F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

GEORGE MARSHALL

Kum zabi 20-naa America ram ropuina bul pakhat chu General George Marshall-a kha a ni ti ila, kan sawi dik lo hauh lo ang. Indona leh international Politics-a a pawimawh dan kha a thuk a. Tunlai khawvel inlaichinna leh inzawm kual dan bultumtu pakhat a ni a tih theih ang.

US Army Chief of Staff a ni a, Secretary of Defense leh Secretary of State a ni bawk a. Marshall Plan duang chhuaktu a ni a, Nobel Peace Prize hial pek a ni. Hetiang mi ropui hi a ni chung hian, lansarhna leh hming ropuina a khel lo a. Dik nia a hriatah chuan hotu lal ber ber te hniala kamkhat ngam a ni. Secretary of State aṭanga a pawhin, American Battle Monuments commission Chairman te, American Red Cross Chairman atan te an ruat leh a ni.

Chief of Staff a nihna angin US sipai dinhmun nasa takin a siam ṭhain a tilian a. US sipai chanchina sipai lak belh tam ber hun a hunlai hian a thleng a ni. Chief of Staff a nih tirh khan US sipai awm zawng zawng zat chu 189,000 a ni a. An training a chhia a, an hmanrua a hlui tawh a. An hnufum em em mai a ni. General Marshall-a hian hma a han la tak tak mai chu, kum thum chhung lekin US sipai te hi a let 40 zetin an pung hman a. Marshall-a thluak fim, fing leh hmalam thlirthuina kha Khawvel Indopui pahnihnaa Ṭangrual pawlin an thatpui em em a ni. Winston Churchill-a phei chuan, “Organizer of Victories” a ti hial a ni.

General John J. Persing-a pawh huaisen takin a hnial a. A ṭhiante phei chuan, a hnain a tuar hial dawnin an hria a. Mahse, Pershing-a hian a ngainat phahin, a mi rinzawng tak a ni zui ta hlauh a ni. He thil thlen hun lai hi Indopui pakhatna hunlai a ni a. Chutih lai chuan, George Marshall-a hi Major niin, American First Infantry Division-ah Staff officer hna a thawh lai a ni a. Ṭum khat chu Inspection an neih ṭumin, an division-in training an neih dan chu ṭha a tih loh avangin Gen. Pershing-a chuan Division Commander chu a hnuaia mite hriat lai chuan a hau ta hrep mai a. Marshall-a chu an commander tan a rinawm bawk a, chutianga General berin an commander zak tak maia a siam chu ṭha a tiloin, a dik a tih loh avangin Major chauh ni mah se, an commander thlavang chu a hauh ta a. Marshall-an an pu thlavang hauha thil a sawi lai chu, mena thlaka Pershing-a chuan kalsawn tuma a han inher chiah chuan, Marshall-a chuan a ngai thei ta lo a. General darah chuan a vuan a, a thil sawi ngaithla lo thei lo chuan a siam ta a. Marshall-a ṭhiante chuan, hlauthawng leh thaw dep depin an lo en ringawt mai a ni. General hnenah chuan, an division ni lo, ama headquarters zawk chu an harsatna bulpui a nih thu a hrilh ta mai a. General chuan, Hqrs-in harsatna tam tak an tawh thu te sawiin an harsatna chu endik a tiam a. Marshall-a chuan, “Ni tin harsatna kan tawk a lawm. Zan lama chinfel ngai chi a ni fo” a ti ve leh hmiah. General chuan, Marshall-a thusawi a ngaithla zo a. A haw ta a. A ṭhiante chuan, Marshall-a chu, a ban phah hial an ring a, an lo thlah titih a. Mahse, Pershing-a kha an hmuh dan a lo dik lo hle a lo ni a. Pershing-a chuan, a hnu kum hnih chhung chu Marshall-a te division harsatna reng rengah chuan, Marshall-a a rawn hmasa ziah a. Colonel a han kaisan hnu phei chuan, a hnuaia thawk turin Hqrs lamah a sawn ta hial nghe nghe zawk a ni. Marshall-a chuan Leadership chungchangah zirlai ropui tak a zir chhuak ve bawk: Hmaichhana sawiselna dawhthei tak maia ngaithlatu JJ Pershing-a kha General lai a ni. Marshall-a hian a tia lawm, “Pershing-a chuan, mi mal thilah a la ngai lo. Amah sawiselna chu a pawm kher loh pawhin, dawh thei takin a ngaithla ngat ngat peh a ni,” a ti.

Franklin Roosevelt-a hnenah pawh, a ngaih dan a nih loh chuan tlang takin a sawi bawl mai a. President-in George tia a koh pawhin, “General min ti rawh,” a ti ngat mai a ni. Roosevelt-a hian a huat phah reng reng lo a. Roosevelt-a hnuaiah hian dinhmun pawimawh tak tak a chang chho zel a ni.

November ni 14, 1938 a ni a. White House-ah FDR-an inhmuhkhawmna a buatsaih a, sawrkar hotulu hrang hrang an kal khawm a. Sipai tha chakna turin Indo thlawhna 10,000 siam a tum thu chu a sawi a. Marshall-a leh a pute chuan, chumi thlawhna siam dan tur chu an sawi ho turah an ngai a. FDR-a tum ber zawk erawh chu, Europe khawmualpuia democracy ramtea chung thlawhtheihna te chu pek a ni. Indopui a hnai hle tih a lang chiang tawh a. Chung thlawhna te chuan indopui pawh a pawt hlain, America pawh a tel ve kher angai lo turah a ngai a ni.

President te nena inhmuh­khawmnaa Marshall-a tel hmasak berna a ni a. A tua mahin President ruahmanna an sawisel lo chu mak a ti hle. FDR chuan a ruahmanna a han sawi zo a, tiṭha hle ni pawhin a inhria a. Mi dangte pawh chuan, President chu an lo thlawp liam liam a. Ngawi renga lo ṭhu, Marshall-a lam chu a hawi a, President Roosevelt-a chuan, “I pawm em, George?” tiin a zawt ta a. Marshall-a chhanna chu tawi te a ni, “Ka pawm ve hauh lo mai, Mr. President” tih a ni. Chumi ṭuma telve te sawi dan chuan, FDR-a chuan, mak ti takin a en a. Inhmuhkhawmna chu a ti tawp zui ta a. Chumi tuma lo tel vete chuan, an rawn chibai liam liam a. Marshall-a hna chuan, a tuar dawnin an hria a. An thlah titih leh deuh mai a ni. Chutih laia Treasury Secretary Henry Morgenthau-a pawhin, “Kan inhria chu ka lawm hle mai,” a ti hial a ni. Mi dangte ang bawkin Morgenthau-a chuan, Marshall-a chu sipai aṭanga bang zui ve mai turah a ngai a ni. Hemi ṭuma thil thleng hi FDR-a hian vawikhat mah a sawi zui tawh lo a. Marshall-a chunga lawm lohna a ti lang ngai lo bawk. “Tlangtaka thu dik n hrilh mai zel turin min beisei zuita niin ka hria a,” tiin Marshall-a hian a sawi. “Chutiang chuan awm zel pawh ka tum zui ta zel bawk a,” a ti.

Marshall-a leh Roosevelt-a inlaichinna hi, President thurawn pe theitur hna chelh chuan, tlang tak leh dik takin a ngaih dan a sawi ngam tur a ni, tih ngaih danah a innghat a. America ramin a mawhphurhna pek reng reng chu, a ṭha thei ang ber zela thawkin, sipai a ni a, mi diktak a ni bawk tih tilang thei zelin a thawk ṭhin. “President hi tul loah ka hnial chiam ngai lo a. Thil lian leh pawimawh zawkah huai taka ka tan theihnan , thil ho tete chu, ka ngawih bo pui,” tiin, Marshall-a hian a sawi. Thil pawimawh tak Entawn leh zawmve atana ṭha a ni awm e.

Marshall-a chu hna nei lo zui mai tura an lo ngaihna chu a dik lohna a lang chho thuai a. 1939 Ṭhal lai a ni a. September ni 1, 1939-a chawl tawh tur, Chief of Staff ṭanglai, General Malin Craig-a thlaktu tur chu Roosevelt-a chuan a ngaihtuah ṭan ta a. April thla chuan, FDR chuan, Chief of Staff atan chuan General George Marshall-a chu ruat a tum ta a. Mi dang pawh hrilh lem loin, Marshall-a chu White House-ah a ko a. “General Marshall, Chief of Staff of the United States Army thar atan ruat che ka tum a. Engnge i ngaih dan?” tiin Roosevel-a chuan Marshall-a chu a zawt ta a. “Eng lem mah, Mr. President” tih chu Marshall-a chhan a ni. Heti hian a sawi chhunzawm a. “Hei erawh sawi ka duh a ni. Ka ngaih dan tlang taka sawi ka ching tih te mai hi, Chu chu i hriat angin, dawnsawn a nuam lo fo,” a ti a. Marshall-a chuan, a hnua a ngaihtuah let lehin, Roosevelt-a kha a kiai deuh suk a ni awm e. Zangkhai takin, “A ṭha a lawm” a ti a. Marshall-a chuan, a sawi chhunzawm leh a. “Mr President, zangkhai takin mi chhang rih a, dawnsawn nuam lo a awm fo dawn a nia,” a ti nawn leh a. Roosevelt-a chu a kiai leh suk a, “Ka hria a lawm” a ti a. Hemi tum hian, “George” tih erawh a belh lo.

Chief of Staff of the United States Army atan chuan ruat a ni a. FDR-a kha thiam takin a hrawn a. Thil ho lam mai mai a hrilh ngai lo a. President pawh nise, a lawmna siam a tum hran lo a. A hna chelh lain a ken tel ang ngaih dan leh thurawn pek tur a neih kha tlang takin a sawi mai ṭhin a ni. A hna hi tlin tak leh chhuanawm takin a thawk a. A hnathawh hian, Indopui pahnihnaa a chaklam zawk tur kha thui takin a hril a ni.

Pa inpho lang chiam chiam lem lo, pa ngaihtuahna fim leh mi fimkhur a ni a. Hna thawk nasa mi a ni. An hnuaia a thawhtawhna te leh, a hnuaia thawktawhte pawhin an ngaihsan em em a ni. Phillipine-American War-ah khan, Marshall-a hi lieutenant a nih lai a ni a, an captain, a ACR ziaktu Captain EJ Williams khan “A ṭul phawt chuan, a hnuaiah ka thawk hreh reng reng lo,” tiin a ACR-ah a ziah sak hial a ni.

Amah hrechiang em emtu, a hnuaia lo thawk tawh ṭhin, US President hlui, General Dwight David Eisenhower khan, hetiang hian General George Marshall-a mizia hetiang hian a sawi:-

1) Mi dangte ngaihsak mi a ni.

2) Sipai lam kaihhnawih harsatna reng reng hi fiah, tlang leh awmze nei takin a hmachhawn ṭhin.

3) A rilru leh thinlung zawng zawnga ram leh hnam tana rinawmin, a inpe pumhlum.

4) Thutlukna a siam dawn reng rengin mahni hmasialna a nei lo a, awn leh tan lam bik a nei sa run lo.

5) A tihtur, a koa tla chu huaisen takin a hlen ṭhin.

A hun hnuhnung lam chu, hahdam leh lungawi takin langsar lo takin a hmang a. President Harding, President Roosevelt leh General Pershing-a te vuina tura ruahmanna ropui tak siamtu khan, amah chu mawlmang leh awlsam taka vui turin a chah thung a ni. October ni 16, 1959 khan Walter Reed Hospital-ah a thi a. Ropui taka vui ni thei tur kha a duh ang ngeiin, a mah vuinaa tih ngei ngei tur chauh tiin an thlah liam ta a ni.