F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

TAWRHNA

Mihringte hian he khawvelah hian kan tuar ṭhin. Natna te kan tawk a, kan chhungte an dam lo a. Thihnain chhungkua min tlakbuak a, kan lungngaiin, kan tap ṭhin. Kan natna tawrhte hi na satliah lo tak, na tak tuara rum a, kun ngawih ngawih leh er ngawng ngawngna leh, chutiang pawh ti peih tawh lo khawpa tawrhna te ni foin, taksa leh rilru natna thuk tak kan tuar ṭhin. Tawrhna kan hmachhawn dan hi kan thil rin (Pathian awm ring, ring lo, Kristian, Kristian lo) a zirin a danglam ang.

Kristiante chu Pathian chung­nungbera betu kan ni a. Kan Pathian chu hmangaihna leh lainatnaa khat, zahngaihna tawpintai nei lo a ni. Chutiang Pathian chuan kan tawrh a phal tlat! Mi malin emaw, chhungkuain emaw, ramin emaw kan tuarin kan na fo ṭhin. Ringtu ṭha ber be te, rawng­bawltu thawhhlawk ber berte hi Pathian hian natna leh vanduaina lak ata a hum chuang hauh lo.

Tawrhna hian ringtute ngat phei chu a tibuai ṭhin a, kan rinna thlengin kan enlet phah fo. Visigoth hoin 24th August 410 AD khan, Rome khawpui an suasam chiam mai a. Chuta an tawrhna avang chuan, Rom mi tam tak kha rilru na êm êmin an awm a. Rome sakhua kalsan a, Kristianna an vawn tak avanga hremna niin mi tam tak chuan an ngai hial. Heng ngaih dan chhanletna atan leh a hunlaia Kristiante thlamuantu atan, Augustine-a khan, “City of God” tih lehkhabu ropui tak mai kha a ziak ta a ni. Sakhaw dang aia Kristian sakhaw dik zawkzia sawi chhoin, Philosophy dangte aiin Kristian philosophy chu a chungnung zawk a, Kristianna chu, Rome khawpui tawrhna chhan a ni lo a, a hlawhtlinna a ni zawk tihte a sawi bawk. Kristiante chu hnêmin, khawvel lalte rorelna dinhmun chu engpawh nise, a tawpkhawkah chuan Pathian Khawpui (City of God) chu a dingchang zawk dawn a ni, tiin he lehkhabuah hian a sawi. Hmasang aṭangin tawrhna chungchangah hian zawhna, in­rinhlelhna a lo tam hle ṭhin a ni.

Engatinge Pathian hian kan tawrh a phal le? Pathian awm i lo ring lo a, he thuziak hi i lo hmuh fuh hlauh pawhin i lo chhiar hrim hrim dawn nia. Pathian awm ring a, bia a, zui ṭhintute chu engatinge an Pathian chuan (k)an tawrh a phal le?

Amah kan hnaih reng theihnan: Kan nun hi a hahdam viau a, kan hmui ngil a, kan hrisel a, kan tluan viau chuan, mihring hi kan chapo thuai mai zel a; kan theih tak emaw kan ti a, Pathian ngaihsakna lamah inthlahdahin, mahni kan inngaihtuahin Pathian hi kan hlat sauh sauh fo mai. Rilru natna te, taksa natna te kan tawh hian Pathian lam kan hawi leh ṭhin.

Kan natna te, kan tawrhna te hian, Pathian min en tirin, min hnaih tir a, Amahah kan innghahna reng theihna turin kan nain kan tuar ṭhin. Mihring chakna rinchhan loin, Lalpa chakna chauh kan rinchhan theihna turin kan chungah tawrhna te hi a lo thleng ṭhin a ni.

Natna hi kan ta a ni: Mihringte chuan natna hi kan ta a ni hrim hrim. Natna tam tak chu kan insiam chawp a ni bawk. Ringtute hian kan chan loh bik tur a awm lo a, natna te hi kan ta a ni ve hrim hrim. Natna te hi kan ta a ni a,chhungtinin kan tuar vek mai. Pathian lam kan en tlat erawh chuan, dam takin a tawrh theih a ni.

Hriselna ṭha êm êm, mi invawng leh inuluk, insawizawi ṭhangte pawh, natna chi hrang hrangin a tlakbuak lo bik chuang lo. Infiammi, ei leh in engkim ulukte pawh an cancer a, lung ṭha lo vangin an buai fo. Footballer ropui, Sergio Aguero ngei pawhin infiamna a chawlhsan tawp mai a nih kha.

Hla phuahthiam Upa Liandala fapa, Rev. PC Muanthanga leh Zothan­puii te nupa hian, an chanchin ‘Nang I lo awm si’ tih an ziak a. He mite nupa hrisel loh chhoh dan êm êm hi, in phuahchawp a ni lo maw, tih mai tur a ni. An hrisel lohna a nasat zual poh leh Pathian khawngaihna an chang ropui zel zawk. Cancer an vei dun hi chu an natna pakhat ve mai chauh a ni. Vui ṭhin, mahni inkhawngaih ṭhin kan nihna chhan hi Pathian kan rin tawk loh avang a ni fo. Pathian awm rin loh luih tumte hian, tawrhna chungchang zawhna an zawt bawk ṭhin. Natna hi kan ta a ni a, PC Muanthanga te nupa dam chhung huna a hmuaktu thilte hian, Pathian ropuizia a tarlang.

Pathian khawngaihna kan hriat chian theihna turin: Tirhkoh Paula khan, natna benvawn a nei a, Pathian hnenah la bo turina dil ṭhin. Pathian chhanna kha amak letlingin ka hria, “Ka khawngaihna i tan a tawk e” a ti tlat mai a ni.

Tirhkoh Paula lehkhathawn 13 ziahte kha, Bible-ah a chuang a. Korinth khuaa mite hnenah khan, tum hnih lehkha a thawn a. A lehkha­thawn pahnihnaah zawk khan, heti hian a sawi a nih kha, “Thil mi hriattîr chu a ropui êm vânga ka inngaihhlut luattuk loh nân ka tisaah hian hlîng mi pe a, chu chu Setana tirhkoh, ka inngaihhlut loh nâna mi kap reng tûr chu a ni. Chu chu mi lâk kiansak tûrin vawi thum Lalpa ka dîl a. Ani chuan, “ka khawngaihna i tân a tâwk e, ka thiltihtheihna hi chak lohnaah asin tihpuitlina a awm ṭhin,” mi ti a. Chuvângin, Krista thiltihtheihna chu keimaha a chên theih nân ka chak lohnate hi lâwm takin ka chhuang tawh zâwk ang. Krista avâng chuan chak lohnaah te, tihduhdahnaah te, harsatnaah te ka lâwm ṭhîn a ni; ka chak loh veleh ka lo chak leh ṭhîn a ni,” (II Korinth 12:7-10)

Paula khan, a taksa-ah natna ben­vawn a tuar a, a na a chhuah tak tak phei chuan a na hlê ṭhin a ni awm e. Hmanlai kristian mi thiam hmasa Tertullian-a leh Jerome-a te chuan lu na lutuk a nei ṭhin niin an ngai.

A engapawh chu nise, Paula khan hrisel lohna, taksa natna benvawn a nei a. Pathian rawngbawltu ropui a ni chung khan, Pathian khan a lak bo sak chuang lo. A dil nasat teh lul nen. Kan ṭawngṭaina tam tak pawh hi kan duh kan dil a ni ve mai a, Pathian erawh chuan, kan tana ṭha tur leh A duhdanin min chhang ve thung. Pathian khan, khatiang na tuar thei turin a ti chak sauh zawk a ni. “Ka khawngaihna i tan a tawk e” tih kha a chhanna dawn a ni daih mai a ni. “Khawngaihna kan mamawh ang tawk” (Sufficient Grace) hi Pathianin min pe ṭhin. Tirhkoh Paula pawh khan a lo la hre fiah lo a, Pathianin a hrilhfiah a ni. Kan chaklohna te, kan tawrhna te hi Pathian khawngaihna ti chiangtute, A ropuina lanchhuahna te, Amah kan hnaih theih rengna te a ni ṭhin. Kan dinhmun leh kan thiltawn mil zelin Pathian khawngaihna kan dawng ṭhin a. A chuang liam kan dawn chuan, kan awm thiam lo ang. Amah kan hnaih rengna turin, leia nun kan thiam­na turin kan mamawh ang tawk khaw­ngaihna hi kan dawng ṭhin a ni.

Joba sawi kai a ngai ṭhin: Tawrh­na sawi hi chuan, Joba sawi kai a ngai ṭhin. Joba bu kan chhiar peih lo mai thei, chhiar ṭhin a ṭha khawp mai. Joba bu kan chhiar hian, hêngte hi ngaihtuah tel ṭhin ila

1. Judate ngaih dan chuan tuarna reng reng hi sual avanga hremna vek a ni. Chu chu a dik vek lohzia leh chhan dang vangin tuarna a awm theihzia tihlan tumna a ni.

2. Engkim chunga Pathian thu­neihzia tihlan a tum.

3. Mihringten Pathian remruat kan hriat phak lohzia tihlan a tum bawk.

4. Tuarna thuah harsatna sawifiah ngai a awm tih a tilang a, sawifiah vek erawh a tum lo.

5. Pathian ṭhatna ropuizia tarlan hi a tum niin a lang. Chuvangin, harsatna tawpkhawkah pawh Pathian kuta tluk luh hi a him berzia tihlan a tum.

6. Joba’n engnge a tih ṭhin?

a) Zingah a bethel/ tawngtai ṭhin.

b) Chhung Inkhawm a neih pui ṭhin.

c) Thil hlan a hlan/ Pathian hnen­ah thilpek a pe ṭhin.

Pathian pawhin a chhuang a, Setana nen pawh a intihsiakpui hial. A mi chhuan, a mi fel kha a felzia a lan theihnan Pathianin a tawrh a phal a. A tuar hram hram a, a tawpah Joba leh Pathian chu inzilh leh rih mah se, a tawrhna zawng zawng leh a thil chân zawng zawng chu Pathianin a letin a rul leh tih kan hmu. Tawrh­na hi malsawmna kan tawng­buakna hmanrua a ni fo.

7. Joba bu aṭang hian Pathian zepui kan hmu

a) Pathianin thlei bik a nei lo.

b) Mi thianghlim tuarna a chhan.

c) Nunna hi chu Pathian ta a ni.

d) Pathian phal chin bak Setana’n a ti thei lo: Setana chuan Pathian hnenah, “A kut hnathawh mal I sawm avangin a ring mai mai che a ni,” tiin a cho a. Pathian chuan, “Ngai rawh, a neih zawng zawng chu I kutah a awm e, amah tak erawh chu khawih suh ang che,” tiin. Setana khawih theih chin tur a bithliah fel sa thlap mai a ni.

e) Pathianin Ama anpuia a siam mihring hi a ngaihlu a, thil erawh a ngaihlu lo zawk.

TLANGKAWMNA:

Tlang mawi tak chunga Bhuddist Monastery, kum 100 tama upa tawh-ah te khan Bhuddist puithiamte titi te kha kan han ngaithla a. A hmun a vawt fu! Tihian an ti a, ‘Hring­nunah hian tawrhna a lo thleng ṭhin a, kan tawrh chhan tam tak chu keimahni thiam loh a ni ṭhin. Finna hi dawhtheihna aṭanga lo chhuak a ni a. Rilru hahdamna pawh hi dawhtheihna aṭanga lo chhuak a ni,’ tiin. Tawrhna tuar chhuah hian dawhtheihna kan nei thei ṭhin, tihte pawh min hrilh. Lord Buddha khan, mihringten an tawrhna chu a hmu a, zawhna a nei a, chhanna a zawng a, Lal in ropui tak a kalsan ta a nih kha! Chutiang chuan, mihringte hian tuarna hi kan hrethiam lo fo a, zawhna kan nei a, a chhanna kan zawng ṭhin.

Fanny Crosby-i kha mit del a ni a, Pathian hmangaihna a hmu chiang em em thung a, “Ka thinlungah a eng,” tiin ni ai pawhin a eng ropui zawk a ni tih a sawi a. Hla ropui tak tak tam tak a phuah a, mitdel ni chung khan Pathian a hmu a ni. William Cowper-a kha, rilru buai emaw, depression kan tih ang hi nasa takin a nei a. A rilru fim laiin, "Immanuela thi zaman,” tih kha a phuah. Chutiang chu a ni. Pathian hian kan nat te, kan tawrhte a phal a, tawrh theihna min pe a, leia lawmman kan hmuh ṭum a awm ang a, nakina ropuina nasa zawka kan la hmuh tur atan min buatsaih sak a ni bawk.

Pathian hian kan tawrh a phal a, kan nat a phal a, a châng chuan kan taksa a tidam ang a, a châng chuan kan rilru leh thlarau a tidam ang. Bible-a kan hmuh angin, kan tawh apiang mai hi Pathian ropuina lo lanna tur a ni a, kan chan apiangah lawm phawt ila, Pathianin kan thinlung duhzawngte min pe ang. (Sam 37:4)

Damlo ni ilangin, hnathawk peih lo,

Mu reng thei, chau takin, rilru pawl rawh;

Ka chhungte then laiin, i lam hnaih ka duh ang,

I lamah min hip rawh, Lalpa Pathian.

Dam chhung mi hmuak apiang, i tirh ni se,

A nuam nge a hrehawm, eng pawh ni se;

Hei ngawt hi ka dil ang, i lam lo hnaih zel hi

I lamah min hip rawh, Lalpa Pathian.