F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

BUL ṬANNA DUHTHUSAM LO HI…

US President hlui, Ronald Reagan-a khan, ama chanchin a ziak a. A bu hmingah, “An American Life,” tih a vuah a. A hunlaia Lehkhabu hralh tla chungchuang a ni.

A lehkhabu bung pangngaia a thuhlawm dah hmasak ber chu, “Montgomery Ward-ah khan ka hna duh hmu ila chu, Illonois ka chhuah san ngai hauhin ka ring lo,” tih a ni. Great Depression hun lai khan a tlangval ṭan tawh a. Illonois-a Montgomery Ward Company chuan, infiamna lam bungraw zawrhna dawr nghaktu tur an duh a. High School Kal laia sports lama che ṭhate chu dawr nghaktu atan an duh bik thu te pawh dawr nghaktu tur an zawnna thu an theh darhah chuan an ziak lang a. Reagan-a chu infiamna lama a chet that ṭhin avangin chu hna chu a hmuh ngei a inring a, beiseina sang tak a nei a ni. Hna hmu chiangsaa inngaia hna dil a ni ber mai.

Mi dang an lak takah pawh chuan, a beidawng ta em em mai reng a. Raegan-a chuan, “Mi tin tan Pathianin ruahmanna a nei vek a ni, tia enkawl seilen ka ni a. Kan chunga thil thleng eng pawh mai chu, Pathianin kan tana a ruahman vek a ni. Ka nu, nute takte mai khan, rinna a nei thuk em em mai a, van thengreng zau leh thuk taka ai pawhin a rinna kha a ril zawk a ni. Aniin thil min hrilh chu, ‘hringnuna thil kan tawh leh kan chunga thil thleng eng pawh mai hi, kan tana ṭha tur zawk veka thleng a ni,’ tih hi a ni. Rilru kehsawm buaihna khawpa hlawhchhamna leh hnawlna kan tawn te hi, a tawpah chuan, kan tana tha ber tur atana hun inherna kal kawng vek zawk a lo ni tih hi” tiin a sawi. Reagan-a nu hi Nelle Clyde Wilson Reagan (July 24, 1883 – July 25, 1962) a ni a, Pathian mi, inkhawm taima em em a ni a. Reagan-a hian, “Mi dangteah hian an ṭhat berna lei hmuh sak zel a tum ṭhin,” tiin a ziak.

Depression hunlai, Ei leh bar zawnna lama America ramin harsatna vawrtawpa a tawh laia hna hmu thei tura inngai, hmu ta si lo chu, a tliaha tliah hnawp awm tak a ni a. A nu leh pate kaihhruaina chuan a nun a chelh a. Hma lam panin a kal ngar ngar a. Kum tam tak hnuah, 1981-ah Jimmy Carter-a thlakin US President a lo ni ta a. Khawvel boruak hahthlak tak mai, Cold War tawpna kawngah pawh mi pawimawh tak mai pakhat a lo ni ta a ni. Mikhail Gorbachev-a nen an thawh hlawk dun hle. Reagan-a hian US President a nih lai khan, chipchiar takin Diary a ziak a, tun hnu hian a buin an tichhuak nghe nghe a ni.

A tira kan duh, kan beisei, kan chak ang te hi kan han nih loh emaw, kan han hlawhchham emaw te hian, khawvel hi a tawp ta mai emaw tih te hi a awl a. Mi tam tak chu kan indawm kun fo a. Nun hloh phah nana hmang hialte pawh kan awm ṭhin. Nakina chan ṭha zawk kan chan tur te pawh kan ch^n phah fo bawk.

Kan duh tak kan han chan loh te emaw, kan beisei ang hna leh thil kan hmuh loh pawhin, a tukah him dam takin tho ila. Mi ṭha zawk ni turin, thil ṭha zawk ti turin insang mar leh ila. Dawra hna chhe te thawk tura lak chu nise, Illonois khuaa a dam chhung hun hmang ral tura inngai pawh United States President a ni thei a. Kan hlawhchhamna te, kan duh ang kan hmuh mai lohna te avanga indawm kun tur a ni lo e. Kan bul ṭanna hniamin, kan duhthusam loh mahse, hmalam thlirin, hmalama kal zel kan ṭhulh phah tur a ni lo.

India ram lam han hawi lawk ila.

Punjab rama Aobohar khuaa chhungkaw rethei tak aṭanga lo piang Surinder Singh-a khan pawl nga a nihin sikul a ban san a. Khawlaiah thlai hnah leh rah zuarin bul a ṭan a. Chutianga tawp mai awm chauh khawpa sikul ban san hma leh, bul ṭanna hniam nei chu a ni a, a bul ṭanna chuan duhthu a sam lo hle. Mahse, chu chuan a tibuai lo. Dinchhuah tum tlat mi a ni bawk a, khawlaia thil zuar mai ni mah se, a inkhawl ngar ngar a. Dawr te reuh te a lo nei thei ta a. Bank aṭangin loan chhete a puk a, harsa takin a rul a, a inkhawl bawk a. A thawk rim hle. A sumdawnnaa a hmasawnna tur kawngte chu a theih ang tawk tawka zirin a ngaihtuah ve ṭhin.

Hmasawn zel tumin hma a la a. India ram state dangahte pawh a sumdawnna zauh ta zel a. Brazil, Bangladesh, Dubai leh Ukraine lamah te a huang zauhin, a han hlawhtling chho ta a; a hnuaiah mi 400 lai mai hnathawktu an lo awm ta der mai.

Mizo fate hian mi hlawhtlinna lai kan hmu a. An tih ang tih ve kan han tum pawhin, a bul ṭanna lam ngaihtuah loin an hlawhtlin hnua an tih dan aṭanga bul ṭan kan tum ve ta ṭhin a. Sumdawnna bul ṭan tirh aṭangin thil changkang leh ropui ber ber neih tum tawk lah bo lo. Rim taka thawh lam pawh hi kan rilruah a awm ṭhin lo. Dawr kan han hawng a, ka hausa ta emaw ti te hi a awm fo theih ang. Mahnia kawng thar sat lo hian, miin an lo tih tawh a, an hlawkpui deuh nia kan hriat avangte hian an tih ang te chu kan han ti zui ve ngawt a.

Hniam tak atanga bul ṭan kan hreh fo a. Sang taka ṭhut nghal tum kan ni fo. Hniam tak aṭanga kan ṭan a nih pawhin, pangngai taka kan kal theih chuan hmasawn kan tum lo fo a, huang zauh kan tum lo fo bawk. Kan rilru a chawl hma a, a hahdam hma mah mah ṭhin.

Sumdawnna chauh ni lo hna zawn kawngah pawh hian chu chu kan rilru put dan a ni deuh vek mai. Hna exam chi-ah pawh a sang ber ber examna chauha exam, kan tum aia lo hniam deuh chu hna ṭha tak pawh ni se, kan hnual suat tlat fo mai. Competitive Exam bei reng renga hun khawhral mai hi a awm ve theih. Rim taka thawh a, tumruh taka beih a, mahnia insawrbing chu a ṭha teh meuh mai. Chutih rual erawh chuan, mahni theihna phak chin te pawh hriatthiam a ṭha ve bawk awm e. Hun khawhral mai mai kan ni thei tih hriain, kan thawh atana ṭha tawk, kan thawh theih mai tur pawh kan tum aia a lo hniam deuh a nih pawha hnual suat loh hi a tha a ni.

Enga mah hmaa sang taka maia ṭhut tum vek hi chu kan sim a hun e. A theih vek loh. A thei lo tur hi a tam zawk kan ni ang. Bul ṭanna hniam mah se, kan thawhrim a, ngaihtuahna kan sen a, kan tih ṭang ṭang peih chuan, kan awmna ngaiah kan awm reng bik lo ang.

Ronald Reagan-a leh Surinder Singh-a dinhmun hi a inang lo nain, an bul ṭanna chu a hniam dun ve ve hle. Reagan-a phei chu, a tlin tawk nia a hriat hna sang lo tak mai thawk tur pawhin a han tling lo leh rih kha a ni zawk nghe nghe a. Kan bul ṭanna chu engang pawh nise, bul ṭan phawt hi a pawimawh. Engtia thui nge kan thlen tih hi a tawp khawka pawimawh ber chu a ni zawk. Kan bul ṭannain duh thu sam lo mah sela, hmalam panin kal ngar ngar ila, thui tak kal a, sang tak thleng tura beih hi a pawimawh ber zawk a ni. Kan hun a thlen hun hi nghak ila, kan hun a thlen nan thawkrim bawk ila; Kan hun a thlen chuan hlutna kan nei ang. Taima ila, thawkrim ila, "Ani hi aw," tia chawi san theih tur dinhmunah mahni indah ve bawk ila. Chutiang nghak thei lo chuan kan vir vut vut a. A bikin Social Mediaah. Politics-ah te leh sumdawnna thleng pawh hian a ni. Kan inpal khaw lo zo ṭhin. Shakespeare-a thawnthu pakhat Macbeth hi ka thawnthu ngainat pawl tak a ni a. General Macbeth chu sipai huaisen leh ral hrat a ni a. Sual kawng pawh a zawh ngai lem lo. A chhung rilah chuan Lalna leh thuneihna chu a duh ve tho. Chumi a um lutukna lamah, a nupuiin a lo nawr ve bawk nen, a chhia leh tha hriatna pawh kalhin a tlan ta a. A chhiat phah ta a ni. Macbeth-an Lalna a chan chiah kha Scotland-ah pawh thil ṭha lo tinreng a thleng a nih bawk kha... Thuneihna leh Lalna hi duh lo tak tak hi an awm lo mai thei; a nih dan bak leh dik chiah lo pawh pawisa loa ambitious hi chu mi mal leh ramin a tuar ṭhin chu a nih hi. Sang taka din nghal tumna te hian buaina a thlen fo a ni. Nghak hret se, dinhmun ṭha nei turte hi an inpal hnawk ta fo mai.

Thawkrim la, i thawhrim rah chhuah tur nghak rawh.

Engkim tân hian hun ruat a awm a, Vân hnuaia thiltih zawng zawng tân hun remchâng a awm. Thuhriltu 3: 1

There is a time for everything, and a season for every activity under the heavens. Ecclesiastes 3:1