ZAIREMA LEH SAWILUAIA

Rev. Dr. Zairema leh Rev. Dr. HS Luaia kha Mizo history a chuang reng tur mi ropui an ni. Chhim leh hmar kohhran ban pui, hotu lian leh hotu hlun an ni.

Rev. Dr. HS Luaia (1908-2012) leh Rev. Dr. Zairema (1917-2008) kha ṭhian inkawm ngeih leh inngaina em em mai an ni a. Bible Lehlinna kawngah pawh an thawk dun nasa. Vawi tam tak lehkha an inthawn tawn a, chung an lehkha in thawn tawn aṭanga an chanchin ngaihnawm lai chu tawitein ka han sawi teh ang. Heng lehkha an inthawn tawn kan hmuh theihte an inthawn tawn lai hian kum 90 leh kum 100 inkar vel an ni tawh a. An rilru a la fimin, an ngaihtuahna an la seng peih hle tih a lang chiang em em mai. An lehkhathawn thu han kan sawi hmain, Pu Sawiluaia chanchin, Pu Ṭhuamtea Khawlhring min hrilh pahnih lek hi han sawi kai lawk ila. Pu Sawiluaia khan, tiang a hawl ṭhin a, a tiang hmang chuan leia bawlhhlawh tlate hi a chepin a paihnaah a paih leh ṭhin a, a hmuh laiin tumahin ho mai maiin bawlhhlawh an paih ngam ngai lo a ni a ti. Pu Luaia Vek hian, ṭum khat chu, “Ṭhuamte, zawhna an inzawt ngai lo. Thu an lawm an zawh ṭhin,” tiin a bulah a lo sawi bawk a. Kan ngaih dan chu a enga pawh ni se (Tunlai chu ngaih dan hi kan ngah em em tawh a, Mizo ṭawng hman danah pawh hman aṭanga lo hman tawh sa pawh a dik lo tihte hi kan ngah tawha), Pu Sawiluaia sawi ang hian thu kan inzawt a, kan thu inzawha chu zawhna a ni ta chauh a nih hmel a. ‘Lala hian thu min zawt a. A zawhna kha ka hre leh mai ta lo,’ tia hman ṭhin tur a tihna a nih ngei hmel. Kan lo ngaihtuah zui atan ni se a ṭha awm e.

Rev. Dr. Zairema kha a naupang zawk nain, lehkhathiam sang zawk a nihnaah leh kawng dang avangin, Pastor Sawiluaia khan a ngaisang em em mai a. Pu Zairema pawh khan pastor sawiluaia kha a ngaisang hle bawk. "Baptist Kohhran hian Pastor Sawiluaia leh Vanngaia nei lo ula chu, mihring lam ngaihtuahnaah chuan eng in ang lo mai anga tih tur a ni," ti hialin Pastor Sawiluaia kum 100 a lo tlin khan lawmpuina lehkha a ziak hial. Rev HS Luaia'n a ngaihsan dan kha chu la chhuak vek lo mai ila. 2007-a Pu Zaireman Pu Sawiluaia lehkha a thawna a tihtawpna pakhat te hi a ngaihnawm hian ka hre khawp a, “Kumin september thla hi chu kum99 i ni puitling dawn ta a ni lawm ni? Kum 100 zawng Pathianin zuah hram che rawh se,” tih hi! Kum 2007 tho hian, Pu Zairema lehkhathawn dangah heti hian a ziak a, “I chanchin ka lo hre ṭhin. Puma zai Lalzikan a aih kha chu March 1908 a ni a. Kumin September thla khi chuan kum 99 i zo ang a, 100 i tling dawn a ni. Tun hmain i pian kum i sawi ṭhin chu a dik lo ania, a dik ang hian i kalpui a ṭha zawk ang, ṭhenkhatin fiamthuin ‘kum khat a belh’ te an ti ang a, chu chu huat tur a ni ném, a dik chu a ṭha. Nang chuan lawm turah i ngai lo mai thei a, i tu leh fate erawh chuan lawmsak chu an duh hlein ka ring. Kei pawh min lawmsak a, a ṭha ang reng hle. Zonet pawhin interview an rawn nei a, a tape pawh ka thih hnuah pawh thangtharte chuan an la en thei dawn a ni. September thla chu han thleng phawt mai la. Kan la lawm ngei tir a ni. I chaw ei te, i mut te a tui emaw? Thil ei chak zawngte i la nei em? Thil ei chak zawng neih te hi a lo hlu hle alawm. Thuhriltu tih dan takah ‘Dam pawh nuam ka tih tawh Io’ kan tih hun a lo thleng ngei dawn zawng a nih hi. Dam pawh nuam ti lo khawpa dam chu a chakawm lém lo e, a ṭulna riau awma kan hria a nih si loh chuan,” tiin. A kum leh, kum 2008 kum tharah chuan Pu Sawiluaia kum 100 tlin hi an lawm nghe nghe a. Pu Zairema sawihmuh vang hi ni tak maw. Kum 100 dam Rev. Sawiluaia sulhnute tiin Baptist Kohhranin lehkhabu an tihchhuah sak nghe nghe a ni.

Kum 2008, kum za a pum kumah hian, Rev HS Luaia hian, Rev. Zairema hnenah, "Tlemlai khan i ṭha lo deuh niin an sawi a. Ka lo ngaihtuah viau chia," tiin lehkha a va thawn. Rev HS Luaia chuan, a lehkha pakhatah a pum nawm loh thu a sawi a..." Zawngṭah hi ka duh a, insum lo lekin ka ei a, chu chu ka chhuanlam ber a ni. Rev. Lalthanga te erawh chu lo hrilh lem lo la," tiin. Ṭhian inngainatna leh inpawhna thuk tak chu a hmuh theih a ni. A ngaihnawm ve mai mai khawp mai.

An lehkha inthawn tawnah hian kohhran leh ram leh hnam an hmangaih zia te, an inpek leh inngaih tlawmna te, an inzir reng peihna te, an inngaihsan tawnna te hmuh tur a awm a, an lak aṭang hian zirtur kan ngah hle. Pu Zairema khan kum 85 a nihin Computer a zir ṭha leh a. A lehkhabu 'Kan Bible hi' tih pawh kha amahin a chhu nghe nghe a ni.Kum 100 mi a nih khan, Pastor Sawiluaia hian, Rev Zairema hnenah, "Kei zawng Computer ka zir lo lak lawh a, ka tunuin a zir mek, a khawl pawh kan lei tawh, nimahsela, mit a chak tawk tawh lo a, ka zir ve tawh lo ang" a ti!

Pu Zairema kum 90 a nih kum khan, Pu Sawiluaia hnenah, "Ka lo hre ngai miah lo, i hre mial lo maw" tia va la zawh a nei fo. Pu Sawiluaia khan, "Min lo hrilh teh," tia thu har va zawh a nei ṭhin bawk. Hre lo nih an hreh miah lohna leh, hriat thar an chakna rilru kha a ni, mi ropui nihtir tu chu ni!

Hei te phei hi chuan, lung te pawh a ti chhe dawn dawn a lawm le: "Han inkawm leh theih pawh a chakawm hle mai. Nimahsela, Khawvelah chuan kan inhmu tawh dawn lo niin a lang a. Lal Isua lo kal hunah kan hmangaihte nen kan la inhmu khawm leh dawn nia.

dam takin

I Ṭhianpa

HS Luaia,”

tih hi. An damchhung hun an chhiar zo dawn hnai tawh an inhria a, Pu Sawiluaia pawh hian, kawng tawp lang thei riai riai mai chu, a hmu pha reng tawh a. Amah an kohna dar vaw turin van lam pawhin an ban an lekmek tawh anga tih tur a ni tawh a. A ṭhian ngaih em em, he khawvelah hmaichhan ngeia hmuh leh a chaka chu a hmuh a inring tawh lo a, rilru hahdam takin a pawm a. Isua kianga inhmu leh turin a thlah a ni. An dam chhung hun tam zawk mah, Ram leh hnam leh Pathian rawngbawlin, kohhran tan banpui pawimawh an ni a. Thinlunga an inzawmna hi a lo thuk hle a nih hi!

He'ng Zoram Chhim leh hmar kohhran banpui pahnihte inkawm ngeihna leh inunauna ang hi ringtute'n kan mamawh chu a ni. Rev. HS Luaia khan Kristian Tlangau bu te, Didakhe te kha a chhiar kilh kelh tih a hriat a. Rev. Zairema hian, "I pian kum i hre dik lo a," te a va ti thul. Kum 100 nih an lawmna ni a hak tur Kamis pawh Pu Zairema hian a va thawn nghe nghe. Pu Sawiluaia hian, " Ka ha zing hle," a ti. Ṭhian leh ṭhian inkarah te hian, kum a han tam hian, inngainatna te hi lantir tawh loh tur emawte hi kan ti fo! A lo ni hauh lo, lo uar sauh sauh zawk tur a lo ni.

Rev. HS Luaia'n, a lehkhathawn pakhata, "Ngurauva te nena kan zin ho lai kha a ngaihawm ta mange" a han tihte hi, a rilru tur ka ngaihtuah pui a, a khawhar dan tur chu kan ṭawmpui pha lo mai thei zawkin ka hria. Heta Ngurauva a tih ngei pawh hian, chatuan romei zamna piah lamah min her liam san ve ta.

Anniho kha, kohhran inunauna te, thawhhohna thate, ringtute inhmangaihtawnna te, hnam tana ṭhahnemngaihna ten a phuar khawm a. Ram buai lai pawhin huaisen takin, mipuite tawrhna chhawk turin an pen chhuak a. An inṭhian ṭhatna kha a thuk bik a, khang inṭhian ṭhatna te khan dam chhung mai bakah thlan piah lam a daih a. An hun hnuhnunga hmaichhana inhmuh a, inkawm leh an chak em em ṭhinna kha, tunah chuan, a takin, vanramah Pathian hnenah an han chhunzawm leh tawh ang chu!