Guest writer
F. Vanlalrochana
POST COVID KOHHRAN ṬHALAI
THUHMA: ‘Post-Covid Kohhran’ chungchang hi ka rilruah a awm lian hle ṭhin hle a, kum hlui lamah khan ka ziak tawh a. Covid boruak kal zel leh a hnu lamah hian kohhran hi engtin nge a kal zel ang? tih zawhna hi 2022 lamah pawh zawhna pawimawh a la ni. Tun ṭumah chuan post Covid kohhran ṭhalai chungchang bik hi kan han chai ve leh dawn a ni. Hei pawh thil pawimawh tak a ni.
KOHHRAN ṬHALAI PAWL: Mizorama kohhran ṭhalai pawl hrang hrang, KṬP, ṬKP, SAY, PYD, CṬP, AY leh a dangte hian kan khawtlang nunah hna pawimawh tak tak an thawk ṭhin a. An suk thlek hi kan hnam suk thlek, rinna lamah pawh kan suk thlek a ni a. An dinhmun hi a pawimawh hle a ni.
Heng Kohhran Ṭhalai Pawl te zawng zawng khaikhawmna atan hian KṬP tih tho hi a hman theih avangin KṬP tih hi kan hmang zui ang. Kohhran mal ṭhalai pawl bikin hming atan hmang mah se, kohhran ṭhalai pawl zawng zawng khaikhawmna atan kan hmang dawn a ni.
PRE-Covid KTP LEH RAWNGBAWLNA KAWNGA HARSATNA
Kohhran ṭhalaite hian Covid hma deuh pawh khan rawngbawlna kawngah harsatna hrang hrang an tawk tawh a. Khawvel a changkang zela, tunhma kohhran ṭhalai kal dan angin tunlai hian a kal theih tawh loh a. Tunhma chuan hnathawh a inang put a, hunawl neih dan a inang tlangpui. Intihhlimna dang a lo tam lo a, kohhran ṭhalai programme chi hrang hrang leh zaiho chu intihhlimna leh hunawl hnawh khahna ṭha a ni thei ṭhin a, KṬP -in activities tam tak a ti thei a, a chak hle ṭhin bawk. Hemi mentality ang hi kan la pu reng a, hetiang rilru pua rawngbawlna hi kalpui a, programme hi la ruahman reng kan tum a nih chuan kan tisualin a rinawm a, member active pawh kan tlem tial tialin a rinawm.
KṬP-te hian thil buaipuiawm, buaithlak lian tak tak, min chenchilh reng an nei mek.
a) Biak In hawng loa innei awm tlurh reng mai (Kohhran ṭhenkhatah chuan dan te an ti)
b) Ṭhalai inkhawm tha hlei thei tawh lo leh tlahniam char char
c) Ṭhalai activities a kan ṭha hlei thei tawhlo
d) Inkohkhawm a har tawh a. Ṭhalai hipna tur danglam kan ngaihtuah nasa tawh
Tunlaiah chuan mi tam tak an buai tawh a, ṭhalaite hi hnathawh hrang hrang nei te, zirna lama mi buai tak tak te hi an lo ni tawh a. Khawvel thlir dan a lo dang ta a, kohhran ngaihpawimawhna a lo tlahniam a, individualism a lo len takah hian ṭhalai activities dah pawimawh ber lohna a lo lian ta bawk a. Hetiang hun inthlakah hian kan han lut a. Eizawnna leh rawngbawlna leh zirna leh rawngbawlnaa balance siam dan kan thiam hlei thei lo bawk a. Nu leh pa tam takin KṬP chu zirna leh eizawnna lama bahlahna siamtuah an ngaita hial mai.
Harsatna kan tawh chhoh leh chu secular humanist ṭhalaite zingah an lo pung ta a ni. Pathian leh kohhran zirtirnaa uluk taka chawm len loh, nu leh paten zir se an tih ngawr ngawr avanga sang tak thlenga in zir ṭhalai tam takin, Pathian thu tak an pen bo san mek a. Mizo zingah Agnosticism/ atheism boruak hriat tur a awm chho ta zel a ni. Heng mite hi KṬP boruakin a chiah ngai loh an ni fo.
Tunlai khawvelah media a lo ṭha tawh a, internet kaltlangin social media/ network hrang hrang a lo tam a, inkawm hlimna tur a lo tam a. A tak ram aiin internet/ media siam chawp khawvelah mihring a cheng nasa ta. Facebook-ah leh social media dangah ngaih dan hrang hrang a leng a, KṬP sawinepna leh dah hniamna etc hengte hian an ngaihtuahna a luh hneh zel a. KṬP te hian tunlai khawvelah rawngbawlna kawngah harsatna lian tak an tawk chho a ni.
KṬP item neih chhoh dan hi han en la, KṬP thiltumte nen a inmil em tih pawh ngaihtuah loin, tunlai khawvela thil lar, TV programme leh Youtube-a kan hmuh ang hi kan ti ve ta zel mai a nih hi. Hei hi KṬP tan a him lem lo a. Kan Drama chanah pawh nuih tluan deuh thawna tur kan zawng ta zel mai. Chutiang a nih loh chuan 'hit' lo leh hit dawn loah kan ngai ṭhin a ni ber. Khawvel thila an lam dan niawm taka lam te ITEM-ah a tam ta. Eng pawh ti dawn ila, Pathian a dah chungnungin, kan thiltih khan Pathian chawimawina a kawk ber em tih kan ngaihtuah lo. Thiam zawng show in hun kan hmang zo emaw tih tur a ni thin.
Thalai tam takin eng hi nge ngaih pawimawha tih hmasak zawk tur kan hre thiam loa, chu chuan harsatna min thlen fo. KṬP te hi hun hman daihzai kawngah kan hniam em em. Chu chuan thuk takin kan rawngbawlna a nghawng bawk.
KṬP inhman theih hun chhung hi kum 14-40 inkar a ni a, a kar a zau hle. Generation gap a awm zau em avangin kawng tam takah harsatna a awm ṭhin.
Heng rawngbawlna kawnga harsatnate hi eng vanga lo thleng nge ni ang?
1. Khawtlang awm danin a nghawng.
2. Chhungkaw inekawlna leh inawpna nghawng.
3. Rawngbawl dan fuh tawk loin a nghawng.
4. Hruaitute tihfuh tawk loh.
5. Pathian thu sawia inkhawm reng si hian, Bible chhiar tlem leh kristian nun dan ṭha zawm mang lo hian a lo awm theih khawp mai.
Kohhran Ṭhalai rawngbawlna hian kan ram hi kum 70 kan inbang liam ta, kum 70 dang lo la awm leh turah hian engtin nge kan rawngbawlna kan kalpui ang? Tunah phei chuan Covid-in kan nun phung mi her dang lam sak bawih bawih mai si a!
Covid TIHBUAI KṬP: Covid hripuiin khawvel a tibuai a. 'Kan kalphung' kan tih thin anga rawngbawlna kan lo kalpui ṭhin dan kha tih theih a bar a awm ta lo a. He Covid-in kan nun a thlak danglam chhoh takah hian nunphung pangngaiah kan let leh thei ang em? Covid hmaa kan nunphungah pawh khan let leh mah ila, kan rawngbawlna kalpui dan ang chiaha kal leh kha a rem tawh kher lo maithei.
Ngaihtuahna thar seng lem loin kan tih dan ngaia tih leh tum hruaitu kan nih chuan, rawngbawlnaah kan rilru kan pe tawk tak tak lo tihna te pawh a ni thei ang. Nunphung leh rilru inthlak danglam hi kan hmuh thiam a ngai.
KṬP ENGTIN ZEL NGE?:
1. Online/ social media rawngbawlna: Inkhawm hrim hrim a theih loh lai khan KṬP tam tak chuan, online inkhawm an buat saih a. Zoom/ Google meet te an hmang a. A ṭhenin youtube-ah te an pe chhuak bawk a. Ni tina Pathian thu tawi chhiar tur, FB leh Whatsapp status-a hman theih tur siam an awm reng bawk a. 2022-ah zan inkhawm a theih laiin inkhawm hun pangngaia inkhawm an awm a. Zan inkhawm a theih loh chuan kohhran ṭhenkhat chuan an KṬP te chhun inkhawm hun an siam sak bawk a. Covid-in min tihbuai lai leh Post-Covid-ah pawh online/ social media rawngbawlna hi chu chhunzawm zel a ṭha ang. Film tawi te, animation lam te pawh a tithei chuan tih a ṭha ang.
2. Programme duan kawngah: Mihring inchher aiin programme hlimawm ringawtah kan ngaihtuahna kan dah tam zawk em? Kan programme hmangtea mi ṭha zok, kohhran ban tur chher aiin mi lo kal khawm hrim hrim se, kan hlawhtlingah kan inngai mai em?
KṬP programme kan ruahmanin, kan pawl thil tum tihlawhtling zawnga tih tur a ni a. Thil tum va pawchhuak lo zawngin programme kan siam ta fo em?
KṬP drama pawh nuihzatthlak hlang a nih loh chuan hlawhchhamah kan inngai mai em? Beat group pawh a hla thu aiin music style kan dah lian zawk em? Zaipawl buaipui hle siin, inkhawmnaah kan zai ṭha leh peih lo si em? Sakhuana huang chhung pawl ni lo te item tur awm takin programme kan hnawh khat fo em?
Post-Covid-ah chuan ko kan thlak a hun tain a lang. Ravi Zacharias-a thu vuak thlak hi ngaihtuah zawm ila "Tun lai khawvela kohhran ṭhan tir kan tum danah chuan, hun hman dan turah hian kan buai tawk em em a, hei hi a him lo hle. Hun hman dan tur ruahmanna ai hian mihring an pawimawh zawk. Pathian chuan mihring a chher hmasa a, hun hman dan turin a dawt chauh ṭhin. Keini chuan hunk an ruahman a, mihring kan zawng a,” tih hi.
3. Literature hmanga rawngbawlna: KṬP mai ni lo kohhran ṭhenkhat chuan inkhawm theih loh lai khan, hunpui laia thupui thlan sa mila sermon sawi turten an sawi tur aiah an ziak chhuak a. A bua siamin kohhran tinah an sem. Hetiangah hian Pdf pawh a siam theih. Literature hmanga rawngbawlna tal pawh ngaihtuah mang lo KṬP kan ni em? Post-Covid-ah phei chuan literature hmanga rawngbawlna hi ngaih pawimawh deuh deuh a ṭha ang.
4. Activities pawimawh: Covid avang hian, kan ngaih pawimawh tam tak activities kha thil pawimawh ber a lo ni lo tih a chiang ta. Nunphung pangngai ang chiaha kan kal leh hunah, rawngbawlna activities hi kan thlak danglam thei tawh ang em?
5. Inkhawm hi a lo pawimawh: Inkhawm ringawt a ni lo kan ti fo na a, ringtu nunah hian inkhawm hian hmun sang tak a chang a. Pathian biaa ringtute inpawl ho a, thuchah ngaithla ho tura kalkhawm hi a lo pawimawh em em mai. KṬP te hian inkhawm aia ngai pawimawh kan ngah fo. Inkhawm tih loh activities chu a ti tlem zawngin kan kal ngam tawh ang em?
6. Mi mal fianrial hun: Mimala fianrial hmanga Bible chhiar a, ṭawngṭai a. Pathian thu zir zauna leh sermon bute mahnia chhiar a, Pathian thute ngaihtuah thin zawngin ringtu nun hi kan inzir tir tam lo a. Heti zawng hian post Covid-ah chuan kan kal ve tawh angem? KṬP te hian kan member te hman tur, anmahni mil fianrial but e pawh siam tum ta ila?
7. Nihna neih: KṬP -ah hian nihna lawm deuh hi a awm theih viau mai. Mi dangte chawisang leh chher zawng ni lo, nihna chelh reng mai, pawlin eng a nih pui loh hi a awm theih viau mai. Rawngbawlna kawnga chanvo leh kan nihna te hi a lo pawimawh ber loh zia chu Covid-in kan rawngbawl dan phung a tihbuai takah chuan a chiang viau awm e. Pathian hman theih tura awm mai hi a pawimawh a. Nihna hi a pawimawh ber lo e tih hi kan man ve tawh angem? Branch/Unit hruaitu a thlan/ruat kan nih tawh loh chuan kan ti tau zui ve mai angem? Nihna nei loa KṬP a active remlo riaua kan hriatna ṭhin hi kan sim angem?
8. Rawngbawltu ṭawngkam: Hei hi chu kohhran pumpui huap a ni nain, tun ṭumah hian sawi tel tho ila, a sual chuang awm lo e.
Kan rawngbawltu tam tak hi tutu te emaw influence-in an awmin ka hria. Social media-ah te an han tel a. An ṭawngkam hi a dengkhawng sawt em em mai. Kohhran hruaituten an sawi ngam lo, bei ngam lo tih vanga inla bei ngam taka sawi biah biah kan ching ta a ang riau.
Social Issues te hi kohhranin a buaipui tur a ni reng a. Upa leh Pastor. KṬP hruaitute pawhin chai rawh se. Ziak se, Sawise, social mediaah pawh au pui rawh se. Mahse, ṭawngkam dengkhawng leh thuhnu dawn lo ni lo sela. Khawngaihna leh lainatna leh thuhnuairawlhna nena rawngbawl tur kan ni a. Chutiang zawng zawng nei chung chuan, thil ṭha lo beiletin a tawng chhuah theih tho. Kan tawngka chhuak te, kan thusawite hi mawi tak, chanchinṭha hriltu lam hnathawktu sawi awm tak ni rawh se.
“Mi tin engtia chhan theuh tur nge ni tih in hriat theih nan in tawngka chhuak chu, chia al, khawngaihna tel ni fo rawh se.” Kolosa 4:6
9. Kohhran hung pawna interek hranna: Kum 2021 chho aṭang chuan kohhran hung pawna interek hranna, hlim taka zai leh lamna, phuartu awm lem lo, mahnia zalen taka inpawlhona lamin kan khawtlang min luh chhuah hneh ta hle. Khawthlang ram zalenna zia kan kai chho a. Engtin nge kan kal zel ang ka hre lo. Hemi kawngah hian hian Kohhran leh KṬP te hian chona lian tak an hmachhawn a ni. Post-Covid-ah chuan ngaihtuahna sen a ngai dawn hle a ni.
10. Suangtuah zuina: Post-Covid-ah chuan Kohhran Ṭhalai Pawlte hian kan kal dan kan lo thlak danglam a. Inkhawm bak chu activity behbawm kan lo ngah lutuk tawh lo va. Dar hmasa rik rual chiahin biak inah kan ṭhu ṭhap a. Zaipawl hlate kan lo zir a. Zaipawl pawhin KHB/Mahni kohhran hlabua hla kan lo sa tam bawk a. Thla khatah vawi khat tal kan pual bik inkhawm zan chu hla zirna atan hun kan lo hmang a. Short Sermon kan zep ve zeuh bawk a. Inkhawm bân emaw, inkhawm loh zanah emaw hla zir hun hran kan rek tawh ngai lo. KṬP-te chuan mihring inkaihhruaina kan lo ngai pawimawh lehzual tawh a. Mahni branch/ unit etc-a pawl 10 leh 12 zirlaite tan tuition leh coaching class kan lo buatsaih a, budget hran siam meuhvin kan lo buaipui a. Nakina kohhran leh Pathian an belh zelna tur remchang kan lo siamsak a ni. Psychological and Career Counselling kan buatsaih a. Mi thiam ruaiin, a mamawh apiangte rawn theih turin ruahmanna kan siam a. Hna zawnna lama harsa, Competitive Exam tura inbuatsaihna kawnga puih ngaite kan lo pui thin bawk. Thil chhinchhiah kawngah ṭan kan la zual a. Kan pawl chanchina inhnialna awm thei awm reng reng chu a awm leh tawh lo vang. Inkhawm kan no. 1 a nih tawh avangin activity dang kan lo nei tlem a. Member hlate ngaihsak kawngah pawh kan hun kan lo pe tam thei ta a. Kal paha insawm mai mai ni tawh lovin, kan inbawhzuiin, kan inum zui ngar ngar tawh avangin kan rawngbawlna nghawng chhuah pawh a danglam tawh hle. Kan member-te dinhmun zir chiangin an harsatna kan hriatpui a. Mi tin an harsatna milpuiin rawngbawlnaah hma kan la a. Mi tin an dinhmun milin kan huangah kan la lut a. Rawngbawlna zangkhai leh rilru hahdam zawkin kan kalpui thei a, awmze nei zawkin kan rawngbawlna pawhin rah a lo chhuah thei ta a ni.
THU KHARNA: Post Covid-ah KOHHRAN ṬHALAI PAWLTE hian ngaihtuahna kan sen tak zet a ṭul ang. Kan tarlan loh thil dang zawhna chhan tur hi kan ngah mai. Hei erawh hi chu hre reng ila, “Kohhran/ KṬP hi tunlai khawvel milin a kal tur a ni lo hauh a, tunlai khawvel harsatna mil erawh chuan rawng a bawl tur a ni,” tih hi.