Guest writer
F. Vanlalrochana
2022- A I CHHAN NGEI NGEI TUR ZAWHNA TE
Kum 2020 ang bawka, Khawvel tan kum ṭha lo tak ni chhunzawm zel, Kum 2021 chu kan lo hmang zo ta a. Nikum kha chu, a kum hmasa (2020) ai chuan, a zia hret èm aw chu a tih theih a. Kumin (2022) hi chuan kum hlui aia khawvel ṭha leh zual zawk beisei ila. Beisei te chu thil thiang a lawm le. Khawvel pum chu lo dah ṭha ta ila, keimahni lam bik chauh hi han inen ila- a hnam ang te, khawtlang leh mi mal ang pawha kum hlui aia hnam, khawtlang leh mi ṭha zawk nih tum ila. Kan rilru pawh chuti lam zawng chuan her ta ila, a ṭha awm e.
Khawvel ṭha zawk kan neih theihna tur te, nun ṭha leh hmalam hun eng zawk kan neih theihna turin, Kum 2022 hian kan chhan ngei ngei tur zawhna pawimawh tak tak a awmin ka hria a. Tlan chhiat san chi a ni lo ang. Mihring nunah hian, hmasawn tur te, a hma aia ṭha zawk ni tur te hian, mahni inbih a, inching let a, zawhna inzawta, chhang ngam tura huaisen leh chhan ngei ngamte hi a ṭul ve bawk ṭhin.
Chûng zawhna ṭhenkhatte chu han chhawp chhuak ta ila:-
1. Nikum ai khan kuminah hian hun hmang ṭha zawk thei turin eng ruahmanna nge i siam? Kum liamtaah khan, i hun i hmang ṭha tawk i inti em? Hmasawn mamawhin i inhria em?
2. Kuminah hian mahni ringawt i inngaihtuah ang nge mi dangte tan i hun ṭha hman i tum ang? Lo tum ta ni la, engtin nge i hun chu hman i tum ang?
3. Nikumah khan sawrkar leh Pathian phal loh i lo ti ṭhin a nih pawhin, kuminah sim i tum angem? Rinawm leh dik taka hnathawh i tum angem? Tum dawn ta la, i sim tur thilte i sim phal tak tak angem? I tlan san, ban san tur thilte i ban san phalin, i tlan san ngam tak tak angem?
4. Kum hluia i chin ṭhan ṭha lote a ṭha lo tih i pawm phal em? Entirna: Mei zuk ngeih hauh lo khan, inthiam chawpna i zawng ṭalh em? Sim tumna i nei chuang lo em?
5. Tun dinhmunah kha tunge i nih, engnge i tih? Tuna i nihna leh i dinhmun kha i duh tawk em? Duh tawk lo ta la, engtia han tih zui nge i tum ang?
6. Kum 5 hnuah engnge i tih ang?Eng dinhmunah nge din i tum? Chutiang ngaihtuahna chu i nei tawh em? Nge ṭul i ti lo?
7. Kum 10 hnuah engnge i tih ang?Eng dinhmunah nge din i tum? Hetiang thleng thleng ngaihtuah ṭul i ti lo zawk nge?
8. Kum 20 hnuah engnge i tih ang?Eng dinhmunah nge din i tum? Thil hi a lo thlen ang anga hmachhawn chawp mai mai i tum chho zawk nge?
9. Hmalam hun atan beiseina i nei em? Hmalam hun atan ruahmanna i nei em? I tih ngai kha tih reng i tum nge?
10. I hmalama huna i inruahmanna ang dinhmun thleng tur chuan engtin nge i lo inbuatsaih ang?
11. Kuminah hian, ṭhenkhat tih angin i inkhawm i ban san mai dawn nge? I tel ve sauh sauh zawk ang?
12. Engtik nge tih tak zeta thinlung zawng zawng hawnga Pathian hnena i ṭawngtai hnuhnun ber le?
Engtik nge mi dang demna tel miah lo a, i inkhawmna inkhawm vete an eiru, a rinawm loh, Kohhran upa ve si, kohhran ṭhalai hruaitu ve si a chuti, tih vel rilru pu miah lo a Biak Ina i inkhawm hnuhnun ber? Engtik nge thinlung lawmna tak tak nei a, engkim mai hi Pathian hnen aṭanga kan dawn a ni tih rilru pua zing i thawh a, i chunga thil thlengah te lawmna rilru i put hnuhnun ber?
Engtik nge mahni mawina ni lo, mahni ṭha intihna vang ni lo, tute emaw 'ka hmu dah law maw' tih vang ni lo, ka tih ve, ka tel ve loh chuan, mi min hmuh dan a dik lo ang tih vang nilo, hming i lo dah tawh laklawh vang ni loa Pathian nia chawhma atanga inkhawm tura rilru i put a, Pathiannia Sunday School i inkhawm hnuhnun ber?
Engtik nge Chawhnu inkhawm aia damlo tlawh te, chhungte tlawh te, len khawthawn te chu hlu zawk riaua i hriat hmaa, peih loh pawh ngaihtuah chuang lo a, Pathianni chu inkhawmna hun tur hrim hrim nia i hriaa i inkhawm hnuhnun ber?
Zawhna ni lo, thil dang kan sawi chhoh laiin, khang kan zawhna te kha i rilruin lo chhang phawt ta la. Zawhna reng reng hi uluk taka ngaihtuah hmasak phawt te hi a lo ṭha hrim hrim.
Joseph Patrick Kennedy kha mi hausa tawntaw, Multi Millionaire a ni a. Irish Catholic zinga US president hmasa ber nih tum a ni a. A tum ber phei chu a ni thei ta lem lo. Ani hunah kha chuan, kawng a kaw lo em ve bawk a ni. Politics-ah dinmun chu chi hrang hrang a chelh ṭhin a. President Franklin Roosevelt-a pawh khan US Ambassador-ah a ruat nghe nghe. Britain ramah US palai niin hun engemaw chen a khawsa a ni.
A thiltum kha, anmahni chhuan (generation)-ah chuan nih ngaihna a awm lo tih a hria a. A fate tal chu nih tir a tum ta a. A fa upa ber Joe Kennedy Jr. kha president chu nih tir ngei a tum a, a chher ta a. Mi smart leh hmeltha tak mai a ni a, Joe jr. chu President la ni thei ngei turah pawh an ngai vek nghe nghe a. Vanduaithlak takin, Indopui Pahnihna lai khan a thi ta hlauh a. Navy Cross leh Purple Heart a dawng nghe nghe.
Joe Kennedy a thih takah chuan, a nau chiah John Kennedy a koah a pa duhthusam tihhlawhtlinna tura mawhphurhna chu a lo tla ta a. A pa chuan, a chher a, a kai hruai a. A hmelhriat ngah leh a hausakna a chhawr a. JF Kennedy chu kum 29 a nihin US congressman a ni a. Kum 35-ah Senator, kum 43-ah US President a ni ta der mai a ni. John Kennedy-a chu, a thlana thlan tlin ngatah chua president naupang ber a ni. William McKinley-a kah hlum a nih kha, kum 42 mi chauh a nihin Theodore Roosevelt-a kha president a nih angai ta a. President ni thei hrim hrimah chuan, a naupang ber thung. Tichuan, Ambassador Joe Kennedy a duhthusam chu a lo hlawhtling ta a ni.
Joe Kennedy Sr. fapa pakhat, Robert Kennedy kha a smart em em a. Amahin thil tum hran a nei a. Ama thiltum um thei loin a pa chuan, a hna aṭangin a ban tir a. A u President a nih theihnana thluak bur berah a ṭan tir a ni. John Kennedy-a US President-a a tlinna chhan pakhat chu RFK-a kha a ni. RFK-a kha US Attorney General te niin, US Attorney General ropui ber an tih hial a ni chho zui a. US President nih tuma a beih laiin, Syrian raltlan Sirhan Sirhan-a khan a kaphlum ta hlauh a ni. Dam zel se chu, US President a nih ngei a rinawm a, US president ṭha berte zinga mi a nih ngei pawh mi tam takin an ring!
Joe Kennedy Sr. kha a tumah a chiang êm a. An chhungkaw hma lam hun turah duhthu a sam a. Chumi tur chuan a tha leh zung a seng a. A fapa pakhat chu US President a ni ta a. Vannei phei se a fapa te pathum tal chu president an ni thei hial ang. Tum bul fuk leh ruahmanna mumal neih a ṭulna leh pawimawhna chu Kennedy chhungkaw chanchin aṭang hian a chiang hle awm e.
Heng zawhna te hi lo ngaihtuah chhunzawm bawk la:-
1. I tumah i chiang em? I fate hmalam hun tur engtin nge i ruahman pui? ‘Nge, a hniak tam lam tih ngaihtuahna anga a hunlaia miin an bawh ber i bawh ve mai dawn?
2. Engtin nge i inbuatsaih? Engtin nge i fate i buatsaih?
3. EIZAWNNA hnathawh tawh hnua mahni hna thawh ngawr ngawr nilo, thil dang pawh la nih leh duh theiha ni. Chutiang atan pawh chuan engtin nge i inbuatsaih?
4. I fate kha engtin nge i chher?
5. Nangmah kha engtin nge i in chher?
6. 2021 a i thil nih chhuah leh hlawhchhuah (achievement) aia ṭhain kuminah tih tumna i nei em? 2021khan sawi tlak leh mi zinga i sawi ngam tur thil hlu leh tangkai, nih leh hlawh chhuah i nei em?
7. I hmalam hun kawng zawh dan tur engtin nge ruahmanna i siam le?
8. Tuna in chhungkaw dinhmun kha lungawi thlak i ti em? Engtia hma han lak nge i tum?
9. In khawtlang nunah khan vei i nei em? Tih theih nei vein i inhria em?
10. Kan hnam kal mek danah hian, hnam ṭha zawk kan nih theihna turin tha thawh ve theih i neiin i inhria em? I tum em? Nge sawiselah i ram ṭang dawn?
Mizote hi chuan, kan zavaia ram ṭheta, lo vata, buh tuh a, a rem dan anga sapela kan khawsak lai kan mizia kha kan la chhawm thui hle. Zawlbuk ngaihtuahna (Mentality) kan la paih lo nasa a. Chhungkua leh mi mala ruahmanna leh tum bulfuk nei lo, hma thlir mumal nei lo hian kan nun hi kan hmang mawp mawp fo. Kan hnam hi kan theihna a sân teh lul nen, kan nih tur ang hi kan nih loh phah niin a lang.
Engtik lai pawhin mihringte hian zawhna chhan tur hi kan nei reng a. Chumi kan chhan dan a zirin kan nun leh hmalam hun hi a inthlak danglam ṭhin a ni.
2022 hian i zawhna chhan tur pawimawh te i chang ngam dawn nge, pumpelh i zawng dawn le?
Engpawhnise, kum thar chibai vek ule.