F. Vanlalrochana

Guest writer

F. Vanlalrochana

HUN HMAN THIAM

United States President 35-na, John F Kennedy, JFK an tih mai ṭhin kha, an ram mipui ngainat berte zinga mi a ni a. Hun rei lo te chhung President a ni na a, a ram mipuite thinlung nasa taka hnehin a kaihruai a. Cold war Politics-ah pawh a chet danin nghawng a nei thuk hle a ni. Term hnih pum han hmang thei ta se, thil ropui tak a ti theiin an ring ṭhin.

Thusawi thiam a ni a, thuziah thiam tak mai leh Inchhiar zau, President thuk leh ril tak, ngaihsanawm tak a ni.

US Navy-ah a ṭang a. Indopui Pahnihna laia a chet dan avangin Navy and Marine Corp Medal, Purple Heart Medal, American Defense Service Medal, American Campaign Medal, Asiatic-Pacific Campaign Medal with three 3⁄16" bronze stars leh World War II Victory Medal te a dawng nghe nghe a. American hoin an ngaih san tak, ‘War Hero’ a nih chu. Indopui Pahnihnaah khan hliam na tak a tuar a. Chuta a hliam tawrh leh, tun hma lama hnungzang na benvawn a lo neih tawh sa te avangin, Politics a luhchilh hnuin a buai fo a. A natna avangin hun tam tak damdawi in leh an in lamah a inenkawl a. A tana ṭawngṭaina hun hnuhnung te pawh an hmang ṭhin hial a ni. A natna a inbawihtir lo a, ram tan thu ziak leh politics-a inhman a bansan chuang lo kha thil chhinchhiah tlak leh zir tlak a ni awm e. Ram rawngbawl lo tur te, vantlang ṭhatna tura inhmang lo tur te, Pathian rawngbawl lo tur te hian chhuanlam tur hi duh chuan a tam thei khawp mai. Chhuanlam ngah em em mite hi chuan, thil ropui an ti lo a, hriatreng an hlawh mawh hle a ni.

Senator a nih tawh hnuah, October 1954 khan a spinal cord an zai a. Chutia zaipui tawka thil dang ti thei loa a awm lai chuan, lehkhabu a chhiar ta vak mai a. A tifuh hle tih chu, he khawvel a chhuahsan hnu kum tam takah hian kan la hriat chian belh zel a nih hi. Library of Congress lehkhabu tam tak a hawh a. Hetih hun lai hian, a lehkhabu ropui leh hmingthang ber mai, “Profiles in Courage” tih bu kha a ziak ta a ni. 50th Anniversary Edition hi ka nei ve vang a, ka khal chultawh hle nghe nghe.Tun hnu hian, Kennedy chhungte hian, Profiles In Courage Award an buatsaih a. Politics-a mahni hamṭhatna ngei pawhina a tuar tur pawh pawisa loa thutlukna pawimawh, ram leh hnam pum tana ṭha zawk tura mahni inphata thutlukna siam ngamte chu lawmman an pe ṭhin a ni.

He a lehkhabu-ah hian American Politician hrang hrangin, mahni indah ṭha a, an bial mipuite dah ṭha a, an ram pumpui tana ṭha thei ang ber tura huaisennna nena an hmalakna chanchin a ziak a. Inthlan lehah an tlak phah dawn a, an ding chhuak leh tawh dawn lo a ni tih inhre chung pawha an ram tana engkim hlana beitu Politician te chet dan leh an thusawi a ziak a. A ngaihnawm mai ni loin, lehkhabu ropui a tling a ni. He lehkhabu vang hian Putlizer Prize a dawn phah nghe nghe.

Kennedy hi he lehkhabu a ziah hnu kum nga emaw lekah US President atana thlan a ni ta nghe nghe a. A hnungzang na avanga a buai a, thil dang ti thei loa a hun tam zawk khuma a mu a, amah pawh a chet sawn theih ṭawk ṭawk laia a lo inchhiar vak leh a lo inzir vakna khan nasa takin a pui a. President a nih chhohna kawngah pawh nasa takin atan a sawt a ni. A thusawi a ngaihnawm a, a che vel a hmuhnawm a, a ngaihtuahna a ril a ni. Chung chu a pian tirh ata a neih a ni lo a, a hunawlah a inchhiar a, a inzir a ni. A hunawl loah pawh a chhiar tho bawk.

Kennedy ang hian, natna avanga thil dang tih theih loh hun lai kan nei thei, engemaw vanga awl lai pawh kan nei thei, kan hunawl te hi ho lam mai maia hmang loa a ṭangkai thei ang bera hman kan tum tur a ni. Kan hma lam hun atana ṭangkai tur thil zir leh lehkha chhiarna hun atan kan hunawl te hi kan hmang ṭangkai tur a ni ang.

Hna leh buaina nei sa kan nih pawhin, inchhiarna leh inzirna hun hi chu insiam hram hram tur a ni bawk. A nih loh chuan, mihring mihrinnaah ṭhangin, hma kan sawn thei lo ang.

Mizote hian hun kan hmang thiam lo fo a. Kan tan a ṭangkai em tih ngaihtuah lem loin kan duh duhin kan khawsa a, thil ṭha leh tangkai zawk ti tur erawh chuan, ‘Ka hman lo,’ kan ti leh tlat ṭhin. Mi tam tak, hun hmang daih zai thiam tak mai te, an hun hlawk taka hmang a, thil ropui tak rawn lan chhuahpui ṭhinte hi mak kan ti fo! An mak bik lo. Ho mai maia hun kan khawhral laiin, ṭangkai zawkin an hun an lo hman ṭhin vang mai a ni.

Kan nuam tih zawngah kan hun kan khawhral nasa a, tum bulfuk nei loin kan hun kan liam tir nasa ṭhin a, mi an hlawhtlinte hian mak te hi kan ti fo a, kan hlawhtling lo emaw, thil eng emaw hlawhtlinpui leh tihpuitlin nei loa kan lo awm zawk hi mak te pawh kan inti fo zawk tur a ni ang.

Mi ho pui pui social mediaa kan tihlar fona chhan te, titi ṭul lo an len velna te, buaina ṭul loa kan buaina tam tak hi kan hman vang a ni. Nuam tih zawng kan um nasa lutuk fo a, nuamin a daih lo a.Kan nunte hi a buai ṭhin a ni. Mi tam tak hian eng tak tak ngaihtuah lem loin, ṭhahnemngaihna leh rual elna pawh nei chuang loin lehkha te hi kan zir ve mawp a. A lo pass ve theih mai zel a. Ti hian, kan nung chho naw naw ang a, kan chakzawng leh phur zawng apiang tizel hian, a tawpah engkim hi rawn tla dik vek mai turah kan ngai niin a lang a. Chutiang chuan kan nun hi kan hmang te pawh niin a lang. Mahse, chutiang chu kan khawvel hi a ni si lo.

Kan tuma kan chian a, chumi thleng tura rim taka kan beih a, kalsan ngai kalsan te hi a ṭul a. Chutiang chu kan va ni ṭhin lo. Chutiang a nih avang chuan social mediaah te hian kan inṭum luih luih ta ni te pawhin a lang. Kan lunghnur zo vek mai a ni. Kan hun hi hmang thiam ila, hun hi hmang ṭha ila, heti lutuka zu leh ruihhloa kan tlante pawh hi kan ziaawm ka ring!

Mi chuan, che sawn thei loa an awm pawhin an hun an hmang ṭangkai a. Ram pum ngaihtuahna thlak thei thil ziah nan leh ngaihtuah chhuahna atan te pawh an hmang ṭhin a ni. Keini pawhin kan hunte hi aṭha zawngin kan hmang ve tur a ni ang. Kum 87 kaltaa din tawh, YMA motto ‘Hunawl hman ṭhat’ tih la paih theih miah lo khawp a, hun hman kan la thiam lo hi ngaihtuah a tithui ang reng a. Tunah phei chuan, ‘hunawl lo’ hi kan nei zauh zauh chauh em ni chu aw tih tur khawpa hmante pawh kan nei nual mai. ‘Ngaihtuahna awl lutuk chu Setana Pum (hnathawhna hmun) a ni’ tih hi a dik chiah a. Kan taksa emaw, kan rilru ngaihtuahna hmang loa a awm mai mai chuan,mahni tan leh mi dang tana thil pawi tak hi kan tiin kan sawi thuai mai a ni.

Nu pakhatin, Scientist hmingthang Edison-a hnenah, a fapa tana thurawn pe turin a ti a, an ti. Edison-a chhanna chu, ‘Sana en ngai suh’ tih a ni. Hei hi YMA Chanchinbua ka chhiar a nia, ka la hre reng mai. Hunawl insiam chawp ngai khawpa kan thawhrim hunah dikna te, rinawmna, insumtheihna leh hlimna dik tak hi kan zawng hmuin a rinawm.

MIZO HLA SAP ṬAWNGIN

Zan khat chu kan ṭhianpa Dr. Sangzuala nen kan titi a. Mizo hla chungchang kan sawi a. Ka rilruah a lang deuh thut a, Mizo Kristian hla chang ṭhenkhat sap ṭawngin ka dah chhin ta hlawm a. Vawiin hian ka han chhawp chhuak chhin a ni.

1.Tui leh leilung rêng an din chhuah hmain,

Hriat phâk loh Pathian i lo ni;

Ni leh thla leh arsite zawng zawng khian,

I zârah ênna ropui an nei ve.

(KHB 8)

Ere water's depths swirled and land took shape,

Thou wert, enigmatic Deity, indomitably great,

Celestial orbs in vast expanse, radiant and high,

Owe their brilliance to thy majestic nigh.

2. Huna, kal rawh, Zion faten,

Ram ropui kan nghakhlel;

Ka lenna thlaler ram a ni,

Ka kalsan thuai dawn e.

(KHB 497)

Oh, hasten, Time, on swift and graceful wings,

For we, O Zion's sons, await what springs,

A city grand, where our hopes shall reside,

Forsaking now this desert plane, we bide.

3. Jerusalem thar khi,

A lanna tlang dang a awm lo ve;

I thlir ang Kalvari tlangah,

Tah chuan a lang, Chhandamtu nakah chuan.

(KHB 214)

None can rival the exalted sight,

Of New Jerusalem, bathed in resplendent light,

From Calvary's summit, it prevails,

Where the Savior's side, truth unveils,

A revelation etched in sacred story,

From Mount to Savior, bound in glory.

4. Aw, hnam zawng zawng leh

Chi tin ṭawng tin hi,

Van Lal nau ang a ṭahna kalvari-ah

An dang chuang lo ve.

(KHB 194)

From every nation, race, and tongue's embrace,

Discern no difference at Calvary's grace,

Where the King of heaven, in anguish, weeps,

A unified humanity, in love, he keeps.

5. Bethlehem mual tlai tla engah,

Khuavel sakhming an chhiarin;

Tah chuan, Remna lal a piang ta,

Lei miah an chhiar ang maw.

(KHB 105)

Beneath Bethlehem's sunset's golden glow,

As the world's census began to bestow,

The Prince of Peace graced earthly abode,

Would they count Him, this celestial ode?

6. Thimin lei a tuam laiin,

Van engin piallei a chhun;

Vanho zai mawi a lo ri,

“Rem leng se” tiin an zai.

(KHB 106)

When gloom o'erwhelms our earthly clime,

Celestial beams break through the grime,

A seraph choir, their voices meet,

"Let peace prevail," their chorus sweet.

7. Aw, min hrilh rawh thukna ropui

Ranthleng leh thing anchhe dawng leh

Vana lallukhum a inzawm,

Lei Eden leh Salem thar nen.

(KHB 71)

Oh, reveal to me the profound vastness,

Where the cradle, the accursed crucifix,

And the celestial coronet are tightly linked,

To the earthly eden and the radiant New Jerusalem

Sak theih tur zawngin ka hisap lem lo. Hla kal hmang zui hian, sap ṭawngin hla ang thoin ka han dah chhuak chhin mai mai a ni. Kan hlate hi a nep bik lo hlein ka hre ṭhin.

Sangzuala Pa leh Mafaa khan hetianga Mizo hla sap ṭawnga dah hi an thiam em em mai a. Sangzuala Pa khan Mizo hla, Awithang Pa zai thlengin sap ṭawngin mawi tak takin a dah ṭeuh mai a, Mafaa kha chuan hetiang zawng hian kutchhuak a ngah lutuk hman lo thung. Sangzuala Pa’n Pu Vanmawia hla ‘Ram engmawi tak chu a awm’ tih sap ṭawnga a dah tlar khatna te hi a mawi ka va ti tak, ‘Yonder a land, shines brightly’ tih a nih kha!

Kan mi thiamte hian theihtawp chhuah sela, kan Mizo hla mawi leh thuk tak takte hi sap ṭawngin, sak theih turin han dah sela, kan hla ṭha te hmang hian khawvel kan awi ve thei ang mawle.