F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

KRISMAS TITI

"Rilru Inngaitlâwmte hnênah,

Krista a rawn inlar ta"

Krismas lam hawiin, thu inzawm ang reng tak, hlawm hrang hrangin i han sawi dawn teh ang:-

1. Pathian hian mi rethei leh hnuaihnung hi a lawmin a duhsak ngawt lo. Mi rethei chapo phei chu a lawm hauh lo ang. Berâmpute kha mi hnuaihnung an nih vânga an hnêna vântirhkoh inlar a ni ngawt lo ang: Isua beisei leh nghaktute an nih avâng zawka inlar a ni.

Khawvêl mi lian, Khawchhak mi fingte pawh Bethlehema a mutna hmun thlenga hruai an ni tho a ni. Isua zawng tute an nih vâng a ni. Kum zabi 14-na lai khan catholic puithiam pakhat Doric-a chuan, Turkey, iran, Iraq, India, Andaman, Vietnam, Indonesia leh China ramte tlawhin a zin kual a. Franciscan puithiam a ni a, Lal Isua chanchintha hril pahin, chanchintha hril zelna tur kawng a zawng a ni. A zinnaa a thil hmuhte ngaihnawm takin a ziak a. A inngaihtlawmna leh mi dang a zahthiamna chu a nuna zirlai ropui tak a ni nghalin ka hria. A zin hunlai hian, khawthlang lam ramte'n a zinna hmun hi an la hmelhriat lo hle a, a zinna chanchin hian nasa takin a pui a ni. Zin chhuah leh zinna chanchin ziah leh sawichhan hlutna pawh a tilang viau. Khawchhak mifing pathumte khua pawh a tlawh a, chutih hunlai chuan khawchhak mifingte khua atanga Jerusalem chu ni 50 kal a ni.

Isua zawngtu leh beiseitu chu mi chapo an ni thei lo. Mi chapo chuan amah a in dah hmasa ber ṭhin a. Isua zawng a, nghak a, beisei tûr chuan mahni a in dah hmasak ber theih loh. Lalpa chu a zawngtute hnênah a ni a inlar ṭhin ni.

2. Berampute kha Arsi hmanga Isua pianthu kawhhmuh ni ta se. An hrethiam hauh loin a rinawm. "Vawiinah hian... " tia aw hmanga hrilh a, zaipawl hmanga chhilh zui an ngai. Mifingte Pawh Arsi hmanga Isua hnen hruai thlen an ni. Kan hriatthiam tur zelin kan hnenah Pathian a inpuang a. Kan hmuh hmaih palh hlauh ang tih a hlauhawm. Krismas hi kan mit ti vartu nise a va ṭha dawn em!!!

3. Matthai 2:1-9-ah chuan he thu hi kan hmu a...

Tin, Lal Heroda a lal laia, Judai rama Bethlehem khuaa Isua a lo pianin, ngai teh, khawchhak lam ata mi fingte Jerusalem khuaah an lo kal a, “Khawiah nge Juda-te lal lo piang chu? Khawchhak lamah a arsi kan hmu a, amah chibai bûk tûrin kan lo kal a ni,” an ti a.Tin, Lal Heroda chuan chu chu a hriat veleh a mangang ta a, Jerusalem-a mi zawng zawng pawh an mangang ve a. Tichuan, puithiam lalte leh lehkhaziaktute zawng zawng a ko khâwm a, Krista pianna tûr chu a zâwt a.Tin, anni chuan a hnênah, “Judai rama Bethlehem khuaah; heti hian zâwlneiin a ziak kha:

‘Nang, Bethlehem,

Judai rama mi,

Judai khawpuite zîngah

i tê ber tawp lo!

I chhûng aṭangin awptu

a lo chhuak dâwn si a,

Ka mi Israel-hote

vêngtu tûr chu,’

tih hi," an ti a. Chumi hnuah chuan Herodan a rûkin mi fingte chu a ko va, dîlchhût takin arsi lan lai chu a zâwt chhuak a. Tin, anni chu Bethlehem khuaah a kaltîr a, “Kal ta ula, naute thu chu dîlchhût takin zâwt chhuak rawh u; tin, kei pawhin amah chu chibai ka rawn bûk ve theih nân, in hmuh veleh mi rawn hrilh ang che u,” a ti a.Tin, lal thu chu an hria a, an kal ta a.

Khawchhak mi fingte Heroda lal ina an va luh lai kha kan hre em em vek a. Puithiam lalte leh lehkha ziaktute kha, Herodan a ko khawm a. Isua pianna thu Pathian lehkhabu thu aṭanga khawhhmuh vek thei an nih dan a han chhiar a. Anni erawh chu Isua pianna an kal thleng ve lo a, a zawttu Khawchhak mi finte chauh khan an kal thleng a ni. Rawngbawlna chanvo ropui tak neiin, dinhmun langsar taka ding a, rawn tlak fu siin, khawvel lalte bula ding pha khawpa ropui ni mah ila, Isua awmna kan lo pan lo hlauh ange. Tun ṭum Krismas hi min ti harhtu ni rawh se.

4. Hman lai Sap rama an thawnthu ziak thiam, Charles Dickens-a leh a krismas thawnthu pakhat chungchang i han sawi zui lawk teh ang.

Mi rethei:- Victorian hunlaia thawnthu ziaktu ropui Charles Dickens (7th Feb, 1812-8th June, 1870) kha mi rethei a ni a, leiba rul reng rengin a damchhung hun kha a hmang ral thak a ni. Kha mi rethei, thawnthu phuah thintu ang em ema an damlaia mipuite'n an ngainat lehkha ziaktu dang hi an la piang leh tawh lo hial awm e.

A thuziakte kha vawi tam tak chanchinbu leh lehkhabu ti chhuaktu te'n an hnawl sak a. A beidawng duh tlat lo a, Charles Dickens, khawvelin a theihnghilh theih ngai tawh loh turah a rawn inchher chhuak thei a ni.

A 'Christmas carol' ziah thu: Krismas chu kan hria, mi rethei, mi sual bo hnu te'n vanneihna kan chan ni a ni. Krismas behchhan hian Dickens-a'n thawnthu pakhat a ziak a, chu chuan vanneihna tam tak a rawn thlen ta a ni. He thawnthu a ziah hun lai hi a hun tawng harsat lai leh, sum leh paiah pawh hun dang zawng aia a pachhiat leh zual lai a a ziah a ni. Chu a thawnthu chuan a nunkawng thim a rawn chhun eng a, an chhungkaw tan malsawmna a rawn thlen ta a ni.

Kum 1843, Khuangchawi thla, chawhma lam a ni a, thawnthu ziak thiam Dickens-a chu a rilru a hah khawp mai. An in piah lawk Regent's park-ah boruak thianghlim hip turin a inngaihtuah buai chu a chhuak a. Sum leh pai leh chhungkaw thilah harsatna thuk takin a bawhbuai a. A lehkhabu tih chhuah hnuhnung ber 'Martin Cuzzlewitt' chu a beisei aiin a hralh a kal lo a. A tih chhuah saktute'n a kut hah man chhete pawh an pe thei si lo. He lehkhabu hi tunhmaa alo tih chhuah tawh- Oliver Twist, Nicholas Nicklweby, The pickwick papers te ai pawha hralh kal fe tura beiseia ni a. Thawnthu ziaktu ropui tak a ni tawh a, a thawnthu ziah zinga ngaihnawm ber chu a hralh thei tlat lo. A mangang tak zet mai. Dickens-a hian engthil nge a tih dawn le?

Sum leh paia manganna hi chu a buaina peng pakhat chauh a ni. A nupui rai teuh chuan a fapa pangana tur a pai mek a ni. A fate, a nupui leh a nupui pumchhunga awm mek a fa lo piang turte chu a ngaihtuah a, a buai hle a ni. Rethei chhung an ni a, a lainate chuan a aiin an lo la nei lo leh zual nen, lainai hnaite laka pur han chaw ngam chi zia zang a ni si lo. Chung ho chuan an lo ban ve chhen zawk lehnghal a. Rang taka sum lakluh dan tur a ngaihtuah thuai angai a ni tih a inhria a. Chuti anih loh chuan, kum 1843 krismas lo thleng tur chu chhiatna ni, lungngaihna vawrtawp invawrh ni a ni ang.

Pawisa lakluhna tur a han ngaihtuah a. Kawngkhat chiah a awm tih a hria a. Charles Dickens-a hian thiam pakhat chiah a nei. Thawnthu ziah; a neihchhun pawh 'LEIBA' chiah a ni. October thla a ni tawh a, Krismas hma ngeia sum leh paia hlawkna tam tak hailuh sak thei tu tur lehkhabu engtinge a ziah hman ang? Thawntghu ngaihnawm tak chu engtinnge a peih hman ang ni?

Regent park-a zan thla eng hnuaiah chuan Dickens-a chu khawhar takin a thu a, a rilru a hah hle. A thinlungah thil tam tak a lo lang a. A naupan lai, a dam chhung zawng zawnga a hun hrehawm leh ngaihawm loh ber mai te chu. Chung hun chu angai lo thin ngang mai. A manga engemaw zana a lo hmuh leh palh pawhin a thanharh phah hial thin. A tan chuan mangchhia a ni. Chung hun chu zu hre chhuak mauh mai a.

NAUPANG DICKENS-A: Kum 12 vel aupa a ni. Dawhkan bulah a thu a, hna thawh sen loh a inchhawp tun mai. Kar khatah ni ruk chhung, nitin rim takin darkar 12 a thawk ziah thin a. Shilling ruk chiah a la hlawh zui thin a nih kha le! A hna ber chu saidawiuma lehkha (Label) lo bel zel chu a ni. Kudam zau pui mai leh tawp zet maih chuan sazu rual karah hna a thawk tauh tauh a. Chu sazu ho aia mi hnathawk lai han tihbahlah hnehsawh chu an awm awm lo hial awm e.

A pa chu lunginah a leiba ngah lutuk vangin a tang a. A fapa tan lehkha zir chu han beisei ngam chi zia zang a ni lo. Nikhatah darkar khat vel, zanriah ei awl chhung chu lehkha chhiar nana a hunawl neih chhun a ni. Chu naupang chu a beidawng em em a. A thinlungah chuan rethei leh vanduai chuang bik riau a inngaihna a nei lian hle. Mal ngawih ngawhin a inhria a. Amah thlamuan tu tur tumah an awm lo a, belhtur lah a nei hek lo. Mipa naupang kum 12 mi chuan a mah leh a chhungte intunnunnan hna a thawh angai ta si. London thlasik daifim kara thli thawin a tukverh a rawn chhem heuh heuhte chu a thlir reng a. Vur tla seng sengte chu a en reng a. A tan hlimna kawl a eng angem? vanneihna nite alo inher chhuak ve ang em?

REGENT PARK-AH: a naupan lai chu angaihtuah chhuak ve mai mai a ni. Thawnthu ruangam atan hman atum pawh a ni lo. A pa chu leiba vangin lunginah a tang kha a ni a. Amah ngei pawhin chu dinhmun chu a hlat lo. A leiba chu a rul thei angem? A hre lo. Rethei taka a fate chu laim san a tum lo? Mah se, eng nge a tih chuang ang le?

Chutiang a ngaihtuahna hrang hrangin a rilru a luhchilh lai chuan a krismas thawnthu phuahy a rem chang dawn riau a hriatna a nei ta a. A tih chi vaiu dawn pawhin a hre nghe nghe. Thlasikni kawlan a lo lang a. Krismas rim a nam ruih tawh mai. A painna lam hawia thawnthu a ziah chuan mite thinlung a hipin hralh pawh a kal deuh berin a hre ta a. A harsatna chu, October thla a ni tawh a. Engtinnge krismas thawnthu tha tak a ziah zawh hman tawh ang? Thawnthu, chhiar nuam tawka tawi fel tha, November thla ral hma ngeiin a peih fel hman tur a ni. Chuti anih loh chuan, Krismas THawnthu engtingee miin an lei duh tawh ang ni? Engtinnge hlawkna a hmuh tawh ang? Krismas hmain hlawk a duh a ni lawm ni?

Chumi zan thla eng mawi tak leh, Arsi pe unte chu a hnungchhawn a. Krismas thawnthu chu a ziakta char char a. A tum aiin a ziak rei a. Dec 2-ah a zo hman tawk a. An han chhu leh char chra a, December ni 17-ah chhut hmasa ber , copy 6000 chu an zuar chhuak hman a . Shilling nga man a ni. Krismas urlawk niin chhut sa zawng zawng chu hralh zawh vek a ni.

A 'Christmas Carol' chu: He thawnthu hi London khawpuia sumdawng milian uikawm zet mai, Ebenezer Scrooge-a chanchin a ni.

Scrooge-a chu sumdawng uikawm zet mai a ni. Juda mi a ni a. Juda mi chu uikawm tiin khawvelin an hriat hi. Mite harsatnaah a buai ngai lo a, mi dang han tanpui tumna reng reng a nei ngai lo. Tumkhat chu Krismas urlawk niin, a thianpa , tunhma lama a thurualpui thin, Jacob marley a thlarau chu a mithmuhah a lo inlar ta a. Khaidiat hian marley-a chu an phuar tup mai a. Marley-a chuan, a uikawm em avangin a thlarau chu khaidiata tawnin leiah a vakvai ta reng a ni tih Scrooge-a chu a hrilh a. A ni pawh chu a insaim that loh chuan chu tiang tho chu a chantur a ni tih a hrilh tel a. A hlauthawng ta hle mai a. Chumi tlai atang chuan Scrooge-a chu mi thar, mi danglam daih a lo ni ta a ni. Krisams rilru dik tak a lo pu thar a, krismasah chuan kan neih rohlu ber te mi dang tan kan hlan phal tura ni tih a hre chhuak a.

Mite chuan he thawnthu hi an ngaihluin an ngai ropui khawp mai. 'The Second Chrismas Story ever told' ti te hialin an sawi thin a. TV Seriel-ah te, Movie-ah te an siam hial a ni.

Thu Hnuhnung: Mi tam tak chu Scrooge-a ang hi kan ni fo awm e. Krisams hi engvang lo thlengnge a nih kan theihnghilh fo a. Krismas hi engti ang lo awm nge a ni tih kan hre lo thin. Pathian chuan a neih hlu ber a fapa neih chhun, fapa mal chu kan sual laka ata min tlan turin a rawn tir a, chu van lal fapa chu ropuina zawng zawng kalsanin lei hmun khawhar hi a rawn bel a ni. Krismas dik tak chuan thinlung zawng zawnga mi dang te tana inpekna a thlen thin. Berampute'n an beram te an kal san a, mifingte pawh khawchhak lam hla tak atangin an lo kal a, an neih ro hlu ber berte an rawn keng a nih kha. Krisamas dik tak chuan van mite a zai tir hial thei a ni. Keini hian kan krismas lo hman ve tawhah khan van mite kan zai tirin kan ring em?

Scrooge-a a lo harh chhuak ta ang hian i harh ve ang u.

5. Bible Milem tih bu, Michael karimatam-a leh Devassy te ziah, Mizo ṭawnga an lehlin-ah khan, chhuak leh turah, "Lalberte Lal ber chu ranthlengah" tiin an lo dah lawk a. A thu kha mawi ka ti ṭhin. Lalber te Lalber lo la ni tur pawh ni satliah lo, Lei leh van lal ber fapa kha ranthlengah a lo piang a ni a. A in ngaitlawm mange. He Krismasah hian thil dang tam tak bakah, Ringtu chu a inngaitlawm tur a ni tih hre tharin, Inngaihtlawm i zir nawn ang u.

Krismas chibai u.