hmanhmawh leh êm êm si. Naupangtea langsar leh dinhmun sanga ding tur chuan tihfuh bik te, pianna dik leh seilenna dik te hi a ngai ve deuh.

Khawvel pum huap pawha mihring ding chhuak leh ropuite hi ka thlir ka thlir a, ka zir ka zir chuan kum 50-70 inkar hi an ni fur mai. Politics-ah hian kum 45 te hi naupang a la ni tlat. Chu chu a nih ve dan reng pawh a nihna chen a awm bawk.

Society leh hnam pum anga mi langsar ni tur chuan keimahniah hian finna leh tawnhriat tam tak a lo inkhawl khawm ve angai ṭhin a. Chutiang dinhmuna kan din meuh chuan, naupang tê chu a nih theih vak tawh lo.

Mizo chu kan inzir peih lo fo a. Kan hna, kan subject kan hre chiang lo fo. Kan thiam ngei ngei tura ngaih kan thiam lo a. Lan sarh leh pawimawh kan khel hma leh ṭhin si a. Miin a tum a, a beih vak chuan, a larin a langsar thei mai. 'A hlu em?' 'Amah chu miin an ngai hlu em?' tih chu thuhran daih a ni.

Hausak te hi kan chak a, kan hmanhmawh ṭhin a. Tih loh loh tur kan ti a. Dik taka tia hausa tur chuan tihfuh angai ṭhin. A hun loa hausa i nih chuan, miin i hmaichhana an biak ṭhat che pawhin, i hnunglamah an nuih ang che a, nangmah hlat taka an awm hunah an nui nasa leh zual ang. I mut a tui tho a nih chuan, i mak ve reng reng tihna a ni bawk ang. Dik lo taka mi a hausak hian, a muttui theih ka ring lo reng reng a, ka awt lo thla ve rawk! “Thlamuang takin an awm ta a, Nun ngîl taka khawsa ṭhînte chu, An khum laizâwl ngeiah an hahchâwl ta,”. (Isaia 57:2)

Mi ngaihsan nih kan châkna kawngah hian, mi nuihsawh kan hlawh phah fo. Kan tihtur ṭha takin ti ila, kan hna ṭha takin thawk ila. Ngaihsan tlak kan nih chuan, khelh vak angai lo ang! Kan hun a thlen hunah chuan, tumahin min dang thei lo ang. Kan hmanhmawh thin a. Society hian a tuar fo mai.

Ngaihsan neih hian hawi zawng leh tum mumal min pe a, hlawhtlinna lungphum pawimawh a ni. Kum 1957 vel kha chuan American Football-a running back ropui ber chu Jim Brown-a a ni. Mipa kum 10 mi ria zei zawi leh sang thlarh chuan a ngaisang em em mai a. A autograph lak ngei pawh a tum a.

He mipa naupang hi mi rethei venga piang a ni. Ei chhiat luat avangin rickets natna a vei a. A khup derthawng lutuk vennan a khupah thir te pawh vuah angai hial.

Inkhel en turin a enphalna lehkha leina tur pawisa a nei lo a. Player ho inthlakna pindan kiangah chuan dawhthei takin inkhel tawp huna Jim Brown-a lo kal tur chu a lo nghak ve ngat ngat mai. Jim Brown-a a lo lán chuan, hawihhawm takin a autograph sign turin a lo ngen a. Brown-an a signed zawh chuan, mipa naupang chuan heti hian a ti ta a. "Pu Brown, kan in bangah i lem hi ka tar a. Record zawng zawng i siam vek a ni tih ka hria. Ka ngaihsan ber i ni," a ti a. Brown-a chu a nui a. Kalsawn a tum ta a. Mipa naupang chuan a la duhtawk mai lo, heti hian a a sawi a, "Engtikah emaw chuan i record zawng zawng hi ka la khum vek ang," a tih chhunzawm a. Brown-a chuan a lawm ta hle mai a, "Vala, Tunge i hming?" a han tih chuan, Mipa naupang chuan, "Orenthal James. Ka ṭhian te chuan OJ min ti thin" a ti a.

OJ Simpson hian Jim Brown-a record hi pathum chauh lo chu a khum vek a, inhliam hlauh lo sela chu a khum vekin a rinawm. Tualthah thubuaia a intal hnawk chho leh a hnulam zel kha chu thuhran nise, OJ Simpson-a hlawhtlinna bul chu, ngaihsan a nei a. A nihtum leh a hmalam hun atana ṭangkai tur, a nunin awmzia a neih phahna tur ngaihsan a nei a. A mi ngaihsana chu khum tumin a thawkrim a, a khum ta a ni. Ngaihsan tlak a ngaisang bawk a. A invawrh chhuahna bul a lo ni ta a ni.

Ngaihsan neih kan sawi hian, kan nun atana tangkai lo, kan ngaih dan hruai suala, kawng dik loa min kal pui a, nun dan ṭha loa min hruai lut a, kan hun ṭha min lak hék sak theitute ngaihsan lam kan sawi lo. Ngaihsan tur ṭha leh ṭangkai, kan nun atana awmze nei tur, kan hmalam hun atana nghawng nei thei te ngaihsan lam a ni kan sawi ber ni.

Ngaihsan hi neih tur a ni a. Kan ngaihsante theih ang te, a aia nasa zawk hi tih theih tum hlauh zawk tur a ni. An chin dan ṭha leh an ngaihtuahna dikte chu kan lo tih ve leh zawm ve atan hmang ila. Chu chuan, kan damchhung huna kan nih leh thlen tum lamah min khalh anga. Kartu nei lo lawng anga hringnun tuipui zaua kan kawi kan kawi tur hi min chelh anga, awmze neiin hmalam panin min kal pui thei ang.

Ngaihsan tlak ngaisang la, hma sawn rawh.