Sulhnu 149: Karen-ho hian Evi leh Adama an lo hria em ni?

Kar hmasa khan Karen-ho Pathian chu Y’wa a nih thu leh an zawlnei chu bukhos an nih thu kan sawi a, kha kha kan chhunzawm ang.

Bukhos lu ṭuak var vau tawhin amah hualtu naupangho hnenah chuan an pi leh puten an lo sawi ṭhin mihring hmasa ber siam thu chu a han hrilh ṭan a. A hmuna lo ngaithla vetu Missionary Alonzo Bunker-a sawi danin bukhos aw chu zawlnei aw ni awm reng hian a tham deuh ṭiak a, a thusawi chu Karen tan lo chuan a awihawmzia leh takzia chu hriat ve theih a ni lo. Alonzo Bunker-a chuan bukhos ṭawng chu a hre na a, a awmze thuk ril tak chu a pawh pha ve lo. Naupanghovin mit tla lo lekin an thlir a, âng deuh phiaua an ngaithla dauh dauh te chu hmuhnawm a ti a, zan thiang tak hnuaia arsi pe unte chuan an lo ngaithla ve emaw tih mai tur hian a lang a. Kan baibulin Eden huana Evi leh Adama te chanchin tlukpui hi Karen-ho pawhin an lo neih ve chu an bukhos chuan a han sawi ṭan leh a.

“Y’wa-in Tha-nai leh Ee-u a siam hlim chuan huanah a chentir a. Y’wa chuan, ‘He huanah hian in tan thing chi hrang hrang pasarih ka dah a, chung thingkung pasarihte chuan rah chi sarih an chhuah a. Chung thei chi sarih zinga pakhat chu in tan ei loh tur a ni. In ei chuan in lo upa thuai ang a, in dam thei lovang a, in thi ngei ang. Chuvangin huana awm te hi fimkhur takin in eiin in in ang a, kartin vawi khat ka rawn tlawh ṭhin ang che u..’ tiin a hrilhfiah a’ tia a hrilh lai chuan naupangho chuan a thu chauh an ngaithla a ni lo, a thluk san leh hniam dan tinreng te, a sawi laia a hmel leh chetzia zawng zawng chu an lem dawk dawk hi a ni ber mai.

Bukhos chuan heti hian a chhunzawm a, “Mipa leh hmeichhia huana an len dun lai chuan Mu-kaw-lee a lo kal a. ‘Hetah hian eng nge in tih le?’ tiin a rawn zawt a. Anni chuan, ‘Kan pain min dah alawm’ tiin an chhang a. Mu-kaw-lee chuan, ‘Hetah hian eng nge in ei ṭhin a?’ a han ti leh a. ‘Kan Lalpa Y’wa chuan kan tan ei tur tinreng min siamsak a lawm, ei tur tlakchham kan nei ngai lo’ an ti a.

Mu-kaw-lee chuan, ‘In ei tur chu min han entir teh u’ tia a han zawh chuan mipa leh hmeichhia chuan an bul vela theirah awmte chu an kawhhmuh a. ‘Hei hi a thlum a, hei hi chu a thur a, hei hi chu a kha a, hei hi chu a thak a, hei hi chu a hang deuh a, tiin an sawi dan dan a. ‘Mah se.., he thei hi chu a thlum nge a thur tih kan hre hauh lo mai. Kan Pa, Lalpa Y’wa chuan, ‘He thei hi chu in ei tur a ni lo. In ei chuan in thi ang’ tiin an ei ngai loh thu an lo hrilh a.

Mu-kaw-lee chuan, ‘E khai chutiang chu a ni dawn hlei nem. Ka nau duhtak te u, in pa Y’wa chuan a nihna tak in hriat a hlauh avangin a hrilh duh lo che u a nih chu. A thinlungin a duhsak tak tak lo che u a nih chu. He thei hi thei hausa ber a ni a, a thlum tui ber bawk a. In ei chuan thiltihtheina mak tak in nei ang a, vanah te khian in thlawk chho thei dawn a ni. Ka duhsak che u avangin heng thil dik tak hi ka hrilh che u a nih hi, engmah zep ka nei lo ve. Min ring lo a nih chuan ei tawp suh u. Mahse maw, in pahnihin han ei chhin ula chu a nihna tak chu in hre dawn si a le..’ tiin a thlem a.

Mipa zawk Tha-nai chuan Mu-kaw-lee thusawi chu a awih lo va, thei chu lawh chhin leh ei chhin a tum lo, Mu-kaw-lee chu a kalsan ta zawk a. Hmeichhia Ee-u chuan chu thei chu a han en ṭhin a, ei tura thlemna chu a do zo lo va, a lo va, a ei ta a. A pasal hnenah chuan a thei lawh chu a keng a, ei turin a thlem thlu ve ta a, Tha-nai pawh chuan a nupui, a hmangaih leh a neichhun thu chu zawmin a thei ken chu a ei ve ta a.

Hmeichhia chuan a pasal a eitir zawh chuan Mu-kaw-lee hnenah a lo kir leh a, a pasalin a ei ve tak thu a hrilh a. Mu-kaw-lee chu a nui huau huau a, ‘Tunah chuan ka aw in ngaithla a, ka thu in zawm a, nangni mipa leh hmeichhia te u, ka hnehin in awm ta a nih chu’ tiin a kalsan ta a.

Atuk khua a lo var a, zingah chuan Y’wa chuan Tha-nai leh Ee-u chu kan turin huanah a lo leng leh a. Ni dang angin Y’wa thawm chu hre mah se, an pan ngam ta lo. A fakna hla pawh an sa lo. Y’wa chuan a rawn pan hnai zel a, a rawn hmuh chuan a hau va, “Engatinge thei ei loh tur ka tih kha in ei tak ni? In lo ei tak avangin in tar ang a, natnain a man ang che u a, in thi ngei dawn a ni”, tiin a hremna thu a puang a, a kalsan ta a ni.

Hun a lo kal zel a, an chhungkaw chungah natna a lo thleng ta a. Tha-nai leh Ee-u te fa pakhat chu a dam lo ta a, ‘Kan Pa Y’wa chuan min hnawtchhuak ta si a, engtia tih dam tur nge lah kan hre si lo va, Mu-kaw-lee i pan mai ang”, tiin an inbia a, an inthurual ta a.

Tichuan Mu-kaw-lee henah chuan an kal ta a, ‘I thu awihin thei ei phal loh kha kan lo ei ta si a, kan nau hi a dam lo ta a ni. Engtinnge a dam leh ang min hrilh rawh’, an ti a.

Mu-kaw-lee chuan, ‘In Pa, Lalpa Y’wa thu chu in awih ta lo va, ka thu in awih ta zawk a. Vawi khat ka thu in awih tawh avangin a tawp thlengin ka thu in awih zel a ngai tawh ang’, tiin a lo chhang a.

Missionary Alonzo Bunker-a chuan Karen zawlnei bukhos thusawi chu hetiang hian a sawi chhawng zel a... An pi leh puten natna an tawh changa an lo dam leh theih nana an tihtur, Mu-kaw-lee (Setana) hriattir chu ran hmanga inthawi a ni. Mu-kaw-lee chhiahhlawhte chu Nats (ramhuaite) an ni a, Nats-ho chu Karen-ho hnena natna chi hrang hrang thlentu an nih avangin an hnenah inthawina chi hrang hrang an hlan zui ta a ni. Chung zinga an inthawina lar ber chu Karen-ho nuna bet tlat leh an vulh tam ber ar hmanga inthawi chu a ni. Mizote angin ramhuai hnena inthawia kan puithiamten arpui, arpa hmanga natna thlentu thlarau kan lo tlawn ṭhin ang khan Karen-ho pawhin an natna zirin ran chi hrang hrang hmangin an lo inthawi ta zel a ni. Karen-hovin Mu-kaw-lee an tih hi missionary-te khan Setana tiin an lehlinsak a, kan baibulah chuan Evi leh Adama thlem thlutu chu rul a ni a.

Kum 2007 khan ni khat chu Synod Press-ah inleng danglam tak mai ka nei a. A hming chu F. Vanlalsiama, Aizawl Electric veng a ni a. Pu Siama chuan ka fapa Lalzara pawl 5 zirlai chu kawm a duh avanga lo kal a nih thu min hrilh a. A kawm duh chhan ka han zawh chuan rul chanchin zawh a duh thu min hrilh a. Kan fapa Lalzara chuan rul chanchin a lo zir ve tawh avangin cable TV, Zonet-a Zonuni nena an inkawmna chu Pu Siama chuan a lo thlir fuh ve a, chuvanga kawmchian duh ta hi a lo ni a. A sikul bang kan nghak dun a, chaw chhum hun velah a lo haw a.

A inthlak fel a, inhmachhawna an ṭhut dun veleh Pu Siama chuan eng dang sawi set set lovin Lalzara hnenah chuan, “Eden huana Evi leh Adama thlemtu rul kha eng rul nge nia i hriat?” a han ti nghal phawng mai a. Lalzara lah chuan inngaihtuah buai hauh lo hian, “Rul lam ransa chi zir mi, mithiamte sawi chi hrang hrang ka hriat atangin Eden huana Evi thlemtu kha saphai niin a lang”, a han ti ve nghal mai a. Pu Siama lah kha thil chhui chik mi tih takah, “Saphai, zawi muanga tleng ṭual ṭual hi chu a ni thei dawn em ni? Pathianin rul anchhia a lawh a a hrem nan ‘bawkkhupin i pum hrutin i tleng tawh ang, a ti a nih kha. Chutiang chu a nih chuan Evi a thlem thluk hma zawng khan engtin nge a kal ang?”, a han ti leh a.

Lalzara lah chuan, “Rul hi tun hma chuan laiking leh tangkawng te ang hian ke pali nei an ni ṭhin a. Mithiamte sawi dan chuan kum tam tak a lo ral hnu chuan lung hnuaiah te, lei kuaah te an tawm nasa a, an ke chu an hmang nasa lo tial tial a. An hman tlem tak avangin an inthlahchhawng zelah an kete chu a lo tein a lo tawi tial tial a. Kum maktaduai tam a lo ral hnu chuan an kete chu an hmang ngai tawh lo va, an vun aṭang chawr chhuak lovin an vun chuan an ke ruhrel chu a khuh bo ta a. Ke an lo nei tawh ṭhin a ni tih hriatna chu han zai hawng ila, an zang ruhah hian an ke awmna lai chu a la bo vek lo va, hmuh theihin a la awm a ni”, a ti ta a. Pu Siama chu a lawm em em mai a, Lalzara chu a chibai a, thu dang sawi tawh lovin a haw ta nal nal mai a ni.

Hnam Chhantu Pawl hotupa R. Ramhmangaiha hi kan ṭhianpa a ni a, Electric veng tho a nih avangin an veng pa, kan inleng Pu Siama chanchin chu ka zawt zui ta a. Pu Siama chanchin ngaihnawm danglam tak tak, tam tak min hrilh zingah Mizorama la awm ngai lo, 2 wheeler taxi lo awm chhan hi Pu Siama vang niin a sawi a. A sawi dan chuan Pu Siama hi leng vak vel ve tak, thil chhui leh mi kawma chhuak fo a ni a. Taxi khalhtute hian pakhat chauh an phurh pawhin mi 4, 5 an phurh nen man inang reng an chawitir chu a vei em em a. Chutih laia Minister John Rotluangliana hnenah kalin mi pakhat chauh phur thei taxi chu mipui mamawh nia hriain ngaihtuah turin a ngen a. Minister chuan ziaka thlen turin a lo rawn a. Pu Siama chuan a inhnuai pa H.K. Zahnuna sawmin an ziak dun ta a. Duh thala an ziah hnu chuan sawrkarah an thehlut a, 2 wheeler taxi kan tih hi a lo piang ta niin Hnamchhantupa chuan min hrilh a ni. Pu Siama chu kum hnih emaw liam ta khan mual min lo liam san ta a, amah hriatreng nan pawh ka han tarlang tel a ni e.

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah chhunzawm kan tum ang.