Guest writer
Lalhruaitluanga Ralte
Mission Vengthlang
Sulhnu 146 : Thuziak paih bo Manobo-ho
Krismas hma khan Kui-ho chanchin kan sawi a, tun ṭumah chuan Philippines rama Manobo hovin thuziak an paih bo thu kan sawi ang.
Manobo hnam hi Khawvel chhak kila Philippines ram chhim tawp, Mindanao thliarkara awm an ni ber a. Philippines ram hi Indonesia angin thliarkar sang tam tak, 7641 lai awmkhawm an ni a. Sq. km 300,000 a zau, khawvela thliarkar lian zinga pangana ni phak a ni. Philippines ram kan hriat lar dan tak pakhat chu an President Ferdinand Marcos-a, kum 1917 aṭanga 1989 thlenga dictator anga roreltu kha a ni a, a nupui Imelda Marcos-i khan a pasal thih a lal in an chhuahsan khan pheikhawk bun 3000 chuang a nei tih an hmuchhuak a nih kha! Philippines ram hi khawvel hriat an hlawhna tak chu an nulate pian nalh leh hmelṭhatah a ni a. Wikipedia sawi dan chuan, Miss Universe pali an nei tawh a, Miss World paruk leh Miss International pawh paruk an awm tawh, a ti. Chutiang chu Filipino-ho hmelṭhat dan chu a ni a, khualzin nei tam ber pawl an ni a, thliarkar mawi leh nuam nei tam ber zinga mi an ni bawk. Ram hruaitu an nei fuh vak lo ṭhin a ni awm e, an ramah hna thawh tur a tlem a, hlawh a chhe si a, chuvangin Filipino-ho chu inhlawh turin ram dangah an chhuak nasa a, Asia khawmualpuiah leh Arab ramah te khuan Filipino nula, nau awm leh awmpui an tam em em a ni. Thil siamna leh insaknaa inhlawh te, damdawi in leh mimal ina inhlawhte an tam avangin Filipino han tih hian hnam enhnuai deuh an ni awm e.
Philippines ram chhim tawpa Manobo-ho chu tuan leh mang ata Mizote anga lal neia khawsa, tlang ram leh lui kama awm an ni a. Mizote nen kan inanna tak chu lalin nupui bakah hmei eng emaw zat an nei thei a, Mipa lalna chhungkua an ni. Pa khawsa thei deuh chu nupui pakhat aia tam nei an awm bawk a, tlawh pawh loh hnam biru tak an nih avang leh hnam tlem te an nih avangin khawvel hriat an hlawh lo hle. An thlahtu bul lam chu Malay-ho, Asia khawmualpui chhim chhak lama mite an ni awm e. Malay-ho hi Sumatra khaw chhak lam te, Malaysia leh Borneo ram tuipui hrula awm hnamho ni an ni. Manobo-ho hi an hnam chi hrang hrang Cotabato Manobo, Agusan Manobo, Dibabawon Manobo, Matig Salug Manobo, Sarangani Manobo leh Bukindnon khawthlang lama Manobo te an niin an sawi a. Philippine ram chhungah hian Manobo-ho hi kum 1994-ah khan 749,042 niin an ziak a. Sarangani thliarkar aṭanga Mindanao thliarkar lian tak chhunga province hrang hrang Agusan del Sur te, Davao te, Bukidnon te leh Cotabato chhim leh hmarah te an awm a ni.
An pathian Pamulak Manobo an tih chu engkim siamtu an ti a, mihringte thlengin a siam vek an ni. Pamulak Manobo chuan vanram a siam a, nunna bul leh thil zawng zawng awmtirtu a ni, an ti. Rev. Lalnghinglovan Chhung inkhawmbu a siam, ‘Nitin Lalpa Ke bulah’ tihah chuan Philippine ram chhim lama Cotabato Manobo Indian-ho chuan an pi leh pute inthlahchhawngin thurochhiah an inhlanchhawnah chuan - Anmahni siamtu chuan thuziak hlu tak a pe a, an hmelmaten an rawn run dawn tih thuthang a awm avangin an hnam hotu zinga pakhat chuan an thuziak hlu tak chu an chhuhsak a hlauh vangin tuipuiah a paih ta hlawm a, a paih bang chu ramhnuaia thing kawrawngah a thukru a, an thuziak chu eng emaw hnuah chuan ṭhurovah changin an thlawk bo ta niin an lo sawi ṭhin a ni. An sawi zel dan chuan engtikah emaw mingo, Milikano an tihte an lo kal ang a, an pathian thu chu ziakin an rawn keng ang a, an la hrilhfiah dawn niin an lo inhrilhchhawng a. Kum 1957-ah khan Tom-a leh a nupui Elnore Wyman-i te chu Philippines ram chhim lamah lo kalin Thuthlung Thar an letling ta a, an pi leh puten an lo sawi ṭhin hrilhlawkna chu lo thleng dika ngaiin baibul chu an pawm a, Kristian an lo ni ta hlawm niin a ziak a. Rev. Lalnghinglova thulakna hi David C. Egner-a lehkhabu Our Daily Bread a mi a lo ni a, an hriat fuh loh hlek chu Manobo-ho hi Indian an ni lo va, Filipino an ni zawk. Joshua Project-in a sawi dan chuan Cotabato Manobo ho hi Philippines ramah chauh an awm a, Manobo hnam pumpui nuai sarih zingah Cotabato Manobo hnam bik chu 38,000 emaw chauh niin a sawi.
Asia khawmualpui chhim chhak lam leh chhak lama hnamho zingah thuziak ti bo hi kan sawi nual ta a, an thuziak tih bo lah chu Pathian thu, baibul hi a lo ni zel mai bawk si hian ngaihtuah a ti thui hle mai. Mi thiamten uluk takin an la rawn chhui belh beiseina nen he thupui hi chu kan titawp rih ang. Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah chanchin dangin chhunzawm leh kan tum ang.